Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1998/29, K.2000/1 Sayılı Karar - 15/02/2000

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1998/29 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:2000/1

KararGünü:15.2.2000

R.G.Tarih-Sayı:13.04.2000-24019

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Büyük Birlik Partisi Genel Merkezi ileilçe örgütlerini de kapsayan 77 il örgütünün 1997 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca; Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F.TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU,Mahir Can ILICAK ve Rüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 16.6.1999 gününde yapılanilk inceleme toplantısında: 'Dosyadaki eksiklik giderildiğinden işin esasınınincelenmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1997 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddî ögelerini oluşturandefter ve belgelerde Büyük Birlik Partisi'nin 1997 yılı gelirleri ve giderleribirbirine denk biçimde; Genel Merkez'in gelir ve giderleri 51.588.657.536.-lira, 77 il örgütünün gelir ve giderleri 49.371.993.326.- lira olmak üzeretoplam 100.960.650.862.- lira olarak gösterilmiştir.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Büyük Birlik Partisi Genel Merkezi'nin1997 yılı içindeki gelirleri toplamı 51.588.657.536.- liradır.

Bunun, 445.414.426.- lirası geçen yıldandevir, 48.181.639.000.- lirası Hazine yardımı, 2.961.604.110.- lirası diğergelirler (faiz gelirleri)dir.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'nın61-69. madde hükümlerine uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Kesinhesapta Parti'nin 77 il örgütüncesağlanan gelirleri toplamı 49.371.993.326.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 13.346.706.015.- lirası Parti üyegiriş aidatları, 372.750.000.- lirası bayrak, flama, rozet vb. satış gelirleri,138.000.000.- lirası yayın satış gelirleri, 128.000.000.- lirası kimlik kartı,defter ve makbuz satış gelirleri, 526.000.000.- lirası eğlence gelirleri,33.233.128.824.- lirası bağışlar, 911.068.389.- lirası teşkilatlardan alınanyardımlar, 716.340.098.- lirası geçen yıldan devirdir.

Parti il örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nda belirtilen kaynaklardan sağlandığı, MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunlarınYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1997 yılıgiderleri 48.899.957.756.- liradır.

Bunun, 13.806.882.942.- lirası bürogenel giderleri, 14.055.241.618.- lirası seyahat giderleri, 17.352.130.715.-lirası bayrak, flama, rozet v.b. giderleri, 433.500.000.- lirası yayıngiderleri, 3.070.013.951.- lirası diğer giderler, 182.188.530.- lirası demirbaşgiderleridir.

51.588.657.536.- liralık gelir ile48.899.957.756.- liralık gider arasındaki farkı oluşturan 2.688.699.780.- lira,nakit mevcudu olarak 1998 yılına devredilmiştir.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda gösterilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

a) Belgelendirilmeyen Giderler

Aşağıda yevmiye kayıt numaralarıgösterilen giderlerin belgelendirilmediği görülmüştür.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun70. maddesinde, beşbin lirayı geçen harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile belgelendirilmesi öngörüldüğünden ve aynı Yasa'nın 76. maddesinin sonfıkrasında da, belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigideri miktarınca parti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'yegelir yazılacağı belirtildiğinden, 5.800.487.300.- liranın Hazine'ye geliryazılması uygun görülmüştür.

b) Mükerrer Gider Kaydı

235-4109-224420 no.lu 2.900.000.-liralık T.H.Y. bilet bedeli, 13.1.1997 gün ve 11 no.lu yevmiye kaydı ile,235-4109-229993 no.lu 3.550.000.- liralık bilet bedeli, 27.1.1997 gün ve 21no.lu yevmiye kaydı ile kasadan çıkış yapılarak gider kaydedilmişken, 4.2.1997gün ve 32 yevmiye kaydı ile Kervan Turizm Seyahat Ltd. Şti.'nin 4.2.1997 gün ve409461 sayılı faturası dahilinde tekrar kasadan çıkış yapılarak giderkaydedildiği görülmüştür.

Belgesiz gider niteliğindeki toplam6.450.000.- liranın, 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesinin son fıkrasına göreHazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

c) Parti'ye Ait Olmayan Giderler

aa) Parti'ye Ait Olmayan Otonun Vergisi

31.7.1997 gün ve 166 sayılı yevmiyekaydında, Parti'ye ait olmadığı vergi tahsil alındısından anlaşılan 06 ATY 34plakalı aracın 1997 yılı Motorlu Taşıtlar Vergisinin 2. taksit tutarı14.212.000.- liranın ödendiği görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, birsiyasî partinin bütün giderlerinin o siyasî parti tüzelkişiliği adınayapılacağı öngörülmektedir.

Doğal olarak otonun sahibine ait olmasıgereken verginin Parti gideri olarak kabulüne olanak bulunmadığından,14.212.000.- liranın, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinin dördüncü fıkrasıuyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

bb) Telefon Giderleri

Partiye ait olmayan ve AnayasaMahkemesi'ne gönderilen 27.1.2000 gün ve 1724 sayılı yazıda da parti tarafındankullanılan telefonlar arasında sayılmayan, şahıs ve firma adına kayıtlı532-2853537, 532-3140159 numaralı cep telefonlarına ilişkin aşağıda yazılı faturabedellerinin, parti gideri olarak kabulüne olanak bulunmadığından, toplam169.475.000.- liranın, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinin dördüncü fıkrasıuyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

d) Demirbaşa Kayıtlı Olmayan Oto

31.7.1997 gün ve 166 sayılı yevmiyekaydına ekli vergi tahsil alındısı ile 252615 seri No.lu Motorlu Araç TescilBelgesinden (20.3.1997 tarihinde) Büyük Birlik Partisi Genel Merkezi adınakayıtlı olduğu anlaşılan 06 RMZ 64 plakalı R21 Manager tipi 1994 model Renaultmarka otonun, Demirbaş Defterine kaydedilmediği görülmüştür.

Ayrıca Demirbaş Defterine 31.12.1997tarihinden sonra hiç bir kayıt yapılmadığı saptanmıştır.

2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesine göretutulması zorunlu defterlerden olan Demirbaş Eşya Defterine, sözü edilen oto dadahil olmak üzere, tüm demirbaşların günü gününe kaydının zorunlu olduğuhususunun Parti'ye bildirilmesi uygun görülmüştür.

e) Eksik Belgeler

Turizm acentelerine yapılan bazı ödemelerde,firma faturalarında bulunan 'T.H.Y İç Hat Bilet Bedeli' açıklamasından başkaherhangi bir açıklama yapılmamıştır.

Anayasa Mahkemesi'nin malî denetimi,siyasî partilerin malî işlemlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olup olmadığınıntespitine yöneliktir. Bu tespitin yapılabilmesi için defter ve belgelerin buyöndeki denetime yeterli ve elverişli olacak bilgileri içermesi zorunludur.

Nitekim, 2820 sayılı Yasa'nın 60.maddesinde, parti adına yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığınınilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirileceğiöngörülmektedir. 2820 sayılı Yasa'daki 'belgelendirme' deyimi gelir-gider belgeleriylebirlikte bunlara ilişkin açıklamaların defter ve kayıtlarda belirtilmesini dekapsamaktadır.

Gider belgelerinde ve kayıtlarındadenetim için gerekli olan açıklamaların yapılması hususunun partiyebildirilmesi uygun görülmüştür.

f) Kredi Kartı Ödemeleri

Parti Genel Başkanı adına kayıtlı4546740000 10037 no'lu kredi kartı ile yapılan harcamalar Ziraat Bankası tahsilatmakbuzu eklenerek gider kaydedilmiştir. Bunun, 2820 sayılı Yasa'da öngörülenusullere ve belge düzenine uygun olmaması nedeniyle bu uygulamaya son verilmesikonusunun Parti'ye bildirilmesi uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Giderleri

Kesinhesapta Parti'nin 77 il örgütününgiderleri toplamı 46.344.033.753.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 31.153.634.926.- lirası büro genelgiderleri, 2.065.760.000.- lirası personel giderleri, 1.848.024.760.- lirasıseyahat giderleri, 628.485.000.- lirası bayrak, flama, rozet v.b. giderleri,1.034.343.500.- lirası yayın giderleri, 2.289.394.999.- lirası eğlencegiderleri, 1.604.672.714.- lirası seçim giderleri, 4.261.918.815.- lirası diğergiderler, 546.730.650.- lirası demirbaş eşya giderleri, 911.068.389.- lirası teşkilatlarayapılan yardımlardır.

İl örgütlerinin gelirleri ile giderleriarasındaki 3.027.959.573.- liralık fark, nakit mevcudu olarak gelecek yıladevredilmiştir.

İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların, 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Büyük Birlik Partisi'nin 1997 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin kesinhesabında gösterilen100.960.650.862.- lira gelir ile 89.253.367.209.- lira giderin, eldeki bilgi vebelgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- Belgelendirilmeyen giderler tutarı5.800.487.300.- liralık Parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesininson fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,

3- Mükerrer kaydedilen giderler tutarı6.450.000.- liralık Parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesininson fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,

4- Parti gideri olarak kabul edilmeyen183.687.000.- liranın, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinin dördüncü fıkrasıuyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,

5- Parti üzerine kayıtlı olduğuanlaşılan 06 RMZ 64 plakalı aracın Demirbaş Defterine kaydedilmesi vekayıtların günü gününe tutulması gereğinin Parti'ye bildirilmesine,

6- Gider belgelerinde ve kayıtlardadenetim için gerekli olan açıklamaların yapılması zorunluluğunun Parti'yebildirilmesine,

7- Şahıs adına düzenlenmiş kredi kartıile harcama yapılması uygulamasına son verilmesinin Parti'ye bildirilmesine,15.2.2000 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.