Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2013/44, K.2017/3 Sayılı Karar - 31/05/2017

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2013/44 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2017/3

Karar Tarihi:31.5.2017

R.G.Tarih-Sayısı:12.7.2017-30122

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Cumhuriyet Halk Partisi 2012 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca HaşimKILIÇ, Serruh Kaleli, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M.Emin KUZ’un katılımıyla 11.2.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında;

Cumhuriyet Halk Partisi 2012 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,

2- Esas incelemenin yapılması için Genel Merkez kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına gönderilmesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

2. Cumhuriyet Halk Partisinin, Anayasa Mahkemesineverdiği 2012 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Muhammed EminŞAHİNER tarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

3. Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2012 yılı gelirlerinin 70.296.332,53 TL, dönem sonu borçlartoplamının 14.314.655,10 TL, geçen yıldan devreden kasa/banka toplamının2.209.003,93 TL, dönem başı borçlarının 11.893.264,67 TL, dönem sonualacaklarının 1.290.469,97 TL, giderler toplamının 73.542.787,48 TL, gelecekyıla devreden kasa/banka toplamının ise 1.303.723,73 TL TL olduğuanlaşılmaktadır.

4. Parti’nin 2012 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle 2012 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

5. Partinin Genel Merkez gelirleri 39.238.478,55 TL olupbunun 322.369,69 TL’si üyelerden alınan giriş aidatlarından, 29.142,97 TL’sibağışlardan, 1.044.072,03 TL’si banka mevduat gelirlerinden, 37.777.049,00TL’si hazine yardımından, 57.898,15 TL’si diğer gelirlerden, 7.946,71 TL’si isekira gelirlerinden oluşmaktadır. Yılsonu borç toplamı ise 9.856.096,94 TL’dir.

6. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilen gelir kalemi dışındakigelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

08.03.2012 tarihli ve 73 numaralı yevmiye kaydında “Vakıflarsehven yatan” açıklamasıyla “diğer gelirler” kalemi içerisindemuhasebeleştirilen 714,43 TL’nin mahiyetinin ve yasal dayanağının izahıistenmiştir.

Parti yetkilileri;

“08.03.2012 tarihli ve 3 yevmiye kaydında ‘Vakıflarsehven yatan’ açıklamasıyla ‘diğer gelirler’ kalemi içerisindemuhasebeleştirilen 714,43 TL’nin dekontu ektedir. 281-32 şube kurumun M kodluödemesi (Eti maden 30 kişi Şubat -2012 maaş ödemesi) açıklaması ile hesabımızasehven aktarılmış olup paranın iadesinin mümkün olmadığı için diğer gelirlerkalemi içerisinde muhasebeleştirilmiştir.”şeklinde cevap vermişlerdir.

Siyasi partilerin gelirlerini elde edebilme usullerinidüzenleyen 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde;

“Bir siyasî partinin bütün gelirleri, o siyasî partinintüzelkişiliği adına elde edilir.

Siyasî partilerin genel merkezlerinin ve teşkilatkademelerinin gelirleri, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılanmakbuzlar karşılığında alınır. Bastırılan ve parti teşkilat kademelerinegönderilen gelir makbuzlarının seri ve sıra numaralarına ait kayıtlar partigenel merkezinde tutulur. Parti teşkilat kademeleri aldıkları ve kullandıklarımakbuzlar dolayısıyla parti merkez karar ve yönetim kuruluna karşı malisorumluluk taşırlar.

Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığıkimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı veimzası, makbuzda ve dip koçanlarında yer alır.

Makbuzların asıl kısımlarıyla dip koçanlarında aynı sıranumarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, Anayasa Mahkemesininilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden itibaren beşyıldır.” denilmektedir.

Ayrıca söz konusu Kanun’un 76. maddesinin üçüncüfıkrasında ise “Bu Kanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırıolarak bir siyasi partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığıanlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedilir.” hükmüyer almaktadır.

Bu hükümler çerçevesinde, usulüne uygun yöntemleedinilmeyen ilgili tutarın parti geliri olarak değerlendirilmesi 2820 sayılıKanun’a aykırılık teşkil etmektedir.

Bu itibarla, toplam 714,43 TL’nin Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

2- İl Örgütleri Gelirleri

7. Partinin 2012 yılında il örgütlerine (Brükseltemsilciliği dahil) ilişkin gelirleri 31.057.853,98 TL olup bunun 1.517.368,98TL’si üyelerden alınan aidatlardan, 10.468.010,14 TL’si bağışlardan, 20.276,00TL’si yayın gelirlerinden, 1.862.670,43 TL’si faaliyet gelirlerinden,533.310,01 TL’si malvarlığı gelirlerinden, 14.851,49 TL’si banka mevduatgelirlerinden, 16.641.317,20 TL’si üst örgütlerden alınan yardımlardan, 49,73TL’si ise çeşitli gelirlerden oluşmaktadır. Yılsonu borç toplamı ise4.458.558,16 TL’dir.

8. Parti İl Örgütleri’nin (Brüksel temsilciliği dahil) defterkayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

9. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 43.541.903,80TL olup bunun 6.962.498,27 TL’si personel giderlerinden, 340.686,41 TL’sitemsil ve ağırlama giderlerinden, 473.196,77 TL’si kırtasiye ve bürogiderlerinden, 1.489.189,15 TL’si haberleşme giderlerinden, 407.295,39 TL’sitaşıma giderlerinden, 1.363.956,11 TL’si seyahat giderlerinden, 701.212,51TL’si bakım ve onarım giderlerinden, 2.743.920,10 TL’si ısınma, aydınlatma vetemizlik giderlerinden, 131.765,36 TL’si vergi, sigorta, noter giderlerinden,725.720,10 TL’si demirbaş giderlerinden, 14.596.856,41 TL’si teşkilata yardımgiderlerinden. 6.473.596,02 TL’si seçim, tanıtma giderlerinden, 7.132.011,20TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır. Gelecek yıla devreden kasa/banka toplamı397.966,22 TL’dir.

10. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

1- Personele verilen avansların 31.12.2011 tarihiitibariyle dökümünün, 2012 yılı avans verme ve tahsil bilgilerinin ve31.12.2012 tarihi itibariyle avans dökümünün ayrıntılı olarak bildirilmesiistenmiştir.

Parti yetkililerince konuya ilişkin personel avanslisteleri gönderilmiştir. Listeler incelendiğinde 2011 yılı içerisinde toplam56.825,40 TL’nin parti bütçesinden bazı personele avans olarak verildiğianlaşılmıştır.

2820 sayılı Kanun’un “Borç Verme Yasağı” başlıklı72. maddesinde, “Siyasi partiler, üyelerine ve diğer gerçek ve tüzelkişilerehiçbir şekilde borç veremezler.” denilmektedir. Personele aylığından mahsupedilmek üzere veya bir iş için avans verilmesi mümkündür. Ancak verilen avansınmiktarı ile takip eden aylık ödemesinden veya işin bitiminde mahsup edilipedilmediği önemlidir. Personele avans uygulamasının yasal çerçevesinden uzaklaştırılarakpersonele faizsiz kredi uygulamasına dönüştürülmesi parti kaynaklarının kanunaaykırı bir şekilde kullanılması anlamına gelmektedir. Dolayısıyla personeleavans adı altında verilen tutarlar personele borç verme niteliğinde olup, 2820sayılı Kanun’un 72. maddesine aykırılık teşkil etmektedir.

Bu itibarla toplam 56.825,40 TL’nin Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

2- Aşağıda isimleri verilen kişilere izin ücretiyleilgili olarak yapılan ödemelere yemek yardımı, yol yardımı ve sosyal yardımındahil edilmesinin izahı istenmiştir.

Parti yetkilileri;

“Aşağıdaki listede adı geçen personeller ihbar dönemindeçalışmış olsalar idi yol, yemek ve sosyal yardım ücretleri ödenecekti. Bukişiler ücretli izin hakkını kullandıkları için izin süresine tekabül eden yolyemek ve sosyal yardımlar ödenmiş olup hesaplama tabloları yevmiye maddesiekinde yer almaktadır.” şeklinde cevapvermişlerdir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 57. maddesinde;

“İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye,yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından öncepeşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Bu ücretin hesabında50 nci madde hükmü uygulanır. Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli birücrete dayanmayıp da akort, komisyon ücreti, kâra katılma ve yüzde usulü ücretgibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alan işçinin izin süresiiçin verilecek ücret, son bir yıllık süre içinde kazandığı ücretin fiili olarakçalıştığı günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama üzerinden hesaplanır.” denilmektedir.

Aynı Kanun’un 50. maddesinde ise ”Fazla çalışmakarşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olaraknormal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerindeçalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusalbayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen ücretlerin tespitindehesaba katılmaz.” hükmü yer almaktadır.

 Bu hükümler çerçevesinde, yıllık izin ücretinde sosyalyardımların dikkate alınmayacağı açıktır. Parti bütçesinden yasalara aykırıolarak ödeme yapılması mümkün olmadığından 6.545,55 TL’nin Hazineye iradkaydedilmesi gerekir.

3- Aşağıda ayrıntıları verilen giderlere ilişkin ödemebelgelerinin asıllarının (fatura, fiş, makbuz v.s) gönderilmesi istenmiştir.

Parti yetkilileri yukarıdaki tabloda gösterilen ödemelereilişkin olarak;

“Yukarıda yer alan ödemelere ilişkin fatura vebelgeler ekte yer almaktadır.” şeklinde açıklama yapmıştır.

Parti tarafından yapılan cevap yazısına ekli belgelerincelendiğinde ise;

- Yukarıdaki tablonun 1. maddesindeki gidere ilişkinolarak ödeme yapıldığını gösteren banka dekontu (Türkiye İş Bankası)gönderilmiştir.

- Yukarıdaki tablonun 2. maddesindeki gidere ilişkinolarak ödeme yapıldığını gösteren banka dekontu (Türkiye İş Bankası)gönderilmiştir.

- Yukarıdaki tablonun 3. maddesindeki maddede belirtilengidere ait faturanın noter tasdikli (Ankara 35. Noter) sureti gönderilmiştir.

2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinde beş (2012 yılı için70,72 TL) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden, bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir.

 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasındaise “Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ilebu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunugösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler.Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının teminedilemediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bubelgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.” hükmüyer almaktadır.

Parti, yukarıdaki tablonun 1. ve 2. sıralarındabelirtilen giderlere ilişkin fatura asıllarını sunmamıştır. Ayrıca ilgili ödemebelgelerinin asıllarının temin edilmemesine ilişkin olarak herhangi bir tutanakda göndermemiştir. Bu nedenle fatura aslı olmaksızın veya 213 sayılı Vergi UsulKanunu’na uygun olarak düzenlenmiş belge olmadan kaydedilen giderin, Kanun’unöngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkündeğildir.

Bu itibarla, yukarıdaki tablonun 1. ve 2. sıralarındaayrıntısı verilen giderlere ilişkin toplam 10.677,00 TL’nin Hazineye iradkaydedilmesi gerekir.

4- 23.10.2012 tarihli ve 352 nolu yevmiye kaydında yeralan 5.551,96 TL tutarındaki “mahkeme ve noter gideri” olarak yapılanödemeye ilişkin hiçbir belge bulunmadığı tespit edilmiş ve bu hususun izahedilerek konuya ilişkin belgelerin gönderilmesi istenmiştir.

Parti yetkilileri;

“23.07.2012 tarih 352 nolu yevmiye kaydında yer alan5.551,96 TL tutarındaki ödemeye ait belgeler bulunamamıştır.” şeklinde cevap vermişlerdir.

2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinde beş (2012 yılı için70,72 TL) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden, bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir.

2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasındaise “Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ilebu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunugösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler.Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının teminedilemediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bubelgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.” hükmüyer almaktadır.

Parti söz konusu gidere ilişkin fatura, makbuz v.b aslınısunmamıştır Ayrıca ilgili ödeme belgelerinin asıllarının temin edilmemesineilişkin olarak herhangi bir tutanak da göndermemiştir. Bu nedenle fatura aslıolmaksızın veya 213 sayılı Kanun’a uygun olarak düzenlenmiş belge olmadankaydedilen giderin, Kanun’un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğununkabul edilmesi mümkün değildir.

Bu itibarla toplam 5.551,96 TL’nin Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

2- İl Örgütleri Giderleri

11. Partinin2012 yılında il örgütlerine (Brüksel temsilciliği dahil) ilişkin giderlertoplamı 30.000.883,68 TL olup, bunun 3.014.367,47 TL’si personel giderlerinden,3.078.406,37 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 1.684.555,46 TL’sikırtasiye ve büro giderlerinden, 2.354.992,30 TL’si haberleşme giderlerinden,1.688.111,44 TL’si taşıma giderlerinden, 879.109,57 TL’si seyahatgiderlerinden, 3.202.091,41 TL’si kira giderlerinden, 987.460,59 TL’si bakım veonarım giderlerinden,; 1.516.472,81 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlikgiderlerinden, 574.581,13 TL’si vergi, sigorta, noter giderlerinden,2.623.788,55 TL’si demirbaş giderlerinden, 2.044.460,79 TL’si teşkilata yardımgiderlerinden, 6.314.065,30 TL’si seçim, tanıtma giderlerinden, 25.377,67 TL’sigenel yönetim giderlerinden, 13.042,82 TL’si ise diğer giderlerdenoluşmaktadır.

12. Parti il örgütlerinin (Brüksel temsilciliği dahil)defter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

13. Cumhuriyet Halk Partisinin 2012 yılı defter vebelgeleri üzerinde yapılan incelemede edinilen 389.845,00 TL tutarındakitaşınır malın (demirbaş) ve 335.875,10 TL tutarındaki taşınmaz malın Kanun’auygun olduğu sonucuna varılmıştır. Bunun dışında Parti Genel Merkezinin 2012yılında herhangi bir taşınmaz ile değeri 100.00 TL’yi aşan taşınır, menkulkıymet ve hak ediniminde bulunmadığı anlaşılmıştır.

IV- SONUÇ

Cumhuriyet Halk Partisinin 2012 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Partinin 2012 yılı kesin hesabında gösterilen,1.210.254,29 TL dönem başı alacaklarının, 14.314.655,10 TL dönem sonuborçlarının, 2.209.003,93 TL geçen yıldan devreden kasa/banka toplamının,70.296.332,53 TL gelir toplamının, 11.893.264,67 TL dönem başı borçlarının,1.290.469,97 TL dönem sonu alacaklarının, 73.542.787,48 TL gider toplamının,1.303.723,73 TL gelecek yıla devreden kasa/banka toplamının Hazineye iratkaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru,denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 70. maddesineaykırı olarak partinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adınayapılmış harcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmeyen ve kesin hesaptagösterilen ancak belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilemeyenharcamaların toplamı olan 79.599,91 TL ve Parti Genel Merkezince 2820 sayılıKanun’un 69. maddesine aykırı olarak elde edilen 714,43 TL gelir olmak üzeretoplam 80.314,34 TL karşılığı Parti mal varlığının 2820 sayılı Kanun’un 75. ve76. maddeleri gereğince Hazineye irad kaydedilmesine,

31.5.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.