Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2006/28, K.2008/82 Sayılı Karar - 26/06/2008

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2006/28 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2008/82

Karar Günü:26.6.2008

R.G.Tarih-Sayı:08.07.2008-26930

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda; 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2005 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeCumhuriyet Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2005 yılıgelirlerinin 56.002.525,07 YTL., giderlerinin 49.596.345,31 YTL. ve 2006 yılınadevreden nakit mevcudunun 6.406.179,76 YTL. olduğu, gelir toplamı ile gider venakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 41.936.287,39 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 3.385.486,97 YTL. si 2004 yılından devredenalacaklar, 801.312,24 YTL. si 2006 yılına devreden borçlar, 15.779.763,21 YTL.si 2004 yılından devreden nakit mevcudu, 2.629,62 YTL. si aidat gelirleri,18.200.- YTL. si mal varlığı gelirleri, 4.184.161,26 YTL. si banka mevduatgelirleri, 17.756.281,18 YTL. si hazine yardımı ve 8.452,91 YTL. si çeşitligelirlerden oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye defterinin 30.12.2005 tarihinde Çankaya İlçe Seçim Kurulunaonaylatıldığı, defter-i kebirine ise sayfa numarası verilmediği ve ilçe seçimkuruluna onaylatılmadığı görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 60.maddesinde, Parti adına elde edilen gelirlerin alındığının ve yapılangiderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığının ilgili defterlere sıra ileve belgeleri de belirtilerek geçirileceği, bütün defterlerin sayfalarının vekaç sayfadan ibaret olduklarının teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulubaşkanı tarafından mühürleneceği ve tasdik edileceği belirtilmiştir.

Aynı Yasa'nın 113. maddesindeise Yasa'nın 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanların altı aydanbir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenlerin biryıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı hüküm altınaalınmıştır.

Buna göre 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesine aykırıolarak yevmiye defterini yıl başlamadan önce tasdik ettirmeyen, defter-ikebirine sayfa numarası vermeyen ve hiç tasdik ettirmeyen Parti sorumlularıhakkında Yasa'nın 113. maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulması gerektiğisonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 14.066.237,68 YTL.olarak gösterilmiştir.

Bunun 79.208,09 YTL. si 2004 yılından devreden alacaklar,744.626,95 YTL. si 2006 yılına devreden borçlar, 858.547,84 YTL. si 2004yılından devreden nakit mevcudu, 1.107.586,17 YTL. si aidat gelirleri,2.216.243,53 YTL. si bağış gelirleri, 25.664.- YTL. si defter-makbuz satışgelirleri, 1.877.222,35 YTL. si faaliyet gelirleri, 246.055,07 YTL. si malvarlığı gelirleri, 343.867,53 YTL. si banka mevduat gelirleri ve 6.567.216,15YTL. si genel merkez yardımından oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 35.934.791,09 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 337.196,74 YTL. si 2004 yılından devreden borçlar,3.536.965,48 YTL. si 2006 yılına devreden alacaklar, 2.276.711,44 YTL. sipersonel giderleri, 1.673.410,91 YTL. si yönetim giderleri, 587.233,86 YTL. sikurultay-kongre giderleri, 2.559.369,99 YTL. si seçim, tanıtım, propaganda giderleri,666.563,31 YTL. si demirbaş alım giderleri, 17.730.123,21 YTL. si bina inşaatgiderleri ve 6.567.216,15 YTL. si il örgütlerine yapılan yardımlardanoluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2006 yılına devreden nakitmevcudu ise 6.001.496,30 YTL. dir.

Genel Merkezin 2005 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışında kalangiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

A- Muhasebebiliminin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri 'Belgelendirme'kavramıdır. Vergi Usul Kanununun 229. maddesinde 'Fatura, satılan emtia veyayapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayısatan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır'şeklinde tarif yapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232.maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimler tarafındanalınması ve verilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmetalımlarında bu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş vegerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belgeolarak kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.

Aynı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanın adlarıylasoyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihi ihtiva ederve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malı satana tevdiolunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş milyon liraya (2005 yılı için 41,29 YTL.) kadar olan harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz' un ya da tutanağın tek başına bir ödemeye esasolabilmesi için mal ya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi yada kurumlardan alınması gerekmektedir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinin birve ikinci fıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırıolamaz.

Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıKanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

1- Partigörevlilerinin yurtdışı seyahatleri sırasında yaptıkları ve aşağıda ayrıntısıgösterilen 538,15 YTL. bahşiş ödemeleri gider yazılmıştır.

Parti görevlilerince, bir hizmet karşılığı olmaksızınkişi ya da kuruluş elemanlarına bahşiş adı altında yapılan ödemeler, Partitüzelkişiliğinin faaliyet amacıyla bağdaşmadığı gibi bu ödemelerin Partitüzelkişiliği adına yapıldığı da kabul edilemez.

Yurtdışı Bahşiş GiderlerineAit Tablo

2- Aşağıdabelirtilen kişiler adına düzenlenmiş seyahat harcamalarına (uçak, tren veotobüs bilet bedelleri, konaklama bedelleri) ilişkin belgeler gideryazılmıştır.

İlgili hesap döneminde, aşağıda belirtilenler dışındakalan seyahat harcamalarına ilişkin belgeler Parti adına düzenlenmiştir.

Aşağıda belirtilen 8.794,57 YTL. seyahatharcamasının Parti adına yapıldığını gösteren bilgi ve belge bulunmadığından,bu harcamalar Parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış birharcama olarak kabul edilmemiştir.

Seyahat Giderlerine Ait Tablo

3- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 13.020,61 YTL. vergi, sigorta primi ve telefongecikme zammı ve faizleri ile para cezaları gider yazılmıştır.

Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanında yapmamalarıve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ve faizi ilekişilerin şahsi kusurları dolayısıyla tahakkuk eden para cezalarından Partitüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişiselsorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Kişisel sorumluluk kapsamında olup gider yazılan 13.020,61YTL. Yasa'ya uygun kabul edilmemiştir.

Gecikme Zammı, Gecikme Faizi ve Cezalara Ait Liste

4- Parti adınadüzenlenmeyen belgelere dayanılarak yapılan 389,05 YTL. lik ödeme gideryazılmıştır.

Parti adına düzenlenmemiş olan noter makbuzlarıbedellerinin gider yazılması, Parti tüzelkişiliğinin faaliyet amacıylabağdaşmadığı gibi bu ödemenin Parti tüzelkişiliği adına yapıldığı da kabuledilemez.

Noter Giderlerine Ait Tablo

5- Aşağıda dökümügösterilen 980,08 YTL. tutarındaki gider belgelerinin fotokopilerikullanılarak mükerrer gider yazılmıştır.

Gider belgelerinin asılları kullanılarak gideryazılmasından sonra, aynı belgenin fotokopisi kullanılarak aynı tutarda tekrargider yazılması, gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızınödeme yapılmasıdır.

Mükerrer olarak gider yazılan ve aşağıda ayrıntısıgösterilen 980,08 YTL. nin Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeyedayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir. Ayrıca, bu eylemle ilgili olaraksorumlular hakkında suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Fatura Fotokopisi ile Mükerrer Yazılan Giderlere Ait Tablo

6- Aşağıdagösterilen 6.183,60 YTL. tutarındaki giderler, bir açıklamayapılmaksızın ve gerekçe gösterilmeksizin fatura aslı yerine fotokopisinedayanılarak yapılmıştır.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2005 yılıiçin 41,29 YTL.) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden, bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle, gerekçesiz olarak fatura fotokopisine dayanılarakkaydedilen giderin, Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir.

Fatura Fotokopisi ile Yapılan Giderlere Ait Tablo

7- Parti'nin satınaldığı otobüslerin bedellerinin ödenmesine ilişkin düzenlenen 31.12.2005 tarihve 185 yevmiye numaralı mahsup fişi ve eklerinin incelenmesinde, otobüsalımıyla ilgili Özel Tüketim Vergisinin mükerrer olarak gider yazıldığı tespitedilmiştir.

Neziroğlu Ltd. Şirketi'ne 2 adet Isuzu marka otobüs için23.12.2005 tarihli ve 327484-327485 numaralı faturalarla 893,87 YTL. ÖzelTüketim Vergisi dahil edilerek her bir araç için 106.532,01 YTL. ödenmiş vemuhasebeleştirilmiştir.

Söz konusu şirketin tahsil etmiş olduğu Özel TüketimVergisi bedellerini (her bir araç için 893,87 YTL.) ilgili vergi dairesineyatırdığına ilişkin 23.12.2005 tarih ve 125-128 numaralı vergi dairesialındılarının (bu makbuzlar tescil işlemleri sırasında verginin ödendiğininispatı için istenmektedir) kullanılması sonucu, kasadan çıkış yapılarak tekrarödenmiş gibi gider yazıldığı tespit edilmiştir.

Vergi tutarları faturanın içinde yer aldığından,Parti'nin fatura bedelini ödemesi sırasında vergi de ödenmiş vemuhasebeleştirme işlemi sırasında da gider yazılmıştır.

Söz konusu şirketin tahsil etmiş olduğu vergiyi vergidairesine yatırdığına ilişkin alındılar kullanılarak tekrar gider yazılması,gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızın ödeme yapılmasıanlamına gelmektedir.

Mükerrer olarak gider yazılan 1.787,74 YTL. ÖzelTüketim Vergisi tutarının, Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmışolduğu kabul edilmemiştir. Ayrıca, bu eylemle ilgili olarak sorumlular hakkındasuç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

8- 31.5.2005 tarihve 82 yevmiye numaralı mahsup fişine ekli yurtdışı seyahat giderlerininödenmesine ilişkin belgelerin incelenmesinde, İsrail para birimi ile ödenentutarın, Amerikan Doları üzerinden gider yazıldığı görülmüştür.

Gider belgesinde ödenen rakam 294,00.- NIS olduğu halde,masraf çizelgesi düzenlenirken para dönüşümünün NIS (New Israeli Shekel-İsrailpara birimi) yerine Amerikan Doları üzerinden yapılması sonucu, gerçek harcamatutarından daha yüksek rakam gider yazılmıştır.

Yurtdışı harcamaların Türk Lirasına çevrilmesinde kurunhatalı uygulanması dolayısıyla olması gerekenden fazla tutarda gider yazılması,gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızın ödemeyapılmasıdır.

Buna göre, 294,00.- NIS x 0,31= 91,14.- YTL. (27 Mayıs2005 tarih 1 NIS=0,31 YTL.) gider olarak yazılması gerekirken, 294,00.-Amerikan Doları karşılığı 404,25 YTL. gider yazılması sonucu, gerçek harcamakarşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızın gider kaydedilen 313,11 YTL.nin (404,25-91,14) Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir.

9- Aynı uçakbiletleri bedelleri, hem Parti'nin uçak biletlerini aldığı firma faturalarıyla,hem de seyahati gerçekleştiren kişinin adına kasadan ödeme yapılmış gibigösterilerek mükerrer gider yazılmıştır.

Parti, uçak biletlerini Libra Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.nden almakta ve fatura karşılığı bilet bedellerini ödemektedir. Aşağıdaayrıntısı gösterilen uçak biletleri de söz konusu şirketten temin edilmiştir.Şirket ilk iki bilet için 21.11.2005 tarih ve 359478 numaralı faturayı Parti'yegöndermiş ve bedeli 31.12.2005 tarih ve 184 yevmiye numaralı mahsup fişi ilegider yazılmıştır. Üçüncü bilet için ise 22.11.2005 tarih ve 359517 numaralıfaturayı Parti'ye göndermiş, bedeli de 31.12.2005 tarih ve 195 yevmiye numaralımahsup fişi ile gider yazılmıştır.

Söz konusu bu biletlerin seyahati gerçekleştirenkişilerde kalan nüshaları kullanılarak (biletlerin üzerinde Libra Tur.Ltd.Şti.notu yazmasına rağmen) 30.11.2005 tarih ve 164 yevmiye numaralı mahsup fişiylebu kişilere kasadan ödeme yapılmış gibi gösterilerek ikinci kez gider yazıldığıtespit edilmiştir.

Aynı uçak biletlerinin mükerrer olarak gider yazılması,gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızın ödeme yapılmasıanlamına gelmektedir.

Mükerrer olarak gider yazılan 1.898,64 YTL. ninYasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.Ayrıca, bu eylemle ilgili olarak sorumlular hakkında suç duyurusundabulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Mükerrer Gider Yazılan Uçak Biletlerine Ait Tablo

10- Yurtdışıharcamalara ilişkin gider belgelerinin incelenmesinde, belgelerin üzerinde tahrifatyapılarak, yapılan gerçek harcama tutarından daha fazla gider yazıldığıgörülmüştür.

Yurtdışına yapılan seyahatlerle ilgili olarak, yurdadönülünce gider belgelerinin eklendiği ve bu belgelerdeki tutarların YTL. yeçevrilerek toplam harcamanın belirlendiği 'masraf çizelgesi' düzenlenmekte vebu çizelge söz konusu giderin muhasebeleştirilmesinde mahsup fişineeklenmektedir.

139 yevmiye numaralı mahsup fişi ile gider kaydedilenİtalya seyahatindeki taksi ücretlerine ilişkin düzenlenen iki belge üzerindetahrifat yapılarak 10,00.- Euro olan taksi ücretleri, belgenin birinde 101,00.-Euro, diğerinde 110,00.- Euro olarak değiştirilmiş ve bu tutarların YTL. yeçevrilmesi sonucu bulunan rakam masraf çizelgesine dahil edilmiş ve gideryazılmıştır.

142 yevmiye numaralı mahsup fişi ile gider kaydedilenİtalya seyahatindeki havaalanı ücretine ilişkin düzenlenen belge üzerindetahrifat yapılarak 10,00.- Euro olan ücret, 510,00.- Euro olarak değiştirilmişve bu tutarların YTL. ye çevrilmesi sonucu bulunan rakam masraf çizelgesinedahil edilmiş ve gider yazılmıştır.

Gider belgelerinde tahrifat yaparak 1.132,13 YTL.fazladan gider yazılması, gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeyedayanmaksızın ödeme yapılması anlamına geldiğinden Yasa'ya uygun bulunmamıştır.Ayrıca, bu eylemle ilgili olarak sorumlular hakkında suç duyurusundabulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

11- Genel Merkezgider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda gösterilen harcamalarındayanağı olarak tahsilat makbuzu, tutanak, yazı, Parti görevlilerincedüzenlenmiş ve imzalanmış gider makbuzu gibi belgelerin muhasebe fişineeklendiği, bazı harcamaların da herhangi bir belgeye dayanmadığı tespit edilmiştir.

Aşağıda gösterilen gider makbuzları malı veren veyahizmeti sunanlar tarafından düzenlenip imzalanmamış olup, Parti görevlileritarafından belgesiz masraf adıyla düzenlenmiş ve imza edilmiştir.

Fatura veya serbest meslek makbuzu ile belgelendirilmesigerektiği halde tahsilat makbuzu, tutanak, yazı, Parti görevlilerincedüzenlenmiş ve imzalanmış gider makbuzu gibi tek başına geçerli bir kanıtlayıcıbelge niteliği taşımayan belgelere dayanan veya herhangi bir kanıtlayıcıbelgeye dayanmayan 4.586,23 YTL. tutarındaki giderin Yasa'nın öngördüğüanlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

12- Parti adınakayıtlı 34 CHP 41 plakalı aracın tamirat bedeli olarak, kasko sigortasınınyaptırıldığı sigorta şirketine ödemede bulunulmuştur.

34 CHP 41 plakalı araç trafik kazası yapmış olup kazatespit tutanağına göre kazada karşı araç sürücüsü %100 kusurlu bulunmuştur.Aracın kasko sigortası olduğundan, tamirat masrafları sigorta şirketitarafından karşılanmış ve tamamlandıktan sonra Parti tarafından sağlam olarakteslim alınmıştır.

Sigorta şirketi aracın tamiratı ile ilgili olaraküstlenmiş olduğu maliyet bedelini, kaza raporuna göre %100 kusurlu olan karşıtaraftan almak için rücu etmiş, ancak bu sırada Parti tarafından sigortaşirketine sulh teklifinde bulunulmuş ve varılan anlaşma sonucu 13.512 YTL.gider kaydedilerek Parti tarafından sigorta şirketine ödenmiştir. Bu, Partitarafından yapılması gereken bir ödeme olmayıp, sigorta şirketi ile kazadakusurlu bulunan karşı tarafın aralarında çözümlemesi gereken bir ödemedir.

Üçüncü kişilerin mağduriyetleri göz önünde tutularak,Hazine Yardımı alan bir Parti'nin sorumlu olmadığı bir bedeli gider kaydederekkaynaklarından karşılaması Yasa'ya uygun bulunmamıştır.

Parti tarafından ödenmesi gerekmediği halde giderkaydedilip ödenen 13.512 YTL. Parti tüzelkişiliği adına yapılmış bir harcamaolarak kabul edilmemiştir.

13- Parti'ninkişilerden alacağı olan ve bir kısmı 2003 yılından itibaren devir edilmeksuretiyle gelen, bir kısmı da 2004 yılında verilen toplam 18.725,79 YTL.herhangi bir belge olmaksızın gider yazılarak kapatılmıştır.

18.725,79 YTL. tutarındaki alacak Alacaklar Hesabındakayıtlı iken, 20.3.2005 tarih ve 42 yevmiye numaralı mahsup fişi ile herhangibir belge ve harcama karşılığı olmaksızın gider yazılarak kapatılmıştır.

Alacaklar Hesabında, Parti'nin üçüncü kişilerden olanalacakları takip edilmekte olup, alacak doğduğu zaman bu hesaba borç, alacağıntahsil edilmesi veya gider belgeleri ile mahsup edilmesi durumunda bu hesabaalacak kaydedilir.

Defter ve belgelerin incelenmesinde, yukarıda belirtilenalacaklarla ilgili olarak kasa veya banka aracılığıyla herhangi bir tahsilatyapılmadığı gibi, bu alacakların gider yazılmasını gerektiren herhangi birbelgede ibraz edilmemiştir.

Herhangi bir belgeye dayanmaksızın gider yazılan 18.725,79YTL. nin Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.

14- Parti'ninFirmalar Hesabında kayıtlı aşağıda dökümü gösterilen 8.867,97 YTL. alacağının,herhangi bir tahsilat belgesi olmaksızın, tahsil edilmiş gibi gösterilerek KasaHesabına kaydedilmek suretiyle kapatıldığı anlaşılmıştır.

Firmalar Hesabında, Parti'nin almış olduğu mal ve hizmetkarşılığı firmalara olan borçları ile henüz bir mal ve hizmet almadan avansolarak firmalara verdiği tutarlar takip edilmektedir.

8.867,97 YTL., 2002 ve daha önceki yıllarda söz konusuşirketlere herhangi bir mal ve hizmet karşılığı olmaksızın avans olarakverilmiş ve Firmalar Hesabına kaydedilmiştir.

Belirtilen bu avanslarla ilgili olarak söz konusufirmalar 31.12.2005 tarihine kadar Parti'ye bir mal ve hizmet teslimatıyapmamıştır.

31.12.2005 tarih ve 197 yevmiye numaralı mahsup fişi ileavans olarak verilen bu tutarlar, herhangi bir tahsilat belgesinedayanmaksızın, tahsil edilmiş gibi gösterilerek Kasa Hesabı ile Firmalar Hesabıkarşılıklı çalıştırılarak kapatılmıştır.

Kasaya para yatırıldığında, yatıranın kimliği, niçinyatırdığı, yatırma tarihi, yatırılan tutar gibi bilgilerin yer aldığı kasatahsil fişinin düzenlenmesi gerekmektedir. Söz konusu kasa tahsilatınınmuhasebe kayıtlarına aktarılmasının dayanağı da kasa tahsil fişi olmaktadır.

Yukarıda belirtilen 197 yevmiye numaralı muhasebe fişindeKasa Hesabına yapılan kayıtla ilgili olarak herhangi bir kasa tahsil fişidüzenlenmemiştir. Dolayısıyla bu gerçek manada kasaya para girişinin olduğu birkasa tahsilatı değildir.

Herhangi bir tahsilat belgesine dayanmaksızın kaydedilen 8.867,97YTL. nin Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.

15- 30.9.2005tarih ve 135 yevmiye numaralı mahsup fişinde Bakhus Turizm A.Ş. ye iş avansıadı altında 3.198 YTL. banka aracılığıyla ödemede bulunulmuştur.

Söz konusu muhasebe fişine ekli, firmanın Parti'yegönderdiği 23 Eylül 2005 tarihli faks yazısında, Parti'nin firmayaİngiltere'deki otel rezervasyonları ile ilgili olarak 3.198 YTL.borcununoluştuğu belirtilmiştir. Yine muhasebe fişine ekli Parti Genel Sekreteritarafından imzalanarak Ziraat Bankasına yazılan 26.9.2005 tarihli yazıda ise'Cumberland Otel konaklama bedeli' şeklinde açıklama yer almıştır.

Yapılan incelemelerde, söz konusu ödemeye ilişkin olarakkanıtlayıcı herhangi bir belgenin bulunmadığı anlaşılmış, böyle bir belgeninolup olmadığı Parti görevlilerinden sorulmuş, görevlilerce söz konusu ödemeninraporun düzenlendiği tarihe kadar kapatılmadığı belirtilmiş ve bir belge deibraz edilmemiştir.

Firma 23 Eylül tarihli yazısında otel rezervasyonlarıiçin böyle bir borcun oluştuğunu belirtmiş ancak bu borca ilişkin faturayıibraz etmemiş sadece borca ilişkin Parti'ye bir yazı yazmıştır.

Parti Genel Sekreterliği de fatura olmamasına rağmen,ödemenin konaklama bedeli olduğunu belirterek ödemede bulunmuştur.

Diğer taraftan söz konusu ödeme muhasebe belgesinde avansolarak belirtilmiş ve Giderler Hesabına değil Firmalar Hesabına kaydedilmiştir.Ödemenin farklı bir hesaba kaydedilmesi, Parti'nin kasasından belgesiz olarakpara çıkmış olması gerçeğini etkilemeyecektir.

Ayrıca, 26 Eylül 2005 tarihinde İngiltere'deki bir oteliçin verilen avansın, o tarihlerde bu ülkeye yapılacak bir gezi programıdahilinde harcanması gerektiği halde, 2008 yılı Haziran ayına kadar herhangibir harcama yapılmamış ve belge sunulmamış olması durumu dikkate alındığında,bu ödemenin avans olduğu kaydının gerçeği yansıtmadığı sonucuna varılmıştır.

Kanıtlayıcı herhangi bir belgeye dayanmaksızın kaydedilen3.198 YTL. nin Yasa'nın öngördüğü anlamda dayanağı olduğu kabuledilmemiştir.

16- Partininaşağıda isimleri yazılı kişilere herhangi bir gider belgesine dayanmaksızınödemelerde bulunduğu anlaşılmıştır.

Bu kişilere her ay dışarıya yaptırılan danışmanlık gideriadı altında ödemelerde bulunulduğu tespit edilmiş ve bu ödemelerin neyeistinaden yapıldığı ve belgesi olup olmadığı parti yetkililerine sorulmuştur.Parti tarafından Salih Tayfun Orçun, Kerem Kalenderoğlu ve Ayşe Kadın Dinler'leyapılan sözleşmeler sunulmuş ve bunların dışında başka bir belge bulunmadığısöylenmiştir. Baki Özilhan'la ilgili olarak ise herhangi bir belge ibrazedilmemiştir.

Partinin çalışanlarına yaptığı ücret ödemesine ilişkinbordroların incelenmesinde, bu kişilerin bordroya dahil olmadıkları,dolayısıyla da partinin bu kişilerden hizmet satın aldığı anlaşılmaktadır. Bunedenle adı geçen kişilerin verdikleri hizmet karşılığında düzenli olarakaldıkları tutarlar için fatura veya serbest meslek makbuzu düzenlemelerigerekir.

Fatura veya serbest meslek makbuzu ile belgelendirilmesigerektiği halde tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayansözleşmeye dayanarak veya sözleşmesi de olmaksızın kişilerin banka hesabınayatırılan 77.692,35 YTL. tutarındaki giderin Yasa'nın öngördüğü anlamdabelgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

Bu açıklamalara göre, 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesineuygun olarak yapılmayan toplam 161.620,02 YTL. gider karşılığı partimalvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'yegelir kaydedilmesi ve harcama belgelerinde tahrifat yaparak veya aynı giderbelgelerini mükerrer olarak gider yazarak Parti'yi zarara uğratan sorumlularhakkında Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucunavarılmıştır.

B- Genel Merkezin muhasebe işleyişine ilişkineleştiriler.

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 17. maddesinde debelirtildiği üzere siyasi partilerin mali denetimi, partilerin gelir ve giderlerinindoğru ve kanuna uygun olup olmadığı yönlerinden yapılmaktadır. Doğrulukincelemesi, kesinhesapların dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan incelemeyi kapsamaktadır. Kanuna uygunluk incelemesi ise gelirlerin,2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 61-69. maddelerinde yazılı kaynaklardanelde edilip edilmediğine, giderlerin anılan Yasa'nın 70-72. maddelerine uygunolarak yapılıp yapılmadığına yönelik olmaktadır.

2820 sayılı Yasa'nın 60.maddesinde, Parti adına elde edilen gelirlerin alındığının ve yapılangiderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığının ilgili defterlere sıra ileve belgeleri de belirtilerek geçirileceği belirtilmiştir. Aynı Yasa'nın 113.maddesinde ise Yasa'nın 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlarınaltı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veyagizleyenlerin bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı hükümaltına alınmıştır.

Siyasi partilerin mali işlemlerinin 2820 sayılı Yasa'yauygun olup olmadığının tespiti için, partinin bütün işlemlerinin belgeleredayanması ve defterlere işlenmiş olması gerekmektedir. Aksi durumda partinindefter ve belgelerinin denetim açısından eksik olduğu sonucu ortaya çıkacaktır.

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2005 yılı hesabına ait defterve belgelerin incelenmesinde muhasebe işleyişi ile ilgili olarak aşağıdabelirtilen eksiklikler tespit edilmiştir.

1- Personele, maaşve yolluklarına istinaden verilen avanslar ile Parti'nin işlerini takip edenavukata verilen iş avanslarının, avansın verildiği anda muhasebe kayıtlarınaintikal ettirilmediği, avansın harcandığı tarihte ödeme o anda yapılıyormuşgibi gösterilerek muhasebeleştirildiği görülmüştür.

Parti, avans olarak verdiği paraları Avans Hesabı ileKasa veya Banka Hesabını karşılıklı çalıştırarak muhasebeleştirmemiş, avansharcandığı zaman Giderler Hesabı ile Kasa Hesabını karşılıklı çalıştırarak parao zaman verilmiş gibi direkt gider yazarak muhasebeleştirilmiştir. Bu şekildeverilen avans tutarı değil, harcanan tutar muhasebeleştirilmiştir.

Bu işlem, verilen avansın muhasebeleştirilmemesi anlamınagelmekte olup, avansların takibini güçleştirmektedir. Ayrıca yapılan bu işlemmuhasebenin temel ilkelerine de aykırıdır. Verilip de harcanmayan avansların,kayıt altına alınmadığından kişilerin üzerinde kalmış olmalarına rağmen defterve belgelerden takip edilmesi imkanı bulunmamaktadır. Bu ise partinin maliişlemlerinin tamamının denetlenmesini imkansız kılmaktadır.

Bu nedenle, verilen bütün avansların muhasebekayıtlarının tutulması ve denetime elverişli şekilde Anayasa Mahkemesi'nesunulması gereğinin Parti'ye bildirilmesi ile 2820 sayılı Yasa'nın 60.maddesine göre kayıtları tutmayan Parti sorumluları hakkında Yasanın 113.maddesi uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.

2- Mal veya hizmetsatın almak amacıyla kişi veya şirketlere verilen avanslar ile alınan mal veyahizmet karşılığı firmalara olan borçlar tek hesapta Firmalar Hesabında takipedilmektedir.

Avansların ilgili avans hesaplarına ve borçlarınSatıcılar veya Borçlar Hesabına kaydedilmeleri gerekir.

Mal veya hizmet satın almak amacıyla kişi veya şirketlereverilen avanslar ile mal veya hizmet alımıyla ilgili olarak bunlara olanborçların tek hesaba (Firmalar Hesabı) kaydedilmesi, avans ve borçların takibiile yapılacak denetimi güçleştirmektedir.

Bu nedenle, yukarıda belirtildiği şekilde muhasebesistemine uygun kayıtların tutulması ve denetime elverişli şekilde AnayasaMahkemesi'ne sunulması gereğinin Parti'ye bildirilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 13.661.554,22 YTL. olarakgösterilmiştir.

Bunun 453.760,72 YTL. si 2004 yılından devreden borçlar,275.206,89 YTL. si 2006 yılına devreden alacaklar, 1.260.500,67 YTL. sipersonel giderleri, 4.211.691,03 YTL. si yönetim giderleri, 684.770,61 YTL. sikurultay-kongre giderleri, 2.704.412,34 YTL. si seçim, tanıtım, propagandagiderleri, 3.637.784,79 YTL. si demirbaş alım giderleri ve 433.427,17 YTL. siyapılan yardımlardan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2006 yılına devreden nakit mevcudu ise404.683,46 YTL. dir.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2005 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede,

Parti'nin 2005 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz YTL. yi aşan 825.473,60 YTL. değerinde taşıt ve demirbaşeşya niteliğinde taşınır mal, 3.478.414,50 YTL. değerinde taşınmaz malediniminin olduğu anlaşılmıştır.

Parti tarafından 2005 yılında edinilen, değerleri toplamı825.473,60 YTL. olan taşınır malların 666.563,31 YTL. si Genel Merkez,158.910,29 YTL. si ise il örgütleri tarafından edinilmiştir. Bu mallar, taşıtaraçları ve muhtelif büro malzemeleri (Toplantı masa ve sandalyeleri,bilgisayar, tv, dolap vb.) olup, 375.- YTL. si bağış suretiyle, bunundışındakilerin tamamı ise satınalma suretiyle edinilmiştir.

Parti tarafından 2005 yılında edinilen, değerleri toplamı3.478.414,50 YTL. olan çeşitli büro, daire ve dükkan niteliğindeki taşınmazmalların tamamı il örgütleri tarafından ve satınalma suretiyle edinilmiştir.

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabının veeklerinin incelenmesinde, Parti'nin 2005 yılında edindiği taşınmaz ve değeriyüz YTL. yi aşan taşınır malların 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 2005 yılı kesinhesabında gösterilen56.002.525,07 YTL. geliri, 49.434.725,29 YTL. gideri ve 6.406.179,76 YTL. nakitdevrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine göre Parti amacınauygun ve Parti tüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümküngörülmeyen 161.620,02 YTL. gider karşılığı parti malvarlığının, aynıYasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye gelir kaydedilmesine,

3- Mali işlemlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygunluğunundenetlenebilmesi için, Genel Merkezin giderlerinin incelenmesi kısmının Bbölümünde açıklandığı üzere, muhasebe sistemine uygun muhasebe kayıtlarınıntutulması, verilen bütün avansların muhasebeleştirilmesi ve denetime elverişlişekilde Anayasa Mahkemesi'ne sunulması gereğinin Parti'ye bildirilmesine,

4- Genel Merkezin giderlerinin incelenmesi kısmının Abölümünün 5, 7, 9 ve 10. maddelerinde belirtildiği üzere, harcama belgelerindetahrifat yaparak veya aynı gider belgelerini mükerrer olarak gider yazarakParti'yi zarara uğratan sorumlular hakkında cezai yönden gereğinin takdir veifası için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına,

5- 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesine göre usulüne uygunkayıtları tutmayan, yevmiye defterini zamanında tasdik ettirmeyen, defter-ikebirine sayfa numarası vermeyen ve hiç tasdik ettirmeyen Parti sorumlularıhakkında Yasa'nın 113. maddesi uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suçduyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE,

26.6.2008 gününde karar verildi.