Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2012/63, K.2016/7 Sayılı Karar - 10/02/2016

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2012/63 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2016/7

Karar Tarihi:10.2.2016

R.G.Tarih-Sayı:14.04.2016-29684

I- MALİ DENETİMİNKONUSU

Cumhuriyet Halk Partisi2011 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, MehmetERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN’ın katılımıyla 3.1.2013 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında

2. Cumhuriyet HalkPartisinin 2011 yılı kesin hesabının ilk incelemesi sonucunda;

- Dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemeninyapılabilmesi için Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASINİNCELENMESİ

3. Cumhuriyet Halk Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2011 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturandefter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve RaportörSadettin CEYHAN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

4. Denetimin maddi öğelerini oluşturan defterve belgelerde, Partinin 2011 yılı gelirleri toplamının 139.327.578,35 TL, geçenyıldan devreden nakit miktarının 932.529,40 TL, giderleri toplamının 142.446.970,73TL, gelecek yıla devreden nakit miktarının 2.170.585,84 TL olduğuanlaşılmaktadır.

5. Parti 2011 yılıkesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardanoluştuğu, bu hâliyle Partinin 2011 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

6. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 97.978.578,04TL olup, bunun 629.747,06 TL’si üyelerden alınan giriş aidatlarından,1.181.807,00 TL’si bağışlardan, 2.559.999,00 TL’si malvarlığı gelirlerinden,1.264.379,42 TL’si banka mevduat gelirlerinden, 83.608.383,00 TL’si hazineyardımından, 70.346,50 TL’si diğer gelirlerden, 12.020,77 TL’si kira gelirlerinden,8.651.895,29 TL’si aday adayları aidatlarından oluşmaktadır.

7. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

8. Parti il örgütlerinin 2011 yılı gelirleri toplamı41.349.000,31 TL olup, bunun 2.354.642,09 TL’si üyelerden alınan girişaidatlarından, 14.392.355,90 TL’si bağışlardan, 100.441,60 TL’si yayıngelirlerinden, 2.431.290,17 TL’si faaliyet gelirlerinden, 393.590,17 TL’simalvarlığı gelirlerinden, 28.619,98 TL’si banka mevduat gelirlerinden,21.648.060,40 TL’si üst örgütlerden alınan yardımlardan oluşmaktadır.

9. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

10. Parti Genel Merkezinin 2011 yılı giderleri toplamı100.523.027,41 TL olup bunun, 6.639.331,03 TL’si personel giderlerinden,425.075.76 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 574.413,55 TL’si kırtasiyeve büro giderlerinden, 2.379.471,97 TL’si haberleşme giderlerinden, 503.114,18TL’si taşıma giderlerinden, 2.542.403,41 TL’si seyahat giderlerinden,599.635,93 TL’si bakım, onarım giderlerinden, 1.632.315,53 TL’si ısınma,aydınlatma ve temizlik giderlerinden, 256.287,27 TL’si vergi, sigorta, notergiderlerinden, 3.572.990,45 TL’si demirbaş giderlerinden, 21.648.060,40 TL’siteşkilata yardım giderlerinden, 58.146.242,85 TL’si seçim, tanıtmagiderlerinden, 1.603.685,08 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.

11. Parti Genel Merkezinin 2011 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

1- Personele verilen avansların 31.12.2010 tarihiitibariyle dökümünün, 2011 yılı avans verme ve tahsil bilgilerinin ve31.12.2011 tarihi itibariyle avans dökümünün ayrıntılı olarak bildirilmesiistenmiştir.

Parti yetkililerince konuya ilişkin personel avanslisteleri gönderilmiştir. Listeler incelendiğinde 2011 yılı içerisinde toplam228.964,98 TL’nin parti bütçesinden bazı personele avans olarak verildiğianlaşılmıştır (Tablo 1). Ancak partinin cevap yazısında; bu tutarın içerisindeicra işlemlerinden dolayı personelin maaşından ¼ oranında kesilen ve ilgiliicra dairesine yatırılan 15.706,70 TL’nin olduğu; bunun da cari hesaba avansşeklinde yazıldığı ifade edilmiştir (Tablo 2). Dolayısıyla 228.964,98 TL’den, 15.706,70TL düşüldükten sonra geriye kalan toplam 213.258,28 TL personele avans adıaltında borç olarak verilmiştir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun ‘Borç vermeyasağı’ başlıklı 72. maddesinde, “Siyasi partiler, üyelerine ve diğer gerçekve tüzelkişilere hiçbir şekilde borç veremezler.” denilmektedir. Personeleaylığından mahsup edilmek üzere veya bir iş için avans verilmesi mümkündür.Ancak verilen avansın miktarı ile takip eden aylık ödemesinden veya işinbitiminde mahsup edilip edilmediği önemlidir. Personele avans uygulamasınınyasal çerçevesinden uzaklaştırılarak personele faizsiz kredi uygulamasınadönüştürülmesi parti kaynaklarının kanuna aykırı bir şekilde kullanılmasıanlamına gelmektedir. Dolayısıyla personele avans adı altında verilen tutarlarpersonele borç verme niteliğinde olup, Siyasî Partiler Kanunu’nun 72. maddesineaykırılık teşkil etmektedir.

Bu nedenle toplam 213.258,28 TL’nin Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

2- Aşağıda isimleri verilen kişilere izin ücretiyleilgili olarak yapılan ödemelere yemek yardımı, yol yardımı ve sosyal yardımındahil edilmesinin izahı istenmiştir.

Parti yetkilileri;

 “Ücretli izin olması nedeni ile de izin süresine tekabüleden yol yemek ve sosyal yardım da haliyle ödenmek durumundadır.” şeklinde cevap vermişlerdir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 57. maddesinde;

“İşveren, yıllık ücretli iznini kullananher işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izinebaşlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. Buücretin hesabında 50 nci madde hükmü uygulanır. Günlük, haftalık veya aylıkolarak belirli bir ücrete dayanmayıp da akort, komisyon ücreti, kâra katılma veyüzde usulü ücret gibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alanişçinin izin süresi için verilecek ücret, son bir yıllık süre içinde kazandığıücretin fiili olarak çalıştığı günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalamaüzerinden hesaplanır.” denilmektedir.

Aynı Kanun’un 50. maddesinde ise “Fazlaçalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisiolarak normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizlemeişlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler ve sosyalyardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilenücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.” hükmü yer almaktadır.

Bu hükümler çerçevesinde, yıllık izin ücretinde sosyalyardımların dikkate alınmayacağı açıktır. Parti bütçesinden yasalara aykırıolarak ödeme yapılması mümkün olmadığından 28.344,85 TL’nin Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.

3- Aşağıda ayrıntısı verilen ve fotokopi belgelerleyapılmış olan giderlere ilişkin belgelerin (fatura, serbest makbuzu, fiş,poliçe v.b) asıllarının gönderilmesi istenmiştir.

Parti yukarıdaki tabloda fotokopi belgelerle yapılanödemelere ilişkin olarak;

 “10/1- Bursa Toytaş Turistik Oteller İşletmeciliği A.Ş.tarafından düzenlenmiş olan 08/12/2010 tarih ve 608049 numaralı fatura aslıtalep edilmekte ancak taktir edersiniz ki 2011 yılı seçim dönemi olmasınedeniyle evrak yoğunluğu birkaç kat artmaktadır. Bu nedenle kargoda, firmadayada Genel Merkezimizde kaybolma ihtimali mevcut olup firma tarafındanfaturanın bir örneği Bursa 15. Noterliği kanalıyla 30 Aralık 2014 tarih ve39973 sıra nosu ile tasdik edilip tarafımıza gönderilmiştir. (Ek-2)

10/2-Yine 2011 yılı seçimleri gerekçesi ile 25/04/2011tarih ve 8328 nolu fatura ile Baysel Elektronik Cihazlar Ltd.Şti. firmasıtarafından düzenlenen faturanın Beşiktaş 2. Noterliği tarafından tasdikedilerek tarafımıza gönderilmiş ve bu doğrultuda ödeme yapılmıştır.(Ek-3)

10/3-05/04/2011 tarih ve 194608911 sigorta poliçesi ektesunulmuştur.(Ek4)

10/4-Yine 2011 yılı seçimleri, gerekçesi ile 10/05/2011tarih ve 036417 numaralı fatura ile Yağmur Reklam firması tarafından düzenlenenfaturanın noter tasdikli sureti ilgili firmadan talep edilmiş olup tarafımızagönderilmiştir.

10/5- Yine 2011 yılı seçimleri, gerekçesi ile 16/03/2011tarih 810925, 16/03/2014 tarih 810926, 21/03/2011 tarih 811259, 04/03/2011tarih 231793 ve 22/03/2011 tarih 811401 numaralı MNG Kargo firmasına aitFaturaların Noter tasdikli suretleri talep edilmiş olup 13 Ocak 2015 tarihindebaşkanlığınıza teslim edilecektir.”şeklinde açıklama yapmıştır.

Parti tarafından yapılan açıklamalar ve sunulan belgelerincelendiğinde;

- Yukarıdakitablonun 1. maddesindeki gidere ilişkin faturanın noter tasdikli suretigönderilmiştir.

- Tablonun 2.maddesindeki gidere ilişkin faturanın noter tasdikli sureti gönderilmiştir.

- Tablonun 3.maddesindeki gidere ilişkin poliçe aslı gönderilmiştir.

- Tablonun 4.maddesindeki gidere ilişkin faturanın noter tasdikli sureti gönderilmiştir.

Tablonun 5. maddesindeki giderlere ilişkin faturaasılları gönderilmemiştir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 70. maddesinde beş(2011 yılı için 64,14 TL) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya faturagibi bir belge ile tevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden, bumiktarı aşan harcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcıbelgeye dayanması gerekmektedir.

2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasındaise “Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ilebu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunugösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler.Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının teminedilemediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bubelgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.”hükmü yer almaktadır.

Parti, yukarıdaki tablonun 5. sırasında belirtilengiderlere ilişkin fatura asıllarını sunmamıştır. Ayrıca bu belgelerinasıllarının temin edilmemesine ilişkin olarak herhangi bir tutanak dagöndermemiştir. Bu nedenle fatura aslı olmaksızın veya Vergi Usul Kanunu’nauygun olarak düzenlenmiş belge olmadan kaydedilen giderin, Kanun’un öngördüğüanlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir.

Bu itibarla, yukarıdaki tablonun 5. sırasında ayrıntısıverilen giderlere ilişkin toplam 35.346,13 TL’nin Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

4- Aşağıdaki tabloda ayrıntıları verilen giderlereilişkin ödeme belgelerinin asıllarının (fatura, poliçe v.s) gönderilmesiistenmiştir.

Parti tarafından yapılan açıklamalar ve sunulan belgelerincelendiğinde;

- Yukarıdakitablonun 1. maddesindeki gidere ilişkin belgeler gönderilmiştir.

- Tablonun 2.maddesindeki gidere ilişkin olarak;

 “PTT paket müdürlüğü ile avans çalışıldığı ve peşinolarak yatırılan paraların faturalarının sonradan geldiği” ifade edilmiştir.Fatura aslı gönderilmemiştir. Dolayısıyla fatura aslı olmadan yapılan 5.000,00TL tutarındaki bu giderin kabul edilmesi mümkün değildir.

- Tablonun 3.maddesindeki gidere ilişkin belgeler gönderilmiştir.

- Tablonun 4.maddesindeki gidere ilişkin olarak;

 “PTT paket müdürlüğü ile avans çalışıldığı ve peşinolarak yatırılan paraların faturalarının sonradan geldiği” ifade edilmiştir. Fatura aslı gönderilmemiştir.Dolayısıyla fatura aslı olmadan yapılan 10.000,00 TL tutarındaki bu giderinkabul edilmesi mümkün değildir.

- Tablonun 5.maddesindeki gidere ilişkin olarak;

 “PTT paket müdürlüğü ile avans çalışıldığı ve peşinolarak yatırılan paraların faturalarının sonradan geldiği” ifade edilmiştir.Fatura aslı gönderilmemiştir. Dolayısıyla fatura aslı olmadan yapılan 15.000,00TL tutarındaki bu giderin kabul edilmesi mümkün değildir.

- Tablonun 6.maddesindeki gidere ilişkin belgeler gönderilmiştir.

- Tablonun 7.maddesindeki gidere ilişkin belgeler gönderilmiştir.

- Tablonun 8.ve 15. maddesindeki giderlere ilişkin olarak Halk Radyo Televizyon YayıncılıkA.Ş’ye ait 952031 nolu faturanın noter tasdikli sureti gönderilmiştir. Ayrıcaparti faturaya ilişkin karşıt incelemeli katma değer vergisi beyannamesini vetahakkuk fişini de göndermiştir. (Fatura toplamı 400.000,00 TL).

- Tablonun 9.maddesindeki gidere ilişkin belge gönderilmiştir.

- Tablonun 10.maddesindeki gidere ilişkin belge gönderilmiştir.

- Tablonun 11.maddesindeki gidere ilişkin belge gönderilmiştir.

- Tablonun 12.maddesindeki gidere ilişkin belge gönderilmemiştir. Dolayısıyla fatura aslıolmadan yapılan 435,50 TL tutarındaki bu giderin kabul edilmesi mümkündeğildir.

- Tablonun 13.maddesindeki gidere ilişkin olarak “24/08/2011 tarihli 276 numaralı yevmiyedegönderilen 10.000,00 TL’lik tutar aynı gün içerisinde aynı yevmiyede iadeedilmiştir.” denilmiştir. Partininyapmış olduğu açıklama kabul edilmiştir.

- Tablonun 14.maddesindeki gidere ilişkin belge gönderilmiştir.

- Tablonun 16.maddesindeki gidere ilişkin belgeler gönderilmiştir.

- Tablonun 17.maddesindeki gidere ilişkin belgeler gönderilmiştir.

- Tablonun 18.maddesindeki gidere ilişkin belge gönderilmiştir.

- Tablonun 19.maddesindeki gidere ilişkin belgeler gönderilmiştir.

- Tablonun 20.maddesindeki gidere ilişkin belge gönderilmiştir.

Yukarıdaki tablonun 2., 4., 5. ve 12. maddelerindekigiderlere ilişkin belge asılları gönderilmemiştir.

12. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 70. maddesindebeş (2011 yılı için 64,14 TL) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya faturagibi bir belge ile tevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden, bumiktarı aşan harcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcıbelgeye dayanması gerekmektedir.

13. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncıfıkrasında ise “Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçenbelgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerdeharcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğerbelgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbirsebeplerle aslının temin edilemediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçenbelgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerikullanılabilir.” hükmü yer almaktadır.

14. Parti yukarıdaki tablonun 2., 4., 5 ve 12. sırasındaayrıntısı verilen giderlere ilişkin fatura asıllarını sunmamıştır. Ayrıca bubelgelerin asıllarının temin edilmemesine ilişkin olarak da herhangi birtutanak v.s gönderilmemiştir. Bu nedenle fatura aslı olmaksızın veya Vergi UsulKanunu’na uygun düzenlenmiş belge olmadan kaydedilen giderin, Kanun’unöngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkündeğildir, 30.435,50 TL’nin Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

2- İl Örgütleri Giderleri

15. Partinin il örgütlerinin 2011 yılı giderleri toplamı41.923.943,32 TL olup, bunun 2.947.811,28 TL’si personel giderlerinden,3.450.895,89 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 1.545.451,22 TL’sikırtasiye ve büro giderlerinden, 2.609.314,73 TL’si haberleşme giderlerinden,2.287.286,63 TL’si taşıma giderlerinden, 867.135,07 TL’si seyahatgiderlerinden, 3.202.653,16 TL’si kira giderlerinden, 841.316,35 TL’si bakım,onarım giderlerinden, 1.886.113,57 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlikgiderlerinden, 516.361,93 TL’si vergi, sigorta, noter giderlerinden, 886.735,54TL’si demirbaş giderlerinden, 5.683.614,72 TL’si teşkilata yardımgiderlerinden, 15.199.253,23 TL’si seçim, tanıtma giderlerinden oluşmaktadır.

16. Partinin il örgütlerinin 2011 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu görülmüştür.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

17. Cumhuriyet Halk Partisinin 2011 yılı defter vebelgeleri üzerinde yapılan incelemede edinilen 1.134.957,14 TL tutarındakitaşınır malın (demirbaş) ve 2.561.761,03 TL tutarında 2 adet taşınmazın Kanun’auygun olduğu sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Cumhuriyet Halk Partisinin 2011 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve Parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 307.384,76 TL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi uyarınca Hazineye iratkaydedilmesine,

2- Partinin 2011 yılı kesin hesabında gösterilen139.327.578,35 TL gelir toplamının, 142.446.970,73 TLgider toplamının, 2.170.585,84 TL gelecek yıla devreden nakit miktarının, Hazineye iratkaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru,denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,

10.2.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.