Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/59, K.2018/104 Sayılı Karar - 08/11/2018

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/59 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2018/104

Karar Tarihi:8/11/2018

R.G. Tarih – Sayı:20/12/2018- 30631

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Büyük Birlik Partisi 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiALYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Büyük Birlik Partisininteşkilatlanmış olduğu illerden yirmi dokuz ile ait 2015 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birincifıkrasında, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında,siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasipartinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 75.maddesinde, Anayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ilişkin denetim yapma yetkisibu denetimin usulü, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de 75.madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenenbilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır. Bu hükümlere göre Parti yetkililerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini Partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle Parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

9. Bu itibarla Büyük Birlik Partisinin 2015 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması nedeniyleişin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekildekayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gideryapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olaraknitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

31/5/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

10. Büyük Birlik Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından Heyete sunulan esas incelemeraporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:

11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirlerinin 1.621.367,63 TL, giderlerinin1.726.915,61 TL olduğu anlaşılmaktadır.

12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerinİncelenmesi

1. GenelMerkez Gelirleri

13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 676.282,51 TLolup bunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Gelirleri

15. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 945.085,12 TLolup bunun 293.600,74 TL’si üye giriş aidatından, 17.900,00 TL’si bayrak, flamave rozet satış gelirlerinden, 1.500,00 TL’si yayın satış gelirlerinden,1.550,00 TL’si kimlik kartı, defter ve makbuz satış gelirlerinden, 2.800,00TL’si eğlence gelirlerinden, 625.094,38 TL’si bağış gelirlerinden, 2.640,00TL’si teşkilatlardan alınan yardım gelirlerinden oluşmaktadır.

16. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. GenelMerkez Giderleri

17. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 781.560,42 TLolup bunun 197.715,56 TL’si yönetim giderlerinden, 25.336,62 TL’si seyahatgiderlerinden, 193.194,16 TL’si bayrak, flama ve rozet giderlerinden, 25.434,05TL’si yayın giderlerinden, 334.676,01 TL’si seçim ve kongre giderlerinden,5.204,02 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.

18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Giderleri

19. Parti il örgütlerinin giderleri 945.355,19 TL olupbunun 593.649,48 TL’si yönetim giderlerinden, 6.304,20 TL’si personelgiderlerinden, 15.852,98 TL’si seyahat giderlerinden, 13.370,00 TL’si bayrak,flama ve rozet giderlerinden, 7.050,00 TL’si yayın giderlerinden, 1.000,00TL’si eğlence giderlerinden, 174.037,17 TL’si seçim ve kongre giderlerinden,133.941,36 TL’si diğer giderlerden, 150,00 TL’si demirbaş eşya giderlerindenoluşmaktadır.

20. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

21. Parti Genel Merkezinin 2015 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede herhangi bir taşınmaz mal ve menkul kıymetediniminin olmadığı, edinilen 150,00 TL değerindeki demirbaşın Kanun’a uygunedinildiği anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Büyük Birlik Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

Partinin 2015 yılı kesin hesabında Genel Merkeze aitolarak gösterilen 1.621.367,63 TL gelir ve 1.726.915,61 TL giderin eldeki bilgive belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’na uygun olduğuna 8/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.