Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2005/24, K.2008/81 Sayılı Karar - 26/06/2008

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2005/24 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2008/81

Karar Günü:26.6.2008

R.G.Tarih-Sayı:08.07.2008-26930

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ veOsman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 27.1.2006 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2004 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeCumhuriyet Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2004 yılıgelirlerinin 72.548.865,82 YTL., giderlerinin 55.910.554,77 YTL. ve 2005 yılınadevreden nakit mevcudunun 16.638.311,05 YTL. olduğu, gelir toplamı ile gider venakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 51.628.983,36 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 436.108,55 YTL. si 2003 yılından devredenalacaklar, 337.196,74 YTL. si 2005 yılına devreden borçlar, 8.059.380,55 YTL.si 2003 yılından devreden nakit mevcudu, 6.823.353,63 YTL. si aidat gelirleri,1.681,70 YTL. si bağış gelirleri, 640.- YTL. si defter-makbuz satış gelirleri,19.073,48 YTL. si mal varlığı gelirleri, 6.082.591,68 YTL. si banka mevduat gelirleri,29.858.405,35 YTL. si hazine yardımı ve 10.551,68 YTL. si çeşitli gelirlerdenoluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

Parti Genel Merkezi'nin 2004 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye defterinin yıl ortasında 18.8.2004 tarihinde Çankaya İlçeSeçim Kuruluna onaylatıldığı, defter-i kebirine ise sayfa numarası verilmediğive ilçe seçim kuruluna onaylatılmadığı görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesinde, Parti adına eldeedilen gelirlerin alındığının ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlereharcandığının ilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerekgeçirileceği, bütün defterlerin sayfalarının ve kaç sayfadan ibaretolduklarının teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafındanmühürleneceği ve tasdik edileceği belirtilmiştir.

Aynı Yasa'nın 113. maddesinde ise Yasa'nın 60. maddesindeyazılı defter ve kayıtları tutmayanların altı aydan bir yıla, bu defter vekayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenlerin bir yıldan üç yıla kadarhapis cezası ile cezalandırılacağı hüküm altına alınmıştır.

Buna göre 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesine aykırıolarak yevmiye defterini yıl başlamadan önce tasdik ettirmeyen, defter-ikebirine sayfa numarası vermeyen ve hiç tasdik ettirmeyen Parti sorumlularıhakkında Yasa'nın 113. maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulması gerektiğisonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 20.919.882,46 YTL.olarak gösterilmiştir.

Bunun 145.364,92 YTL. si 2003 yılından devredenalacaklar, 453.760,72 YTL. si 2005 yılına devreden borçlar, 244.372,50 YTL. si2003 yılından devreden nakit mevcudu, 966.146,92 YTL. si aidat gelirleri,2.942.969,53 YTL. si bağış gelirleri, 132.585.- YTL. si defter-makbuz satışgelirleri, 820.275,08 YTL. si faaliyet gelirleri, 241.199,05 YTL. si malvarlığı gelirleri, 185.258,74 YTL. si banka mevduat gelirleri ve 14.787.950.-YTL. si genel merkez yardımından oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 35.849.220,15 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 126.702,43 YTL. si 2003 yılından devreden borçlar,3.385.486,97 YTL. si 2005 yılına devreden alacaklar, 1.859.516,97 YTL. sipersonel giderleri, 1.494.238,28 YTL. si yönetim giderleri, 399.394,96 YTL. sikurultay-kongre giderleri, 8.372.570,44 YTL. si seçim, tanıtım, propagandagiderleri, 95.165,99 YTL. si demirbaş alım giderleri, 5.328.194,11 YTL. si binainşaat giderleri ve 14.787.950.- YTL. si il örgütlerine yapılan yardımlardanoluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılına devreden nakitmevcudu ise 15.779.763,21 YTL. dir.

Genel Merkezin 2004 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışında kalangiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

A- Muhasebebiliminin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri 'Belgelendirme'kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun 229. maddesinde 'Fatura, satılan emtiaveya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzereemtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticarivesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti'başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimlertarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda malve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlututulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsikedici belge olarak kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.

Aynı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Gider pusulası,işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve iş ücretini veişi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanın adlarıylasoyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihi ihtiva ederve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malı satana tevdiolunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş milyon liraya (2004 yılı için 37,13 YTL.) kadar olan harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz' un ya da tutanağın tek başına bir ödemeye esasolabilmesi için mal ya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi yada kurumlardan alınması gerekmektedir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinin birve ikinci fıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırıolamaz.

Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıKanunun 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesi gerektiği haldebelgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı, AnayasaMahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yer almıştır.

1- Partigörevlilerinin yurtdışı seyahatleri sırasında yaptıkları ve aşağıda ayrıntısıgösterilen 243,57 YTL. bahşiş ödemeleri gider yazılmıştır.

Parti görevlilerince, bir hizmet karşılığı olmaksızınkişi ya da kuruluş elemanlarına bahşiş adı altında yapılan ödemeler, Partitüzelkişiliğinin faaliyet amacıyla bağdaşmadığı gibi bu ödemelerin Partitüzelkişiliği adına yapıldığı da kabul edilemez.

Yurtdışı Bahşiş GiderlerineAit Tablo

2- Aşağıdabelirtilen kişiler adına düzenlenmiş seyahat harcamalarına (uçak, tren veotobüs bilet bedelleri, konaklama bedelleri) ilişkin belgeler gideryazılmıştır.

İlgili hesap döneminde, aşağıda belirtilenler dışındakalan seyahat harcamalarına ilişkin belgeler Parti adına düzenlenmiştir.

Aşağıda belirtilen 4.918,20 YTL. seyahatharcamasının Parti adına yapıldığını gösteren bilgi ve belge bulunmadığından,bu harcamalar Parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış birharcama olarak kabul edilmemiştir.

Seyahat Giderlerine Ait Tablo

3- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 27.612,38 YTL. vergi, sigorta primi ve kirabedelleri gecikme zammı ve faizleri ile para cezaları gider yazılmıştır.

Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanında yapmamalarıve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ve faizi ilekişilerin şahsi kusurları dolayısıyla tahakkuk eden para cezalarından Partitüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişiselsorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Kişisel sorumluluk kapsamında olup gider yazılan 27.612,38YTL. Yasa'ya uygun kabul edilmemiştir.

Gecikme Zammı, Gecikme Faizi ve Cezalara Ait Liste

4- Parti adınakayıtlı olmayan 0532.3634877 numaralı telefon faturaları Parti bütçesindenödenmiştir.

Binnaz Gürbüz adına kayıtlı cep telefonu faturalarıbedellerinin gider yazılması, Parti tüzelkişiliğinin faaliyet amacıylabağdaşmadığı gibi bu ödemenin Parti tüzelkişiliği adına yapıldığı da kabuledilemez.

0.532.363 48 77 nolu telefon Gideri

5- 31.12.2004tarih ve 188 yevmiye numaralı mahsup fişinde gider yazılan 13.387,94 YTL. likharcamaya ilişkin olarak mahsup fişi ekinde hiçbir belgenin olmadığıanlaşılmıştır.

Yapılan incelemeler sırasında 31.12.2004 tarih ve 188numaralı fişte belgesiz olarak gider yazılan harcamalara ilişkin belgelerin,10.1.2005 tarih ve 4 yevmiye numaralı mahsup fişine eklenerek tekrar gideryazıldığı tespit edilmiştir.

Mükerrer olarak gider yazılan ve aşağıda ayrıntısıgösterilen 13.387,94 YTL. nin, Kanun'un öngördüğü anlamda belgeyedayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir. Ayrıca, bu eylemle ilgili olaraksorumlular hakkında suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Mükerrer gider yazılan harcamalara ait liste

6- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 2.629.- YTL. tutarındaki avansın, herhangi birharcama belgesi olmaksızın 31.12.2004 tarih ve 186 yevmiye numaralı mahsupfişinde 15 Aralık 2004 tarihli Genel Sayman Mahmut Yıldız imzalı avanslistesine istinaden gider yazılıp kapatıldığı tespit edilmiştir. Parti MuhasebeMüdürü tarafından sunulan 28.5.2008 tarihli yazıda, söz konusu tutarın listedeadı geçenlerce Parti adına muhtelif tarihlerde yapılan ancakbelgelendirilemeyen masraflar olduğu belirtilmiştir. 2.629.- YTL. tutarındakiavans, herhangi bir belgeye dayanmaksızın gider yazıldığından Yasa'ya uygunkabul edilmemiştir.

Belgesiz olarak gider yazılan avansların listesi

7- Aşağıdagösterilen 9.763,42 YTL. tutarındaki giderler, bir açıklama yapılmaksızınve gerekçe gösterilmeksizin fatura aslı yerine fotokopisine dayanılarakyapılmıştır.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2004 yılıiçin 37,13 YTL.) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle, gerekçesiz olarak fatura fotokopisine dayanılarakkaydedilen giderin, Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir.

Fatura Fotokopisi ile Yapılan Giderlere Ait Tablo

8- Genel Merkezgider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda gösterilen harcamalarındayanağı olarak sözleşme, tutanak, proforma fatura, adisyon fişi, Partigörevlilerince düzenlenmiş ve imzalanmış gider makbuzu gibi belgelerin muhasebefişine eklendiği, bazı harcamaların da herhangi bir belgeye dayanmadığı tespitedilmiştir.

Aşağıda gösterilen gider makbuzları malı veren veyahizmeti sunanlar tarafından düzenlenip imzalanmamış olup, Parti görevlileritarafından belgesiz masraf adıyla düzenlenmiş ve imza edilmiştir.

Fatura veya serbest meslek makbuzu ile belgelendirilmesigerektiği halde sözleşme, tutanak, proforma fatura, adisyon fişi, Partigörevlilerince düzenlenmiş ve imzalanmış gider makbuzu gibi tek başına geçerlibir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayan belgelere dayanan veya herhangi birkanıtlayıcı belgeye dayanmayan 52.089,16 YTL. tutarındaki giderinKanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

9- 30.6.2004 tarihve 79 yevmiye numaralı mahsup fişinde gider yazılan Zeynel Gıda Ltd. Şirketineait 9.6.2004 tarih ve 153661 numaralı fatura tutarı 60.-YTL. olduğu halde160.-YTL. olarak gider kaydedilmiştir. Fazladan gider yazılan 100.-YTL. Yasa'ya uygun bulunmamıştır.

10- 10.12.2004tarih ve 168 yevmiye numaralı mahsup fişinde Mehmet Sevigen'e bankayayatırılmak suretiyle 12.000.- YTL. avans verilmiştir.

Yapılan incelemelerde, söz konusu avansın 2005 ve 2006yıllarına devredildiği ve bu yıllarda da kapatılmadığı anlaşılmıştır.

Avansın kapanıp kapanmadığı hususu Parti yetkililerinesorulmuş, bu avansın ilgilinin Genel Başkanın yanında seyahat etmesinden dolayıverildiği ve avansın 2008 yılına kadar devir suretiyle intikal ettiği ve9.6.2008 tarihine kadar kapatılmadığı yönünde cevap verilmiştir.

Avans, belirli bir görev veya hizmetin yerine getirilmesiiçin önceden verilen bir tutar olup, söz konusu görev veya hizmettamamlandığında ödemeye ilişkin olarak kanıtlayıcı belgeler ibraz edilerek veyaharcanmadığı takdirde iade edilerek kapatılması gerekir.

2.12.2004 tarihinde verilen avans, seyahat tamamlandığıhalde belgeleri verilerek veya iade edilerek kapatılmamıştır.

Siyasî Partiler Yasası'nın 72. maddesinde, siyasipartilerin üyelerine ve diğer gerçek ve tüzel kişilere hiçbir şekilde borçveremeyeceği hükmü yer almaktadır.

Yukarıda belirtildiği üzere parti görevlisine verilenavans, üzerinden uzun süre geçmiş olmasına rağmen kapatılmamıştır. Bu durum,söz konusu görevliye bir nevi borç verme niteliğinde olup Siyasi PartilerYasası'nın 72. maddesine aykırılık teşkil etmektedir.

Genel Başkanla birlikte yapılan seyahat dolayısıylaverilen 12.000.- YTL. avansın, üzerinden dört yıl geçmiş olmasına rağmenseyahate ilişkin harcama belgelerinin ibraz edilerek kapatılmaması ve iadeedilmemesi nedeniyle Hazine'ye irat kaydedilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.

11- Yenikan MedyaPazarlama A.Ş. (Habertürk) ile Cumhuriyet Halk Partisi arasında 22 Kasım 2003tarihinde Partinin 2004 yılı yerel seçim dönemi çalışmaları ve yayınlarınailişkin bir sözleşme imzalanmıştır. Bu sözleşmede, Habertürkün partikoordinatöründen alacağı tanıtım işlerini partinin uygun göreceği saat veprogramlarda yerine getireceği, bu hizmetin 31.3.2004 tarihine kadar devamedeceği ve karşılığı olarak 180.000.-$ ın (265.500.-YTL.) peşin ödeneceğibelirtilmiştir. 265.500.- YTL. 10.12.2003 tarihinde Habertürke ödenmiştir.

Habertürk peşin aldığı 265.500.-YTL. karşılığı aşağıdagösterildiği üzere toplam 214.500.-YTL. tutarında fatura düzenlemiş, kalan51.000.- YTL. yi ise faturalandırmamıştır.

Habertürkün bu işle ilgili düzenlediği Faturalar

Vergi Usul Kanunu'nun 'Faturanın Nizamı' başlıklı 231.maddesinin beşinci fıkrasında 'Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığıtarihten itibaren azamî yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içerisindedüzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.' denilmektedir.

Sözleşmeye göre işin bitim tarihi 31.3.2004 olaraköngörülmüş olduğu ve seçiminde 28.3.2004 tarihinde yapıldığı dikkatealındığında, yukarıda belirtilen kanun hükmüne göre faturanın en geç 7.4.2004tarihine kadar düzenlenmesi gerekmektedir.

Bu açıklamalara göre, Habertürke peşin olarak ödendiğihalde karşılığında fatura düzenlenmeyen ve sözleşmede belirtilen hizmetlerinalındığını gösteren herhangi bir belge bulunmayan 51.000.- YTL. nin Hazineyeirad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Diğer taraftan, söz konusu şirkete aynı sözleşmekapsamında olduğu belirtilen 10.12.2004 tarihli 50.000.- YTL. tutarında birödemede daha bulunulmuş, bunun karşılığında 31.12.2004 tarih ve 4041 sayılıfatura düzenlenmiştir.

Sözleşmenin 1. maddesinde şirket ile 2004 yılı yerelseçim dönemi çalışmaları ve yayınlarına ilişkin anlaşma yapıldığı, 4.maddesinde işin 31.3.2004 tarihinde sona ereceği belirtilmiş ve 5. maddesindede bu hizmet karşılığında 180.000.- $ (265.500.- YTL.) ın peşin olarak ödendiğibelirtilmiştir. Buna göre, bu sözleşme dahilinde söz konusu şirkete tekrarödemede bulunulması ve iş yaptırılması imkanı bulunmamaktadır. Sözleşmeye göreişin sona ereceği 31.3.2004 tarihi ve 28.3.2004 seçim tarihinden çok sonra10.12.2004 tarihinde yerel seçimlerle ilgili yapılacak işler dolayısıylaşirkete ödemede bulunulması sözleşmeye açıkça aykırıdır.

Habertürke sözleşmeye aykırı olarak sonradan ödenen 50.000.-YTL. nin Hazineye irad kaydedilmesine, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, FulyaKANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ve A. Necmi ÖZLER'in karşıoyu ve oyçokluğuyla kararverildi.

12- Partininaşağıda isimleri yazılı kişilere herhangi bir gider belgesine dayanmaksızınödemelerde bulunduğu anlaşılmıştır.

Bu kişilere her ay dışarıya yaptırılan danışmanlık gideriadı altında ödemelerde bulunulduğu tespit edilmiş ve bu ödemelerin neyeistinaden yapıldığı ve belgesi olup olmadığı parti yetkililerine sorulmuştur.Parti tarafından Salih Tayfun Orçun, Kerem Kalenderoğlu ve Ayşe Kadın Dinler'leyapılan sözleşmeler sunulmuş ve bunların dışında başka bir belge bulunmadığısöylenmiştir. Baki Özilhan'la ilgili olarak ise herhangi bir belge ibrazedilmemiştir.

Partinin çalışanlarına yaptığı ücret ödemesine ilişkinbordroların incelenmesinde, bu kişilerin bordroya dahil olmadıkları,dolayısıyla da partinin bu kişilerden hizmet satın aldığı anlaşılmaktadır. Bunedenle adı geçen kişilerin verdikleri hizmet karşılığında düzenli olarakaldıkları tutarlar için fatura veya serbest meslek makbuzu düzenlemelerigerekir.

Fatura veya serbest meslek makbuzu ile belgelendirilmesigerektiği halde tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayansözleşmeye dayanarak veya sözleşmesi de olmaksızın kişilerin banka hesabınayatırılan 41.718,60 YTL. tutarındaki giderin Kanun'un öngördüğü anlamdabelgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

Bu açıklamalara göre, 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesineuygun olarak yapılmayan toplam 267.860,57 YTL. gider karşılığı partimalvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'yegelir kaydedilmesi ve aynı gider belgelerini mükerrer olarak gider yazarakParti'yi zarara uğratan sorumlular hakkında Cumhuriyet Savcılığı'na suçduyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

B- Genel Merkezin muhasebe işleyişine ilişkineleştiriler.

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 17. maddesinde debelirtildiği üzere siyasi partilerin mali denetimi, partilerin gelir vegiderlerinin doğru ve kanuna uygun olup olmadığı yönlerinden yapılmaktadır.Doğruluk incelemesi, kesinhesapların dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan incelemeyi kapsamaktadır. Kanuna uygunluk incelemesi isegelirlerin, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 61-69. maddelerinde yazılıkaynaklardan elde edilip edilmediğine, giderlerin anılan Yasa'nın 70-72.maddelerine uygun olarak yapılıp yapılmadığına yönelik olmaktadır.

2820 sayılı Yasa'nın 60.maddesinde, Parti adına elde edilen gelirlerin alındığının ve yapılangiderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığının ilgili defterlere sıra ileve belgeleri de belirtilerek geçirileceği belirtilmiştir. Aynı Yasa'nın 113.maddesinde ise Yasa'nın 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlarınaltı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veyagizleyenlerin bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı hükümaltına alınmıştır.

Siyasi partilerin mali işlemlerinin 2820 sayılı Yasa'yauygun olup olmadığının tespiti için, partinin bütün işlemlerinin belgeleredayanması ve defterlere işlenmiş olması gerekmektedir. Aksi durumda partinindefter ve belgelerinin denetim açısından eksik olduğu sonucu ortaya çıkacaktır.

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2004 yılı hesabına ait defterve belgelerin incelenmesinde muhasebe işleyişi ile ilgili olarak aşağıdabelirtilen eksiklikler tespit edilmiştir.

1- Personele, maaşve yolluklarına istinaden verilen avanslar ile Parti'nin işlerini takip edenavukata verilen iş avanslarının, avansın verildiği anda muhasebe kayıtlarınaintikal ettirilmediği, avansın harcandığı tarihte ödeme o anda yapılıyormuşgibi gösterilerek muhasebeleştirildiği görülmüştür.

Parti, avans olarak verdiği paraları Avans Hesabı ileKasa veya Banka Hesabını karşılıklı çalıştırarak muhasebeleştirmemiş, avansharcandığı zaman Giderler Hesabı ile Kasa Hesabını karşılıklı çalıştırarak parao zaman verilmiş gibi direkt gider yazarak muhasebeleştirilmiştir. Bu şekildeverilen avans tutarı değil, harcanan tutar muhasebeleştirilmiştir.

Bu işlem, verilen avansın muhasebeleştirilmemesi anlamınagelmekte olup, avansların takibini güçleştirmektedir. Ayrıca yapılan bu işlemmuhasebenin temel ilkelerine de aykırıdır. Verilip de harcanmayan avansların,kayıt altına alınmadığından kişilerin üzerinde kalmış olmalarına rağmen defterve belgelerden takip edilmesi imkanı bulunmamaktadır. Bu ise partinin maliişlemlerinin tamamının denetlenmesini imkansız kılmaktadır.

Bu nedenle, verilen bütün avansların muhasebekayıtlarının tutulması ve denetime elverişli şekilde Anayasa Mahkemesi'nesunulması gereğinin Parti'ye bildirilmesi ile 2820 sayılı Yasa'nın 60.maddesine göre kayıtları tutmayan Parti sorumluları hakkında Yasa'nın 113.maddesi uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.

2- Mal veya hizmetsatın almak amacıyla kişi veya şirketlere verilen avanslar ile alınan mal veyahizmet karşılığı firmalara olan borçlar tek hesapta Firmalar Hesabında takipedilmektedir.

Avansların ilgili avans hesaplarına ve borçların Satıcılarveya Borçlar Hesabına kaydedilmeleri gerekir.

Mal veya hizmet satın almak amacıyla kişi veya şirketlereverilen avanslar ile mal veya hizmet alımıyla ilgili olarak bunlara olanborçların tek hesaba (Firmalar Hesabı) kaydedilmesi, avans ve borçların takibiile yapılacak denetimi güçleştirmektedir.

Bu nedenle, yukarıda belirtildiği şekilde muhasebesistemine uygun kayıtların tutulması ve denetime elverişli şekilde AnayasaMahkemesi'ne sunulması gereğinin Parti'ye bildirilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.

3- Defter vebelgelerin incelenmesinde, Partiye ait olan Altındağ 2. Bölge 2720 ada 39parselde kayıtlı 64 bağımsız bölümden oluşan Rüzgarlı Sokaktaki Halk İş Hanıile Çankaya 1. Bölge 4948 ada 27 parselde kayıtlı 10 mesken ve 6 bürodan oluşanÇevre Sokaktaki eski genel merkez binasının demirbaşlar hesabına (aktife)kaydedilmediği anlaşılmıştır.

Parti, adına kayıtlı taşınmazları Demirbaşlar Hesabınakaydetmekte ve takibini bu hesapta yapmaktadır.

16.10.1981 tarih ve 2533 sayılı Siyasi Partilerin FeshineDair Kanun ile Partiler kapatılmış ve malvarlıkları Hazine'ye intikal etmiştir.19.6.1992 tarih ve 3821 sayılı Kanun ile 2533 sayılı Kanun yürürlüktenkaldırılmış ve Partilere adlarını kullanma ve mallarını geri alma hakkıtanınmıştır. Kanunun 2. maddesinde; 2533 sayılı Siyasî Partilerin Feshine DairKanuna göre kapatılmış olan siyasi partiler ile Anayasa Mahkemesi dışında başkamahkeme veya kurullarca kapatılan siyasi partilerin, son büyük kongre veyakurultay üyelerinin hayatta kalanlarınca alınacak kararla, aynı ad, rumuz,amblem, rozet ve benzeri işaretleri kullanarak yeniden açılabileceği, bu siyasipartilerin Hazine'ye intikal eden taşınmaz mallarının, iade tarihindekidurumlarına veya değerlerine göre; paralarının faizsiz olarak, hissesenetlerinin ise Hazine'ye intikal tarihindeki nominal değerlerine göre işlemgörerek, siyasi partinin açılmasına karar verildiği tarihten itibaren en geç üçay içinde geri verileceği hüküm altına alınmıştır.

Parti, Hazine'ye geçen Rüzgarlı Sokaktaki Halk İş Hanıile Çevre Sokaktaki binasını bu Kanun uyarınca geri almıştır. Ancak, gerialınan bu taşınmazlarını muhasebeleştirip Demirbaşlar Hesabına kaydetmemiştir.Bu nedenle, Parti adına kayıtlı olmalarına rağmen muhasebeleştirilmeyen sözkonusu taşınmazların defter ve belgelerden takip edilmesi imkanıbulunmamaktadır.

3821 sayılı Kanun uyarınca Parti'ye iade edilen ancakmuhasebe kayıtlarına intikal ettirilmeyen Altındağ 2. Bölge 2720 ada 39parselde kayıtlı 64 bağımsız bölümden oluşan Rüzgarlı Sokaktaki Halk İş Hanıile Çankaya 1. Bölge 4948 ada 27 parselde kayıtlı 10 mesken ve 6 bürodan oluşanÇevre Sokaktaki eski genel merkez binasının Demirbaşlar Hesabına kaydınınsağlanması ve denetime elverişli şekilde Anayasa Mahkemesi'ne sunulmasıgereğinin Parti'ye bildirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 20.061.334,62 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 495.087,87 YTL. si 2003 yılından devreden borçlar,79.208,09 YTL. si 2005 yılına devreden alacaklar, 1.285.634,40 YTL. si personelgiderleri, 4.298.105,81 YTL. si yönetim giderleri, 533.063,54 YTL. sikurultay-kongre giderleri, 9.942.301,56 YTL. si seçim, tanıtım, propagandagiderleri, 2.733.236,84 YTL. si demirbaş alım giderleri ve 694.696,51 YTL. siyapılan yardımlardan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2005 yılına devreden nakit mevcudu ise858.547,84 YTL. dir.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2004 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede,

Parti'nin 2004 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz YTL. yi aşan 301.040,58 YTL. değerinde taşıt ve demirbaşeşya niteliğinde taşınır mal, 2.481.032,25 YTL. değerinde taşınmaz malediniminin olduğu anlaşılmıştır.

Parti tarafından 2004 yılında edinilen, değerleri toplamı301.040,58 YTL. olan taşınır malların 95.165,99 YTL. si Genel Merkez,205.874,59 YTL. si ise il örgütleri tarafından edinilmiştir. Bu mallar, taşıtaraçları ve muhtelif büro malzemeleri (Toplantı masa ve sandalyeleri,bilgisayar, tv, dolap vb.) olup, 1.690,00.- YTL. si bağış, 47.704,12 YTL. sibaşka bir Partiyle birleşme suretiyle, bunun dışındakilerin tamamı ise satınalmasuretiyle edinilmiştir.

Parti tarafından 2004 yılında edinilen, değerleri toplamı2.481.032,25 YTL. olan çeşitli büro, daire ve dükkanlardan oluşan taşınmazmalların tamamı il örgütleri tarafından satınalma suretiyle edinilmiştir.

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabının veeklerinin incelenmesinde, Parti'nin 2004 yılında edindiği taşınmaz ve değeriyüz YTL. yi aşan taşınır malların 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 2004 yılı kesinhesabında gösterilen72.548.865,82 YTL. geliri, 55.642.694,20 YTL. gideri ve 16.638.311,05 YTL.nakit devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine göre Parti amacınauygun ve Parti tüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümküngörülmeyen 267.860,57 YTL. gider karşılığı parti malvarlığının, aynıYasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye gelir kaydedilmesine,

3- Mali işlemlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygunluğunundenetlenebilmesi için, Genel Merkezin giderlerinin incelenmesi kısmının Bbölümünde açıklandığı üzere muhasebe sistemine uygun muhasebe kayıtlarınıntutulması, 3821 sayılı Kanun uyarınca Partiye iade edilen Rüzgarlı SokaktakiHalk İş Hanı ile Çevre Sokaktaki eski genel merkez binasının DemirbaşlarHesabına kaydının yapılması, verilen bütün avansların muhasebeleştirilmesi vedenetime elverişli şekilde Anayasa Mahkemesi'ne sunulması gereğinin Parti'yebildirilmesine,

4- Genel Merkezin giderlerinin incelenmesi kısmının Abölümünün 5. maddesinde açıklandığı üzere, aynı gider belgelerini mükerrerolarak gider yazarak Parti'yi zarara uğratan Parti sorumluları hakkında cezaiyönden gereğinin takdir ve ifası için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suçduyurusunda bulunulmasına,

5- 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesine göre usulüne uygunkayıtları tutmayan, yevmiye defterini zamanında tasdik ettirmeyen, defter-ikebirine sayfa numarası vermeyen ve hiç tasdik ettirmeyen Parti sorumlularıhakkında Yasa'nın 113. maddesi uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suçduyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE,

6- Genel Merkezin giderlerinin incelenmesi kısmının Abölümünün 11. maddesinde açıklandığı üzere, Habertürke sözleşmeye aykırı olaraködenen 50.000.- YTL. nin Hazine'ye irad kaydedilmesine OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN ve A. Necmi ÖZLER'inkarşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

26.6.2008 gününde karar verildi.

KARŞIOY YAZISI

Yenikan Medya Pazarlama A.Ş. ile Cumhuriyet Halk Partisiarasında 22 Kasım 2003 tarihinde 2004 yılı yerel seçim dönemi çalışmaları veyayınlarına ilişkin bir sözleşme imzalanmış, sözleşme gereği hizmet karşılığı265.500.- YTL peşin ödenmiştir. Kararda belirtildiği gibi bu ödeme karşılığında214.500.- YTL fatura alınmış, kalan 51.000.- YTL için ise faturadüzenlenmemiştir. Ayrıca, anılan şirkete 10.12.2004 tarihinde 50.000.- YTL dahaödeme yapılmış, bunun karşılığında da 31.12.2004 tarih ve 4041 sayılı faturadüzenlenmiştir. Faturada bu ödemenin 'TV tanıtım ve prodüksiyon bedeli' olduğubelirtilmiştir.

31.12.2004 tarihli faturanın gerçeği yansıtmadığı ve buödeme karşılığında bir hizmet alınmadığı hususunda dosyada herhangi bir bilgibulunmamaktadır. Tarafların, daha önce imzaladıkları sözleşme çerçevesinde vebu sözleşmeye yazılı bir ek yapmaksızın sözlü mutabakatla bu şekilde uygulamayapmalarına yasal bir engel de bulunmamaktadır. Bu nedenlerle, yapılan ödemeninkanuna aykırı olduğunu kabul eden çoğunluk kararına katılmadık.

KARŞIOY GEREKÇESİ

Cumhuriyet Halk Partisi tarafından Yenikan MedyaPazarlama A.Ş. ile 2004 yılı yerel yönetim seçim çalışmaları ve yayınlarınailişkin olarak imzalanan sözleşme karşılığı 265.500.- YTL ödenmiş, bu ödemeiçin 214.500.- YTL fatura alınmış, kalan 51.000.- YTL karşılığında ise faturaalınmamıştır. Ayrıca Parti'nin 10.12.2004 tarihinde yaptığı 50.000.-YTL ödemeiçin 31.12.2004 günlü, 4041 sayılı 'TV tanıtım ve prodüksiyon bedeli' olduğubelirtilen fatura düzenlenmiştir. Daha önce 22.11.2003 tarihinde imzalanansözleşmede verilmesi öngörülen hizmetler kapsamında ödendiği anlaşılansözkonusu miktara ilişkin faturaya, aksi kanıtlanamadıkça itibar edilmesi vebuna ilişkin parti giderinin yasal olduğunun kabulü gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle çoğunluk kararına karşıyım.