Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2001/22, K.2010/47 Sayılı Karar - 16/12/2010

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2001/22 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2010/47

Karar Günü:16.12.2010

R.G.Tarih-Sayı:31.12.2010-27802

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Büyük Birlik Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI,Nurettin TURAN, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN veEnis TUNGA'nın katılımıyla 17.4.2002 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;

Büyük Birlik Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

'1- Parti'nin 80 il örgütününbağlı ilçeleri de kapsayan kesinhesaplarının onaylı örneklerinin,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 4445sayılı Yasayla değiştirilen 74. maddesine göre gönderilmesi gereken Parti'nin2000 yılı hesap döneminde edindiği değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirtilen listelerin,

Parti'den istenmesine, karargereğinin yerine getirilmesi için Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesininbeşinci fıkrası uyarınca Parti'ye 30 gün süre verilmesine,

3- Gerekli bildirimin yapılmasıiçin karar örneğinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine,oybirliğiyle'

karar verilmiş, söz konusueksikliklerin Parti tarafından gönderilen belgelerle giderildiğianlaşıldığından,

Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI,Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN,Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'in katılımıyla 17.12.2002 gününde yapılan incelemetoplantısında;

Büyük Birlik Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

'Dosyadaki eksikliklergiderildiğinden işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2000 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeBüyük Birlik Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2000 yılıgelirlerinin 334.866.445.269 lira, giderlerinin 326.439.231.892 lira, 2001yılına devreden nakit mevcudunun 8.427.213.377 lira olduğu, gelir toplamı ilegider ve nakit devir rakamları toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 113.113.604.757 lira olarakgösterilmiştir.

Bunun 85.210.000.000 lirası bağış gelirleri ve27.903.604.757 lirası geçen yıldan devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konu dışında gelirlerin 2820sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

Partiye ait 06 RMZ 64 plakalı Renault marka otomobilin2.934.000.000. lira bedelle Ankara 43. Noterliğinde 13.4.2000 tarih ve 13411yevmiye numarası ile kayıtlı satış sözleşmesi ile Hürdoğan Eryol'a satıldığı,satışa ilişkin yevmiye kaydı tutulurken Kasa ve Gelir hesaplarının karşılıklıçalıştırılması gerektiği halde, 20.4.2000 tarih ve 21 numaralı yevmiye fişindesatışın gider yapılmış gibi gösterilerek Gider ve Kasa hesabının çalıştırıldığıve 2.394.000.000 lira gider yazıldığı görülmüştür.

Söz konusu aracın satış bedeli 2.934.000.000 liranıngelir yazılmaması ve aracın satışıyla ilgili olarak 2.394.000.000 lira gideryazılması nedeni 24.6.2010 tarih ve 111-1679 sayılı yazıyla partiye sorulmuş,parti yetkilileri 19.7.2010 tarih ve 6223 sayılı cevap yazısında söz konusuyanlışlığın sehven yapıldığını bildirmişlerdir.

2820 sayılı Yasa'nın 69. maddesinde, siyasi partileringelirlerinin makbuz karşılığında alınacağı, gelir makbuzu ve dipkoçanlarındasağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı veadresinin, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzasının yer alacağı;60. maddesinde de parti adına elde edilen gelirlerin alındığı ilgili defterleresıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirileceği öngörülmektedir.

Buna göre, araç satışı ile ilgili olarak gelir makbuzudüzenlenmeli ve bu gelir makbuzunun gelir ve giderlerin kaydedildiği defterekaydedilerek parti hesabına dahil edilmesi gerekmektedir.

2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinde; 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' ve 76. maddesinde de; 'BuKanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irad kaydedilir.' hükümleri yeralmaktadır.

Bu itibarla; partiye ait otomobilin satış bedelinin gelirmakbuzu düzenlenerek parti hesabına gelir kaydedilmemesi sonucu 2820 sayılıSiyasi Partiler Yasası'nın 60. ve 69. maddesine aykırı işlem yapılmasınedeniyle 2.934.000.000 lira (2.934 YTL.) tutarındaki gelir karşılığı partimalvarlığının aynı yasanın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye iradkaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 221.752.840.512 liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 74.342.223.550 lirası aidat gelirleri,135.767.413.564 lirası bağış gelirleri, 400.000.000 lirası mal varlığıgelirleri, 5.930.740.000 lirası bayrak, flama, rozet, yayın satış ve eğlencefaaliyet gelirleri, 2.484.650.000 lirası alınan yardımlar ve 2.827.813.398lirası geçen yıldan devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 109.745.644.693 lira olarakgösterilmiştir.

Bunun 2.267.947.250 lirası personel giderleri,64.166.167.870 lirası büro genel giderleri, 7.520.400.710 lirası seyahatgiderleri, 8.525.202.938 lirası bayrak, flama, rozet, yayın ve eğlencegiderleri, 2.000.000.000 lirası seçim giderleri, 25.115.925.925 lirası diğergiderler ve 150.000.000 lirası teşkilatlara yapılan yardımlardan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2001 yılına devreden nakitmevcudu 3.367.960.064 liradır.

Genel Merkezin 2000 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışında,giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

AÇIKLAMA

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2000 yılı için 7.605.000 lira) kadarolan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunluolmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeyedayanması gerekmektedir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin bir ve ikincifıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.

Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıYasa'nın 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

Büyük Birlik Partisi Genel Merkezi'nin 2000 yılı defterkayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazıkonular 24.6.2010 tarih ve 111-1679 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı'nasorulmuş, söz konusu yazıya parti tarafından 19.7.2010 tarih ve 6223 sayılıyazıyla cevap verilmiştir.

1- Partiye ait 06RMZ 64 plakalı Renault marka otomobilin 2.934.000.000. lira bedelle Ankara 43.Noterliğinde 13.4.2000 tarih ve 13411 yevmiye numarası ile kayıtlı satışsözleşmesi ile Hürdoğan Eryol'a satıldığı, satışa ilişkin yevmiye kaydıtutulurken Kasa ve Gelir hesabının karşılıklı çalıştırılması gerektiği halde,20.4.2000 tarih ve 21 numaralı yevmiye fişinde satışın gider yapılmış gibigösterilerek Gider ve Kasa hesabının çalıştırıldığı ve 2.394.000.000 lira gideryazıldığı görülmüştür.

Söz konusu aracın satış bedeli 2.934.000.000 liranıngelir yazılmaması ve aracın satışıyla ilgili olarak 2.394.000.000 lira gideryazılması nedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri söz konusu yanlışlığınsehven yapıldığını bildirmişlerdir.

Herhangi bir gider belgesine dayanmaksızın gider olarakkaydedilen 2.394.000.000 liranın (2.394 YTL.) Yasa'nın öngördüğü anlamdabelgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

2- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 246.758.992 lira tutarındaki vergi, telefon kullanımbedeli gecikme zammı ile trafik cezalarının gider yazılmasının nedeni partiyesorulmuş; parti yetkilileri bu ödemelerin parti faaliyetleri ile ilgiligiderler olduğunu ve bunlara ilişkin gecikme zammı ve trafik cezalarının daparti faaliyet giderleri olması nedeniyle gider yazıldığını bildirmişlerdir.

Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı vefaizi ile kişilerin şahsi kusurları dolayısıyla tahakkuk eden trafikcezalarından Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutmak mümkün değildir. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle, aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 246.758.992lira (246,75 YTL.) tutarındaki vergi, telefon kullanım bedeli gecikme zammıile trafik cezaları parti tüzel kişiliği adına ve parti amaçlarına uygunyapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

3- 20.9.2000 tarihve 51 numaralı yevmiye fişinde, parti adına olan 11 abone numarasıylakullanılan toplam 157.480.000 lira tutarındaki elektrik bedellerinin, hemelektrik fatura bildirimleri hem de ödemeye ilişkin elektrik tüketim faturalarıkullanılarak kasadan çıkış yapılmak suretiyle iki kez gider yazıldığıgörülmüştür. Aynı elektrik faturalarının mükerrer olarak gider yazılması nedenipartiye sorulmuş, parti yetkilileri elektrik faturasının hem aslının hem deihbarnamesinin ayrı ayrı gider yazılmasının sehven yapıldığını bildirmişlerdir.

Mükerrer olarak gider yazılan 157.480.000 liranın(157,48 YTL.) Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.

Yukarıdaki açıklamalara göre, Parti adına ve amaçlarınauygun olarak yapılmayan toplam 2.798.238.992 lira (2.798,23 YTL.) giderkarşılığı parti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazineye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 216.693.587.199 liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 10.258.565.000 lirası personel giderleri,161.911.830.799 lirası büro genel giderleri, 4.884.010.000 lirası seyahatgiderleri, 9.942.400.500 lirası bayrak, flama, rozet, yayın ve eğlencegiderleri, 1.045.902.450 lirası seçim giderleri, 1.491.330.000 lirası demirbaşeşya giderleri, 24.824.898.450 lirası diğer giderler ve 2.334.650.000 lirasıteşkilatlara yapılan yardımlardan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2001 yılına devreden nakit mevcudu5.059.253.313 liradır.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Büyük Birlik Partisi'nin 2000 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede,

Parti'nin 2000 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz milyon lirayı aşan 1.101.830.000 lira değerinde demirbaşeşya niteliğinde taşınır mal ediniminin olduğu, taşınmaz mal edinimininolmadığı anlaşılmıştır.

Parti tarafından 2000 yılında edinilen, değerleri toplamı1.101.830.000 lira olan telefon santrali, masa, koltuk, sandalye vb. büromalzemelerinden oluşan taşınır malların tamamı il örgütleri tarafındansatınalma suretiyle edinilmiştir.

Büyük Birlik Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabının veeklerinin incelenmesinde, Parti'nin 2000 yılında edindiği değeri yüz milyonlirayı aşan taşınır mallarının 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Büyük Birlik Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- 7.5.2010 günlü,5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun uyarınca, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan,Mahkeme'nin çalışıp çalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesisonucunda; Mahkeme'nin çalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU,Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın,gerekçesi 2010/68 esas sayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2- 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nın 60. ve 69. maddelerine uygun bulunmayan2.934.000.000.- lira (2.934.- YTL) gelir ile Parti amacına uygun ve Parti tüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 2.798.238.992.-lira (2.798,23 YTL) gider karşılığı olmak üzere, toplam 5.732.238.992.- lira(5.732,23 YTL) Parti mal varlığının aynı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarıncaHazine'ye gelir kaydedilmesine, OYBİRLİĞİYLE,

3- Parti'nin 2000yılı kesinhesabında gösterilen 334.866.445.269 lira (334.866,44 YTL.) gelir ve326.439.231.892 lira (326.439,23 YTL) gider ile 8.427.213.377 lira (8.427,21YTL) nakit devrinin Hazine'ye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldekibilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nauygun olduğuna, OYBİRLİĞİYLE,

16.12.2010 gününde karar verildi.