Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2015/69, K.2019/16 Sayılı Karar - 16/10/2019

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2015/69 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2019/16

Karar Tarihi:16/10/2019

R.G.Tarih -Sayısı:6/12/2019-30970

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Büyük Turan Hareketi Partisinin 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 26/5/2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Büyük Turan Hareketi Partisi, Genel Merkez Kesin HesapCetveli’ni 22/7/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla 2820sayılı Kanun’un 74. maddesindeki “…Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar” amir hükmüne uymamıştır.

4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde siyasi partilerin 74’üncü madde hükümlerine aykırıhareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasının verileceğiöngörülmektedir.

5. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

6. Diğer taraftan Büyük Turan Hareketi PartisininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktifgörünmesine rağmen teşkilatlanmış olduğu illerden birine ait 2014 yılı kesinhesabını, Parti genel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yıl sonukasa mevcudunu gösteren kasa sayım tutanağını ve banka hesaplarına ilişkinbanka yetkililerince onaylanmış banka mutabakat yazılarını, 2014 yılıbirleştirilmiş Kesin Hesap Cetveli’ni, yıl içinde edinilen ve değeri 100 TL’yigeçen taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ve hak edinimine ilişkinlisteyi göndermediği tespit edilmiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet parti yetkililerineait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasi parti faaliyettebulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de siyasi partilerin 75. madde gereğinceyapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyenparti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre Parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini Partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle Parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

12. Bu itibarla Büyük Turan Hareketi Partisinin 2014 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulması nedeniyle işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren otuz günsüre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine bilgilerin istenen sürede verilmemesi nedeniyle Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendiuyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

- AnayasaMahkemesine bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekildekayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gideryapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olaraknitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

13. Büyük Turan Hareketi Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2014 yılı gelirler toplamının 7.581,92 TL, giderler toplamının7.530,00 TL olduğu anlaşılmaktadır.

15. Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2014 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerinİncelenmesi

Genel Merkez Gelirleri

16. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 7.581,92 TLolup bunun 4.131,92 TL’si bağışlardan, 3.450,00 TL’si ise yardımlardanoluşmaktadır.

17. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

Genel Merkez Giderleri

18. Genel Merkez giderleri toplamı 7.530 TL olup bunun 600 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 270 TL’sikırtasiye ve büro giderlerinden, 960 TL’si haberleşme giderlerinden, 5.100TL’si kira giderlerinden, 480 TL’si ısınma aydınlatma ve temizlik giderlerindenve 120 TL’si vergi, sigorta, noter giderlerinden oluşmaktadır.

19. Parti Genel Merkezinindefter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

20. Partinin 2014 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Büyük Turan Hareketi Partisinin 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

Partinin 2014 yılı kesin hesabında gösterilen 7.581,92 TLgelir, 7.530,00 TL gider toplamının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denkve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.