Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1997/29, K.1999/33 Sayılı Karar - 14/09/1999

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1997/29 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:1999/33

Karar Günü:14.9.1999

R.G.Tarih-Sayı:22.09.1999-23824

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Büyük Birlik Partisi Genel Merkezi ileilçe örgütlerini de kapsayan 72 il örgütünün 1996 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca; Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, FulyaKANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 23.12.1998gününde yapılan ilk inceleme toplantısında; 'Dosyadaki eksiklikgiderildiğinden, işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE' karar verildi.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1996 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasaile 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddî ögelerini oluşturandefter ve belgelerde Büyük Birlik Partisi'nin 1996 yılı gelirleri ve giderleribirbirine denk biçimde; Genel Merkez'in gelir ve giderleri 19.328.885.331.-lira, 72 il örgütünün gelir ve giderleri 26.359.985.757.- lira olmak üzeretoplam 45.688.871.088.-lira olarak gösterilmiştir.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri:

Büyük Birlik Partisi Genel Merkezi'nin1996 yılı içindeki gelirleri toplamı 19.328.885.331.- liradır.

Bunun ; 116.046.760.- lirası üye girişaidatı, 108.325.411.- lirası bağışlar, 1.395.367.590.- lirası geçen yılın gelirfazlası, 17.097.174.000.- lirası Hazine yardımı, 611.971.570.- lirası diğergelirlerdir.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede: aşağıda belirtilenler dışındakigelirlerin 2820 sayılı Yasa'nın 61-69. maddeleri hükümlerine uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

Belgesiz Gelir

23.9.1996 gün ve 268 sayılı yevmiyede,hiç bir belge eklenmeden 'Demirbaş satış gelirleri 06 RVD 29 plakalı araç satışbedeli' açıklamasıyla, 592.000.000.- lira gelir kaydedilmiştir. Yapılanincelemede söz konusu otonun Parti'ye ait olmadığı anlaşılmıştır.

2820 sayılı Yasa'nın 69. maddesinde,siyasî partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirlerinin,parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığındaalınacağı öngörülmüş, 76. maddenin üçüncü fıkrasında da, 69. maddede belirtilenesaslara aykırı olarak bir siyasî partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelirsağlandığı anlaşılırsa Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelirin Hazine'ye iradkaydedileceği belirtilmiştir.

Yevmiye kaydına hiç bir belgeeklenmediğinden, 592.000.000.- liranın 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesininüçüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin 72 il örgütünce sağlanangelirleri toplamı 26.359.985.757.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun ; 6.133.697.283.- lirası parti üyegiriş aidatı, 7.000.000.- lirası milletvekili aidatı, 126.000.000.- lirasımilletvekili özel aidatı, 339.910.000.- lirası bayrak, flama, rozet v.b. satışgeliri, 127.250.000.- lirası yayın satış geliri, 140.000.000.- lirası kimlikkartı, defter ve makbuz satış geliri, 608.900.000.- lirası eğlence geliri,14.864.718.905.- lirası bağışlar, 3.680.000.000.- lirası Genel Merkez'denalınan yardımlar, 53.109.000.- lirası teşkilatlardan alınan yardımlar,279.400.569.- lirası geçen yılın gelir fazlasıdır.

Parti il örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nda belirtilen kaynaklardan sağlandığı, MerkezKarar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunlarınYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1996 yılıiçindeki giderleri 18.883.470.905.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun ; 5.955.800.192.- lirası bürogenel giderleri, 1.965.278.497.- lirası seyahat giderleri, 1.003.305.000.-lirası bayrak, flama, rozet v.b. giderleri, 3.017.191.450.- lirası yayıngiderleri, 1.775.079.766.- lirası diğer giderler, 1.486.816.000.- lirasıdemirbaş eşya giderleri, 3.680.000.000.- lirası Genel Merkez'den gönderilenyardımlardır.

19.328.885.331.- liralık gelir ile18.883.470.905.- liralık gider arasındaki farkı oluşturan 445.414.426.- lira,nakit mevcudu olarak 1997 yılına devretmiştir.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda gösterilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

a) Belgesiz Giderler

aa) Çağlayan Hırdavat ve Boya San. Tic.Ltd. Şirketi'ne ait 25.4.1996 gün ve 587520 no.lu fatura bedeli 113.842.714.-lira, 25.4.1996 gün ve 78 no.lu yevmiye kaydı ile kasadan çıkış yapılarak giderkaydedilmiş, aynı fatura tutarı aynı tarih ve 79 no.lu yevmiye kaydı ilesatıcılar hesabına alacak yazılarak tekrar gider kaydedilmiştir.

bb) Yetkin Yemek ve Gıda Sanayi TicaretLimited Şirketi'ne ait 20.1.1996 gün ve 72093 no.lu fatura bedeli 6.750.000.-lira, 20.1.1996 gün ve 5 no.lu yevmiye ile kasadan çıkış yapılarak giderkaydedilmiş, aynı fatura bedeli aynı tarih ve 7 no.lu yevmiye ile satıcılarhesabına alacak yazılarak tekrar gider kaydedilmiştir.

cc) 3.2.1996 gün ve 9 no.lu yevmiye ile621.000.000.- lira kasadan çıkış yapılarak gider kaydedilirken, yevmiye kaydınafatura yerine Gündüz Reklam ve Halkla İlişkiler Servisine ait reklam ordinosueklenmiş, 4.5.1996 gün ve 86 no.lu yevmiye ile 11.500.000.- lira kasadan çıkışyapılarak gider kaydedilirken de fatura yerine aynı kuruma ait reklam ordinosueklenmiştir. Yapılan incelemede, bu miktarların toplamı olan 632.500.000.-liranın, Kardelen Gazetecilik ve Matbaacılık San. A.Ş.'nin 21.5.1996 gün ve16518 no.lu faturasına dayanılarak, 21.5.1996 gün ve 114 no.lu yevmiye ilesatıcılar hesabına alacak yazılarak gider kaydedildiği anlaşılmıştır.

dd) 11.9.1996 gün ve 253 no.lu yevmiyekaydında, Kervan Turizm Seyahat Ltd. Şti.'ne ait 11.9.1996 günlü 409258 ve409259 no.lu iki fatura dayanak gösterilerek 38.800.000.- liranın, kasadançıkış yapılarak gider kaydedildiği, aynı seyahatler için bu defa uçak biletleridayanak gösterilerek aşağıdaki yevmiye numaralarında tekrar kasadan çıkışyapılarak gider kaydı yapıldığı görülmüştür.

ee) Aşağıda yevmiye numaraları yazılıgider kayıtlarının dayanağı olarak hiç bir belge eklenmediği görülmüştür.

ff) Aşağıda yevmiye numaraları yazılıkayıtlarda gider belgelerinin eksik olduğu görülmüştür.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun70. maddesinde, beşbin lirayı geçen harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile belgelendirilmesi öngörülmüş, aynı Yasa'nın 76. maddesinin sonfıkrasında da, belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigideri miktarınca parti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'yegelir yazılacağı belirtilmiştir.

Belgesiz gider niteliğindeki toplam898.551.620.- lira karşılığı parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 76.maddesinin son fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

b) Parti'ye Ait Olmayan Otonun Vergisi

7.8.1996 gün ve 231 sayılı yevmiyekaydında, Parti'ye ait olmayan 06 RPP 64 plakalı araç için çeşitli yıllarailişkin 27.686.000.- lira, Motorlu Taşıt Vergisi ve gecikme zammı olaraködenmiştir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, birsiyasî partinin bütün giderlerinin o siyasî parti tüzelkişiliği adınayapılacağı öngörülmektedir.

Araç sahibinin ödemekle yükümlü olduğuvergi ve gecikme zammının Parti gideri olarak kabulüne olanak bulunmadığından,27.686.000.- liranın, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinin dördüncü fıkrasıuyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

Otoların Parti'nin kullanımınaverilmesinin bağış sayılmayacağına, Ahmet Necdet SEZER, Yalçın ACARGÜN, MustafaBUMİN ve Ali HÜNER'in 'otoların Parti'nin kullanımına verilmesinin 'bağış'olduğu, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 66. maddesinin ikinci fıkrası ve76. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kullanım değerinin ellimilyon lirayıaşan kısmının Hazine'ye gelir yazılması gerektiği' yolundaki karşıoyları veoyçokluğuyla karar verilmiştir.

c) Kredi Kartı Ödemeleri

Parti Başkanı adına düzenlenmiş4546740000010037 no.lu kredi kartı ile Parti'ye ait benzin masraflarınınkarşılandığı, yapılan harcamalara ilişkin Ziraat Bankası tahsilat makbuzlarınadayanılarak gider kaydı yapıldığı görülmüştür.

Bunun, 2820 sayılı Siyasî PartilerKanunu'nda öngörülen usullere ve belge düzenine uygun olmadığı sonucunavarılmış ve bu uygulamaya son verilmesi konusunun Parti'ye bildirilmesi uygungörülmüştür.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin 72 il örgütünün giderleritoplamı 25.643.645.659.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun ; 14.855.170.474.- lirası bürogenel giderleri, 1.024.228.000.- lirası personel giderleri, 934.824.000.-lirası seyahat giderleri, 311.725.000.- lirası bayrak, flama, rozet v.b.giderleri, 509.150.000.- lirası yayın giderleri, 671.949.750.- lirası eğlencegiderleri, 4.393.718.000.- lirası seçim giderleri, 2.096.507.235.- lirası diğergiderler, 793.264.200.- lirası demirbaş eşya giderleri, 53.109.000.- lirasıteşkilata yapılan yardımlardır.

İl örgütlerinin gelirleri ile giderleriarasındaki 716.340.098.- liralık fark, nakit mevcudu olarak gelecek yıladevretmiştir.

İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların, 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Büyük Birlik Partisi'nin 1996 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;

Parti kesinhesabında gösterilen45.096.871.088.- lira gelir ile 43.600.878.944.- lira giderin eldeki bilgi vebelgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,Ahmet Necdet SEZER, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN ve Ali HÜNER'in 'otolarınParti'nin kullanımına verilmesinin 'bağış' olduğu, 2820 sayılı Siyasî PartilerKanunu'nun 66. maddesinin ikinci fıkrası ve 76. maddesinin birinci fıkrasıuyarınca, kullanım değerinin ellimilyon lirayı aşan kısmının Hazine'ye gelir yazılmasıgerektiği' yolundaki karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

1- Belgesiz gelir tutarı 592.000.000.-liranın 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Hazine'yegelir yazılmasına,

2- Belgesiz gider toplamı 898.551.620.-lira karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesinin sonfıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,

3- Parti gideri olarak kabul edilmeyen27.686.000.- liranın, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinin dördüncü fıkrasıuyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,

4- Şahıs adına düzenlenmiş kredi kartıile harcama yapılmamasının Parti'ye bildirilmesine, 14.9.1999 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.