Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1999/1, K.2008/80 Sayılı Karar - 26/06/2008

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1999/1 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2008/80

Karar Günü:26.6.2008

R.G.Tarih-Sayı:08.07.2008-26930

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 1998 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN,Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAKve Rüştü SÖNMEZ'in katılımıyla 14.9.1999 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 1998 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 1998 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyası Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeCumhuriyet Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 1998 yılıgelirlerinin 2.243.092.242.977.- lira, giderlerinin 2.058.121.512.483.- lira ve1999 yılına devreden nakit mevcudunun 184.970.730.494.- lira olduğu, gelirtoplamı ile gider ve nakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğugörülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 1.402.960.827.227.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 7.766.085.165.- lirası 1997 yılından devredenalacaklar, 18.083.171.662.- lirası 1999 yılına devreden borçlar,129.817.045.271.- lirası 1997 yılından devreden nakit mevcudu, 558.350.000.-lirası bağış gelirleri, 2.250.000.- lirası defter-makbuz satış gelirleri,3.873.604.200.- lirası balo, eğlence ve konser gelirleri, 418.632.423.533.- lirasımal varlığı gelirleri, 383.061.917.396.- lirası banka mevduat gelirleri,435.082.444.000.- lirası hazine yardımı, 1.539.000.000.- lirası kira gelirlerive 4.544.536.000.- lirası çeşitli gelirlerden oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 840.131.415.750.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 2.801.365.000- lirası 1997 yılından devredenalacaklar, 72.919.142.307.- lirası 1999 yılına devreden borçlar,12.282.740.000.- lirası 1997 yılından devreden nakit mevcudu, 121.598.562.902.-lirası aidat gelirleri, 258.682.305.361.- lirası bağış gelirleri,8.724.010.495.- lirası defter-makbuz satış gelirleri, 296.542.132.868.- lirasıbalo, eğlence ve konser gelirleri, 12.021.565.864.- lirası mal varlığıgelirleri, 11.589.590.953.- lirası banka mevduat gelirleri, 42.970.000.000.-lirası genel merkez yardımından oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 1.254.845.245.788.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 145.102.958.896.- lirası 1997 yılından devredenborçlar, 7.067.323.719.- lirası 1999 yılına devreden alacaklar,201.494.483.040.- lirası personel giderleri, 297.444.047.305.- lirası yönetimgiderleri, 490.243.156.162.- lirası seçim, tanıtım, propaganda giderleri,70.523.276.666.- lirası demirbaş giderleri ve 42.970.000.000.- lirası ilörgütlerine yapılan yardımlardan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 1999 yılına devreden nakitmevcudu ise 148.115.581.439.- liradır.

Genel Merkezin 1998 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışında kalangiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş bin liraya kadar olan harcamaların makbuz veya faturagibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçenharcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz'un ya da tutanağın tek başına bir ödemeye esas olabilmesiiçin mal ya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi ya da kurumlardanalınması gerekmektedir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde; 'Bir siyasî partininbütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır', 75. maddesinde,'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinindoğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ilegiderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir' ve76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineyeirad kaydedilir' hükümleri yer almıştır.

A- 21.12.1998tarih ve 527 numaralı yevmiye ile Erdem Elektronik Ltd. Şirketine, bir açıklamayapılmaksızın ve gerekçe gösterilmeksizin fatura aslı yerine, ilgili firmatarafından onaylanmamış fotokopisine dayanılarak 1.648.985.000.- liraödeme yapıldığı görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş bin liraya kadarolan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunluolmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşan harcamaların makbuz veya fatura gibigeçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir. Bu nedenle, birgerekçe olmaksızın fatura fotokopisine dayanılarak kaydedilen giderin, Kanun'unöngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

B- Aşağıdabelirtilen kişiler adına düzenlenmiş seyahat harcamalarına (uçak ve otobüsbilet bedelleri) ilişkin belgeler gider yazılmıştır.

İlgili hesap döneminde, aşağıda belirtilenler dışındakalan seyahat harcamalarına ilişkin belgeler Parti adına düzenlenmiştir.

Aşağıda belirtilen 147.100.000.- lira seyahatharcamasının Parti adına yapıldığını gösteren bilgi ve belge bulunmadığından,bu harcamalar Parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış birharcama olarak kabul edilmemiştir.

Seyahat Giderlerine Ait Tablo

C- Partigörevlilerinin yurtdışı seyahatleri sırasında yaptıkları bahşiş ödemeleriningider yazıldığı görülmüştür.

Bu ödemeler belgesiz denilerek gider makbuzları ileyapılmış ve gider makbuzlarını da ödeme yapılan kişiler değil seyahati yapanParti görevlileri imzalamışlardır. Parti görevlilerince, bir hizmet karşılığıolmaksızın kişi ya da kuruluş elemanlarına gider makbuzları ile bahşiş adıaltında ödeme yapılması, Parti tüzelkişiliğinin faaliyet amacıyla bağdaşmadığıgibi bu ödemenin Parti tüzelkişiliği adına yapıldığı da kabul edilemez.

Yurtdışı Bahşiş GiderlerineAit Tablo

D- Gecikmeliyatırılan vergiler ve elektrik bedelleri ile ilgili olarak ödenen gecikme zamve faizlerinin gider olarak yazıldığı görülmüştür.

Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zam ve faizindenparti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerinkişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Gecikme Zammı ve Gecikme Faizine ait Liste

E- Parti hesabınagider kaydedilen telgraf ücretlerine ait telgraf alındıları üzerinde tahrifatyapılarak, çekilen telgraflar karşılığı ödenmesi gereken tutardan daha fazlagider kaydedildiği görülmüştür.

Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü Hukuk Müşavirliği'ninAnayasa Mahkemesi'ne yazdığı 1.2.1999 tarih ve 118 yazılı yazısı ekinde sunulan28.12.1998 tarih ve 31 sayılı müfettiş raporu ve ekleri ile Parti tarafındanmahkemeye sunulan 1998 yılı hesabına ilişkin defter ve belgelerin incelenmesisonucu, Parti tarafından gönderilen telgraflara ilişkin olarak Posta İşletmesi tarafındandüzenlenen alındıların üzerinde tahrifat yapıldığı ve gerçek gider tutarıyerine tahrifat yoluyla arttırılmış tutarların gider yazıldığı ve bununsonucunda toplam 33.456.120.000.- liranın alınan hizmet karşılığı olmaksızıngerçek dışı gider kaydedildiği anlaşılmıştır.

Posta İşletmesi tarafından düzenlenen alındılarınüzerinde tahrifat yapılarak alınan hizmet karşılığı olmadığı halde gideryazılan 33.456.120.000.- lira Parti tüzelkişiliği adına yapılan bir harcamaolarak kabul edilmemiştir.

Bu açıklamalara göre, 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesineuygun olarak yapılmayan toplam 35.386.533.328.- lira gider karşılığıparti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarıncaHazine'ye gelir kaydedilmesi ve resmi belge niteliğindeki Posta İşletmesialındıları üzerinde tahrifat yaparak Parti'yi zarara uğratan sorumlularhakkında Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucunavarılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 803.276.266.695.- lira olarakgösterilmiştir.

Bunun 27.230.168.000.- lirası 1997 yılından devredenborçlar, 5.094.917.651.- lirası 1999 yılına devreden alacaklar,112.940.102.478.- lirası personel giderleri, 381.502.950.350.- lirası yönetimgiderleri, 33.850.068.731.- lirası kurultay, kongre giderleri,154.021.278.056.- lirası seçim, tanıtım, propaganda giderleri, 73.473.014.869.-lirası demirbaş giderleri ve 15.163.766.560.- lirası yapılan yardımlardanoluşmaktadır.

İl örgütlerinin 1999 yılına devreden nakit mevcudu ise36.855.149.055.- liradır.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 1998 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda;

1- Parti'nin 1998 yılı kesinhesabında gösterilen2.243.092.242.977.- lira geliri, 2.022.734.979.155.- lira gideri ve184.970.730.494- lira nakit devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denkve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Yasa'ya aykırı olarak yapıldığı anlaşılan35.386.533.328.- lira gider karşılığı Parti malvarlığının, aynı Yasa'nın 75. ve76. maddeleri uyarınca Hazine'ye gelir kaydedilmesine,

3- Resmi belge niteliğindeki Posta İşletmesi alındılarıüzerinde tahrifat yaparak Parti'yi zarara uğratan sorumlular hakkında AnkaraCumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE,

26.6.2008 gününde karar verildi.