ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2002/12 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2010/48
Karar Günü:16.12.2010
R.G.Tarih-Sayı:31.12.2010-27802
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Büyük Birlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Büyük Birlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;
1- 7.5.2010 günlü,5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan,Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesisonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU,Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın,gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ünkarşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 16.12.2010 gününde karar verildi.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2001 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeBüyük Birlik Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2001 yılıgelirlerinin 443.758.321.997 lira, giderlerinin 436.291.684.664 lira, 2002yılına devreden nakit mevcudunun 7.466.637.333 lira olduğu, gelir toplamı ilegider ve nakit devir rakamları toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi gelirleri 102.017.960.064 lira olarakgösterilmiştir.
Bunun 98.650.000.000 lirası bağış gelirleri ve3.367.960.064 lirası geçen yıldan devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin il örgütleri gelirleri 341.740.361.933 liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 126.035.625.975 lirası aidat gelirleri,196.590.376.645 lirası bağış gelirleri, 13.335.106.000 lirası bayrak, flama,rozet, yayın satış ve eğlence faaliyet gelirleri, 720.000.000 lirası alınanyardımlar ve 5.059.253.313 lirası geçen yıldan devreden nakit mevcudundanoluşmaktadır.
İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi giderleri 101.643.781.198 lira olarakgösterilmiştir.
Bunun 13.551.308.600 lirası personel giderleri,70.200.105.340 lirası büro genel giderleri, 15.832.892.029 lirası seyahatgiderleri, 200.000.000 lirası yayın giderleri, 1.859.475.229 diğer giderlerdenoluşmaktadır.
Parti Genel Merkezi'nin 2002 yılına devreden nakitmevcudu 374.178.866 liradır.
Genel Merkezin 2001 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışında,giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
AÇIKLAMA
2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2001 yılı için 11.863.800 lira) kadarolan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunluolmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeyedayanması gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin bir ve ikincifıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.
Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıYasa'nın 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.
Büyük Birlik Partisi Genel Merkezi'nin 2001 yılı defterkayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazıkonular 24.6.2010 tarih ve 109-1666 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı'nasorulmuş, söz konusu yazıya parti tarafından 19.7.2010 tarih ve 6224 sayılıyazıyla cevap verilmiştir.
1- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 688.925.036 lira telefon gecikme bedellerinin gideryazılması nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri gecikme zammının telefongiderlerine ait olduğunu ve bu telefonların partiye ait olduğunu, bu nedenlezamanında ödenemeyen telefon giderlerine ait gecikme zamlarının da parti kasasındanödendiği için gider yazıldığını bildirmişlerdir.
Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı vefaizlerinden Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutmak mümkün değildir. Bu ödemelerinkişisel sorumluluk kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle, aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 688.925.036lira (688,92 YTL.) tutarındaki telefon faturası gecikme bedellerinin partitüzel kişiliği adına ve parti amaçlarına uygun yapılmış bir harcama olarakkabul edilmemiştir.
Yevmiye tarih ve no
Alındı-fatura / tarih ve no
Mahiyeti
Tutarı
22.2.2001/7
5.2.2001/1010832818
Telefon gecikme bedeli
16.827.000
28.2.2001/8
5.2.2001/1010828408
' '
17.445.000
' '
5.2.2001/1010828409
' '
3.021.000
' '
5.2.2001/1010860739
' '
1.577.340
' '
2.2.2001/1024401083
' '
1.300.000
20.3.2001/10
2.3.2001/1020893323
' '
14.529.000
' '
2.3.2001/1020893322
' '
12.639.000
' '
2.3.2001/1020872416
' '
14.859.000
' '
2.3.2001/1020893321
' '
1.746.000
' '
2.3.2001/1020893324
' '
13.944.000
30.3.2001/11
2.3.2001/1020867715
' '
15.477.000
' '
2.3.2001/1020867713
' '
4.824.000
' '
2.3.2001/1020867714
' '
2.772.000
20.4.2001/13
5.4.2001/1030858637
' '
1.221.000
' '
5.4.2001/1030858639
' '
11.349.000
' '
5.4.2001/1030858640
' '
40.869.000
30.4.2001/14
5.4.2001/1030858641
' '
39.273.000
' '
5.4.2001/1030858643
' '
10.974.000
' '
5.4.2001/1030858642
' '
38.076.000
11.6.2001/18
5.6.2001/1050852994
' '
27.536.000
' '
5.6.2001/1050878032
' '
6.746.080
' '
5.6.2001/1050852993
' '
5.680.000
' '
5.6.2001/1050878031
' '
6.729.920
' '
5.6.2001/1050852995
' '
13.008.000
' '
5.6.2001/1050886314
' '
4.872.000
30.8.2001/26
6.8.2001/1070865379
' '
11.621.607
' '
6.8.2001/1070865380
' '
10.724.314
' '
6.8.2001/1070841041
' '
11.505.600
' '
6.8.2001/1070841042
' '
38.573.120
19.10.2001/31
5.10.2001/1090860334
' '
60.768.000
' '
5.10.2001/1090879975
' '
27.584.000
' '
5.10.2001/1090879977
' '
12.960.000
30.10.2001/32
5.10.2001/1090855770
' '
12.352.000
' '
5.10.2001/1090879978
' '
13.872.000
' '
5.10.2001/1090879979
' '
13.528.000
' '
5.10.2001/1090879980
' '
12.680.000
' '
5.10.2001/1090879981
' '
13.520.000
' '
5.10.2001/1090879982
' '
27.670.055
' '
5.10.2001/1090888361
' '
4.264.000
20.12.2001/37
4.12.2001/1110910611
' '
8.456.000
' '
4.12.2001/1110910609
' '
12.544.000
' '
4.12.2001/1110889993
' '
20.528.000
31.12.2001/38
4.12.2001/1110910615
' '
12.624.000
' '
4.12.2001/1124404167
' '
2.000.000
' '
4.12.2001/1110919171
' '
8.480.000
' '
4.12.2001/1110910616
' '
13.168.000
' '
4.12.2001/1110910614
' '
12.208.000
Toplam
688.925.036
2- Aşağıdaayrıntısı gösterilen toplam 2.331.400.000 lira tutarındaki telefonfaturalarının, bildirim belgesi ve ödeme belgesi ayrı ayrı kullanılarak iki kezgider yazıldığı görülmüştür.
Aynı telefon faturalarının kasadan çıkış yapılmış gibigösterilerek mükerrer gider yazılması nedeni partiye sorulmuş, partiyetkilileri profesyonel muhasebe hizmeti alınamadığından sehven muhasebe hatasıolarak hatalı işlem yapıldığını bildirmişlerdir.
Mükerrer olarak gider yazılan 2.331.400.000 liranın(2.331,40 YTL.) Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir.
Mükerrer Gider Yazılan Telefon Faturalarına Ait Tablo
Ödemenin yapıldığı belgenin yevmiye tarih ve no
Fatura tarih - no ve
kimden alındığı
Tutar
Bildirim ile ikinci kez gider yazıldığı yevmiye tarih ve no
20.8.2001/25
5.7.2001/1060903425 - Türk Telekom
154.400.000
30.7.2001/23
' '
5.7.2001/1060903424 - ' '
299.400.000
' '
' '
5.7.2001/1060903426 - ' '
621.300.000
' '
' '
6.8.2001/1070841040 - ' '
623.800.000
30.8.2001/26
30.8.2001/26
6.8.2001/1070841041 - ' '
27.600.000
' '
' '
6.8.2001/1070841042 - ' '
604.900.000
' '
Toplam
2.331.400.000
3- Aşağıdaayrıntısı gösterilen toplam 967.720.000 lira tutarındaki elektrikfaturalarının, elektrik fatura bildirimi ve ödeme belgesi ayrı ayrıkullanılarak iki kez gider yazıldığı görülmüştür.
Aynı elektrik faturalarının kasadan çıkış yapılmış gibigösterilerek mükerrer gider yazılması nedeni partiye sorulmuş, partiyetkilileri profesyonel muhasebe hizmeti alınamadığından sehven muhasebe hatasıolarak hatalı işlem yapıldığını bildirmişlerdir.
Mükerrer olarak gider yazılan 967.720.000 liranın(967,72 YTL.) Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.
Mükerrer Gider Yazılan Elektrik Faturalarına Ait Tablo
Ödemenin yapıldığı belgenin yevmiye tarih ve no
Fatura tarih - no ve
kimden alındığı
Tutar
Bildirim ile ikinci kez gider yazıldığı yevmiye tarih ve no
19.10.2001/31
10.9.2001/398076 ' Başkent Elek.AŞ.
8.150.000
10.9.2001/25
' '
10.9.2001/398075 ' ' '
12.120.000
' '
' '
10.9.2001/398074 ' ' '
29.260.000
' '
' '
10.9.2001/398073 ' ' '
79.240.000
' '
' '
10.9.2001/398077 ' ' '
50.940.000
' '
' '
10.9.2001/398079 ' ' '
21.340.000
' '
' '
10.9.2001/398080 ' ' '
17.960.000
' '
' '
10.9.2001/398071 ' ' '
63.920.000
' '
' '
10.9.2001/398072 ' ' '
13.810.000
' '
' '
10.9.2001/398082 ' ' '
46.790.000
' '
' '
10.9.2001/398070 ' ' '
13.420.000
' '
' '
10.9.2001/398078 ' ' '
85.750.000
20.9.2001/26
10.12.2001/36
12.11.2001/398075 ' ' '
14.480.000
9.11.2001/33
' '
12.11.2001/398081 ' ' '
4.860.000
' '
' '
12.11.2001/398077 ' ' '
64.620.000
' '
' '
12.11.2001/398079 ' ' '
23.520.000
' '
' '
12.11.2001/398072 ' ' '
25.270.000
' '
' '
12.11.2001/398080 ' ' '
16.380.000
' '
' '
12.11.2001/398070 ' ' '
17.400.000
' '
' '
12.11.2001/398082 ' ' '
66.800.000
' '
' '
12.11.2001/398076 ' ' '
13.030.000
' '
' '
12.11.2001/398073 ' ' '
63.740.000
' '
' '
12.11.2001/398074 ' ' '
42.470.000
' '
' '
12.11.2001/398071 ' ' '
58.640.000
' '
' '
12.11.2001/398078 ' ' '
113.810.000
' '
Toplam
967.720.000
Yukarıdaki açıklamalara göre, Parti adına ve amaçlarınauygun olarak yapılmayan toplam 3.988.045.036 lira (3.988,04 YTL.) giderkarşılığı parti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazineye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 334.647.903.466 liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 16.116.800.000 lirası personel giderleri,259.949.727.668 lirası büro genel giderleri, 11.695.060.000 lirası seyahatgiderleri, 13.164.360.000 lirası bayrak, flama, rozet, yayın ve eğlencegiderleri, 2.265.463.880 lirası seçim giderleri, 1.296.950.000 lirası demirbaşeşya giderleri, 29.439.541.918 lirası diğer giderler ve 720.000.000 lirasıteşkilatlara yapılan yardımlardan oluşmaktadır.
İl örgütlerinin 2002 yılına devreden nakit mevcudu7.092.458.467 liradır.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Büyük Birlik Partisi'nin 2001 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede, Parti'nin 2001 yılında herhangi bir taşınmaz malve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır mal ve menkul kıymet edinimininolmadığı anlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Büyük Birlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;
1- 7.5.2010 günlü,5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan,Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesisonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU,Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın,gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Parti amacınauygun ve Parti tüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümküngörülmeyen 3.988.045.036.- lira (3.988,04 YTL) gider karşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye gelirkaydedilmesine, OYBİRLİĞİYLE,
3- Parti'nin 2001yılı kesinhesabında gösterilen 443.758.321.997.- lira (443.758,32 YTL.) gelirve 436.291.684.664.-lira (436.291,68 YTL.) gider ile 7.466.637.333.- lira(7.466,63 YTL.) nakit devrinin Hazine'ye irat kaydedilenler dışında kalanbölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'na uygun olduğuna, OYBİRLİĞİYLE,
16.12.2010 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
KARŞIOY YAZISI
Büyük Birlik Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabının esasincelemesine geçilmesine, 16.12.2010 günü karar verilmiştir.
Parti'nin 2001 yılına ait kesinhesap cetvelleri, AnayasaMahkemesi'ne 19.7.2002 tarihinde 2473 sayılı yazı ekinde sunulmuştur. Yazıekinde, hesap cetvellerinin dayanağı olan belgelerin ve defter kayıtlarınınbulunmadığı ve bunların da gönderilmesi Anayasa Mahkemesi'nin 11.5.2009 tarihve 130-673 sayılı yazısı ile istenmiştir.
Buna göre, partiden belge ve defterlerinin istenmesi içinAnayasa Mahkemesi'de 7 yıla yakın bir süreyle işlem yapılmadan beklemiştir.
Siyasi partilerin mali denetimi, Anayasa Mahkemesi'neT.C. Anayasası'nın 69. maddesi ile verilen, yapısal bir görevdir. Bu nedenle,T.C. Anayasası'nın 36. maddesinde ifadesini bulan adil yargılanma ilkesininburada da geçerli olduğunda duraksama yoktur.
Bu nedenle dosyanın işlemden kaldırılması hakkaniyetgereği olduğu halde esas incelemeye geçilmesine karşıyım.
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT