Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2004/22, K.2006/7 Sayılı Karar - 27/01/2006

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:2004/22 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:2006/7

KararGünü:27.1.2006

R.G.Tarih-Sayı:17.03.2006-26111

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2003 yılıkesinhesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU,Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A.Necmi ÖZLER, AliGÜZEL ve Serdar ÖZGÜLDÜR'ün katılımıyla 5.4.2005 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2003 yılıkesinhesabının ilk incelemesi sonucunda;

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği2003 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan ilk inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasave 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddî öğelerini oluşturandefter ve belgelerde Cumhuriyet Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile 81 ilörgütünün 2003 yılı gelirlerinin 27.509.083.961.927- lira, giderlerinin19.205.330.736.012.- lira ve 2004 yılına nakit devrinin 8.303.753.225.915.-lira; gelir ile gider ve nakit rakamlarının toplamının birbirine denk olduğugörülmüştür.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Cumhuriyet Halk Partisi'nin GenelMerkezi'nin 2003 yılı gelirleri toplamı 21.626.493.744.761.- lira olup, bunun61.246.072.654.- lirası dönem başı alacakları, 126.702.431.166.- lirası dönemsonu borçları, 4.880.176.507.476.- lirası 2002 yılından devreden nakit mevcudu,43.590.087.500.- lirası üye aidatları, 2.559.500.000.- lirası bağış gelirleri,1.350.000.000.- lirası defter ve makbuz satış gelirleri, 883.300.000.- lirasıbalo, eğlence ve konser gelirleri, 3.750.539.987.465.- lirası banka mevduatgelirleri, 12.748.976.350.000.- lirası yapılan hazine yardımı ve10.469.508.500.- lirası ise çeşitli gelirlerden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2003 yılı defterkayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerinin 2820sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Cumhuriyet Halk Partisi'nin ilörgütlerinin 2003 yılı gelirleri toplamı 5.882.590.217.166 lira olup, bunun30.238.535.698.- lirası dönem başı alacakları, 495.087.956.230.- lirası dönemsonu borçları, 242.262.915.002.- lirası 2002 yılından devreden nakit mevcudu,646.264.549.444.- lirası üye aidat gelirleri, 2.320.411.803.038.- lirası bağışgelirleri, 24.555.842.770.- lirası defter ve makbuz satış gelirleri,1.173.122.156.022.- lirası balo, eğlence ve konser gelirleri, 6.580.000.000.-lirası mal varlığı gelirleri, 51.254.458.962.- lirası banka mevduat gelirlerive 892.812.000.000.- lirası ise genel merkez tarafından gönderilen yardımlardanoluşmaktadır.

Parti'nin il örgütlerinin 2003 yılıkesinhesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu görülmektedir.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Cumhuriyet Halk Partisi'nin GenelMerkezi'nin 2003 yılı giderleri toplamı 13.567.113.190.974.- lira olup, bunun271.314.756.453.- lirası dönem başı borçları, 436.108.557.533.- lirası dönemsonu alacakları, 1.498.854.069.708.- lirası personel giderleri,962.283.052.337.- lirası yönetim giderleri, 237.658.956.000.- lirası kurultayve kongre giderleri, 1.025.725.860.943.- lirası seçim, tanıtım ve propagandagiderleri, 7.913.329.178.000.- lirası demirbaş alım giderleri,892.812.000.000.- lirası il örgütlerine yapılan yardımlar ve 329.026.760.000.-lirası ise bina inşaat giderlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2003 yılıgelirleri ve giderleri arasındaki 8.059.380.553.787.- lira fark, nakit mevcuduolarak 2004 yılına devredilmiştir.

Parti Genel Merkezi'nin 2003 yılı defterkayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenlerdışında kalan giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.

a) Parti Tüzel Kişiliği Adına OlmayanGiderler

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun70. maddesinde, bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı belirtilmiştir. Genel Muhasebe kurallarına göre de,bir gelir veya gider belgesinin muhasebe kayıtlarına esas alınabilmesi içinbunların kayıt sahibinin adına düzenlenmiş olması gerekmektedir.

Aşağıda ayrıntısı belirtilen belge ileşahıs adına düzenlenmiş ve Parti adına kayıtlı olmayan telefon faturasıbedelinin parti bütçesinden ödendiği görülmüştür.

Yukarda açıklanan gerekçelerle partiadına kayıtlı olmayan, şahıs adına düzenlenmiş bir telefon faturası bedelininparti bütçesinden ödenmesini, parti tüzel kişiliği adına yapılan bir ödemeolarak kabul etmek mümkün bulunmadığından, 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesineaykırı olarak yapılan 394.600.000.- liralık ödemenin, aynı Yasa'nın 75. maddesiuyarınca Hazine adına irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

b) Mahkeme Para Cezaları

Aşağıda ayrıntısı belirtilen muhasebefişi ve ekte yer alan belgeler ile emir ve talimatlara riayetsizlik ile izinsizmiting ve seçim konuşması yapma suçlarından dolayı mahkeme kararı ile verilenpara cezalarının parti bütçesinden ödendiği görülmüştür.

Parti çalışanlarının ilgili mercilerebaşvurarak düzenlenecek miting ve seçim konuşması için gerekli yasal izinlerialmaları gerekmekte iken, gerekli yasal izinleri zamanında almamaları sonucumahkeme kararı ile verilen para cezaları konusunda parti tüzel kişiliğinisorumlu tutma imkanı yoktur. Bu para cezaları parti çalışanlarının görevlerinizamanında ve gerekli özenle yapmamaları yani kişisel kusurları sonucuverilmiştir.

Parti adına çalışanların kişiselkusurlarından kaynaklanan söz konusu para cezalarını parti tüzel kişiliği adınaödeme olarak kabul etmek mümkün bulunmadığından, 2820 sayılı Yasa'nın 70.maddesine aykırı olarak yapılan toplam 1.213.150.000.- liralık ödemenin, aynıYasa'nın 75. maddesi hükmü uyarınca Hazineye irad kaydedilmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Cumhuriyet Halk Partisi'nin ilörgütlerinin 2003 yılı giderleri toplamı 5.638.217.545.038.- lira olup, bunun429.391.408.576.- lirası dönem başı borçları, 145.364.931.760.- lirası dönemsonu alacakları, 701.946.839.518.- lirası personel giderleri,2.314.414.469.586.- lirası yönetim giderleri, 301.246.195.707.- lirası kurultayve kongre giderleri, 899.295.692.849.- lirası seçim, tanıtım ve propagandagiderleri 632.435.636.184.- lirası demirbaş alım giderleri ve 214.122.370.858.-lirası ise diğer giderlerden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2003 yılıgelirleri ve giderleri arasındaki 244.372.672.128.- lira fark, nakit mevcudu olarak2004 yılına devretmiştir.

Parti il örgütlerinin 2003 yılıkesinhesap çizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu görülmektedir.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2003 yılıdefter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede, Parti'nin 2003 yılında 2820sayılı Yasa'nın 74. maddesi uyarınca değeri yüzmilyon lirayı aşan124.182.479.500.- lira tutarında taşınır mal ve 8.405.216.724.000.- liratutarında da taşınmaz mal ediniminin olduğu anlaşılmaktadır.

2003 yılında elde edilen8.405.216.724.000.- lira tutarındaki taşınmaz malların 7.838.777.937.500.-lirası Genel Merkez, 566.438.786.500.- lirası ise il örgütlerince eldeedilmiştir. Söz konusu taşınmazlar arsa ve binalardan oluşmakta olup, tamamısatın alma yoluyla elde edilmiştir.

2003 yılında elde edilen 124.182.479.500.-lira tutarındaki taşınır mallar, demirbaş eşya niteliğindeki büromalzemelerinden oluşmakta olup, 74.551.240.500.- lirası Genel Merkez49.631.239.000.- lirası ise il örgütlerince elde edilmiştir. Söz konusudemirbaş eşya niteliğindeki büro malzemelerinin tamamı satın alma yoluyla eldeedilmiştir.

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2003 yılıkesinhesabının ve eklerinin incelenmesinde, Parti'nin Genel Merkez ve ilörgütlerinin ihtiyacı için ve tamamı satın alma yoluyla elde edilen toplam8.529.399.203.500.- lira tutarındaki taşınır ve taşınmaz malların 2820 sayılıYasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2003 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin kesinhesabında gösterilen27.509.083.961.927.- lira geliri ile 19.203.722.986.012.- lira giderinin ve8.303.753.225.915.- lira nakit devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru ve2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- Kişi adına düzenlenmiş belge ileyapılan 394.600.000.- lira gider karşılığının, 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu'nun 75. maddesi maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye gelirkaydedilmesine,

3- Kişiler tarafından ödenmesi gereken1.213.150.000.- lira para cezalarına ilişkin gider karşılığının 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun 75. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Hazine'yegelir kaydedilmesine,

27.1.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.