Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2001/18, K.2009/38 Sayılı Karar - 13/05/2009

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2001/18 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2009/38

Karar Günü:13.5.2009

R.G.Tarih-Sayı:04.06.2009-27248

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve MehmetERTEN'in katılımıyla 17.9.2002 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2000 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeCumhuriyet Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2000 yılıgelirlerinin 4.740.126.050.208.- lira, giderlerinin 4.710.060.520.607.- lira,2001 yılına devreden nakit mevcudunun 30.065.529.601.- lira olduğu, gelirtoplamı ile gider ve nakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğugörülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 2.981.237.489.460.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 34.008.566.810.- lirası 1999 yılından devredenalacaklar, 556.070.822.723.- lirası 2001 yılına devreden borçlar,367.531.346.385.- lirası 1999 yılından devreden nakit mevcudu,246.618.400.000.- lirası aidat gelirleri, 10.122.500.000.- lirası bağışgelirleri, 901.000.000.- lirası defter-makbuz satış gelirleri, 4.437.363.000.-lirası balo, eğlence ve konser gelirleri, 18.000.000.000.- lirası mal varlığıgelirleri, 328.064.439.922.- lirası banka mevduat gelirleri, 3.971.260.000.-lirası kira gelirleri,1.399.436.200.000.- lirası hazine yardımı ve12.075.590.620.- lirası diğer gelirlerden oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun'a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 1.758.888.560.748.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 9.935.065.441.- lirası 1999 yılından devredenalacaklar, 100.740.057.307.- lirası 2001 yılına devreden borçlar,69.962.309.366.- lirası 1999 yılından devreden nakit mevcudu, 451.817.585.610.-lirası aidat gelirleri, 557.246.507.352.- lirası bağış gelirleri,16.499.732.009.- lirası defter-makbuz satış gelirleri, 319.577.985.028.- lirasıbalo, eğlence ve konser gelirleri, 77.264.000.000.- lirası mal varlığıgelirleri, 7.775.395.635.- lirası banka mevduat gelirleri ve 148.069.923.000.-lirası genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 2.977.593.847.248.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 66.136.859.748.- lirası 1999 yılından devredenborçlar, 19.406.705.026.- lirası 2001 yılına devreden alacaklar,799.460.163.818.- lirası personel giderleri, 515.360.868.242.- lirası yönetimgiderleri, 41.913.112.500.- lirası kurultay kongre giderleri, 296.148.899.042.-lirası seçim, tanıtım, propaganda giderleri, 1.098.730.845.872.- lirasıdemirbaş giderleri, 2.825.000.000.- lirası çeşitli giderler ve137.611.393.000.- lirası il örgütlerine yapılan yardımlardan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2001 yılına devreden nakitmevcudu 3.643.642.212.- liradır.

Genel Merkezin 2000 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışında kalangiderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

AÇIKLAMA

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanununun229. maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığındamüşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapantüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde tarifyapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindekihükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması veverilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarındabu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebekayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılmasıgerektiği ifade edilmiştir.

Aynı Kanunun 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanunun 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2000 yılı için 7.605.000.- lira) kadarolan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunluolmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeyedayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Kanun'un 70. maddesindebelirtilen 'makbuz' un ya da tutanağın tek başına bir ödemeye esasolabilmesi için mal ya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi yada kurumlardan alınması gerekmektedir.

Kanun'un 70. maddesinin bir ve ikinci fıkralarında; 'Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.

Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıKanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

Cumhuriyet Halk Partisi Genel Merkezi'nin 2000 yılıdefter kayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazıkonular 5.2.2009 tarih ve 29-129 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı'nasorulmuş, söz konusu yazıya parti tarafından 6.3.2009 tarih ve 655 sayılıyazıyla cevap verilmiş ve yazı ekinde birtakım belgeler sunulmuştur.

Parti, 2000 yılı kesinhesaplarının ilk inceleme kararınınkendilerine 17.9.2002 tarihinde tebliğ edildiğini ve Siyasi Partiler Kanunu'nun70. maddesi gereğince beş yıllık süre geçtiğinden hesapların incelenemeyeceğinibelirtmiştir.

Kanun'un 70. maddesinde gösterilen beş yıllık süre siyasipartilerin gider belgelerini saklamakla yükümlü oldukları süreyi göstermekteolup, Anayasa Mahkemesine sunulmuş belgelerle ilgisi bulunmamaktadır. AnayasaMahkemesinin elinde bulunan siyasi parti hesaplarını esastan incelemesineilişkin yasada bir süre öngörülmemiştir.

1- 4.1.2000 tarihve 5 numaralı yevmiye fişinde, Şanlıurfa ve ilçelerine gönderilen üye yenilemepaylarının kasadan çıkış yapılarak aşağıda tarih ve numarası belirtilen gelirmakbuzları ile ödendiği, ancak gelir makbuzlarının il ve ilçe görevlilerincedeğil Merkez Yürütme Kurulu üyesi Mahmut Yıldız tarafından imzalandığıgörülmüştür. Yevmiye fişi ekinde il ve ilçe teşkilatlarına gönderilen üyeyenileme paylarına ilişkin olarak söz konusu gelir makbuzları dışında başka birbelge bulunmadığından, bu paraların il ve ilçe teşkilatı hesaplarına nasılintikal ettirildiği anlaşılamamıştır. Bu paraların teşkilatların hesaplarınadahil edildiğine ilişkin belgelerin sunulması partiden istenmiş; partiyetkilileri, 870.300.000.- liranın Şanlıurfa iline ait 2000 yılı kesinhesapcetvelinin gelir hanesinde beyan edildiğini, Merkez Yönetim Kurulu üyesi MahmutYıldız'ın Şanlıurfa'lı olması nedeniyle kendisine verildiğini ve ilgili İl'eteslim edildiğini bildirmişler, ancak herhangi bir belge ibraz etmemişlerdir.

Siyasi Partiler Kanunu'nun 'Gelirlerin sağlanmasındausul' başlıklı 69. maddesinde, siyasi partilerin genel merkezlerinin veteşkilat kademelerinin gelirlerinin parti merkez karar ve yönetim kuruluncabastırılan makbuzlar karşılığında alınacağı, makbuz ve dip koçanlarındasağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı veadresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzasının bulunacağı hükümaltına alınmıştır.

Buna göre, Şanlıurfa ili ve ilçelerine verilen üyeyenileme paylarına ait gelir makbuzlarında parayı alan il ve ilçegörevlilerinin adı, soyadı ve imzasının bulunması gerekir. Parti tarafından ilve ilçe görevlilerince düzenlenen gelir makbuzları ibraz edilmediği gibi, bupayların teşkilatlara intikal ettirildiğine ilişkin başka bir belgedesunulmamıştır.

Üye yenileme paylarının teslimiyle ilgili olarak, PartiMerkez Yönetim Kurulu üyesi Mahmut Yıldız tarafından imzalanan gelir makbuzlarıdışında başka bir belge bulunmadığından, 870.300.000.- lira tutarındakiüye yenileme paylarının Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir.

2- Kişiler adınadüzenlenmiş seyahat harcamalarına (uçak ve otobüs bilet bedelleri) ilişkinbelgelerle yapılan ödemelerin gider yazılmasının nedeni partiye sorulmuş; partiyetkilileri, uçak, otobüs ve tren bileti gibi belgelerin hiçbir zaman kurumadına düzenlenmediğini, önceden planlanan seyahatlerin anlaşmalı acentelervasıtasıyla alınması durumunda parti adına fatura düzenlenebileceğini, sözkonusu harcamaların tamamının parti adına ve parti faaliyetleri ile ilgiliolarak yapıldığını ve harcama belgelerinin hepsinde parti yetkililerininonayının olduğunu belirtmişlerdir.

Partinin gider yazdığı seyahat belgelerinin çoğunda yaparti adına fatura kesilmiş ya da kişi adıyla beraber parti adına da belgedeyer verilmiştir. Aşağıda belirtilen seyahat belgeleri ise bunların dışındakalanlar olup, bu kişilerin parti adına ve parti faaliyeti için seyahatettiklerini gösteren herhangi bir belge bulunmamaktadır.

Parti söz konusu harcamaların parti adına ve partifaaliyetleri ile ilgili olarak yapıldığını ve harcama belgelerinin hepsindeparti yetkililerinin onayının olduğunu söylemişlerse de, gider belgeleriarasında bunları gösteren bir belge bulunmadığı gibi cevap yazısı ekinde deherhangi bir belge ibraz edilmemiştir.

Kişiler adına yapılan ve aşağıda ayrıntısı gösterilentoplam 1.284.400.000.- lira parti tüzel kişiliği adına ve partiamaçlarına uygun yapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

3- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 472.498.294.- lira tutarındaki vergi, sigorta primi, sukullanım bedelleri gecikme zammı ve faizleri ile trafik cezalarının gideryazılmasının nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri, kayıtlarda KanunenKabul Edilmeyen Giderler hesabında izlenmesi gereken bu ödemelerin sehvenfarklı bir hesapta izlendiğini bildirmişlerdir.

Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı vefaizi ile kişilerin şahsi kusurları dolayısıyla tahakkuk eden para cezalarındanParti tüzel kişiliğini sorumlu tutmak mümkün değildir. Bu ödemelerin kişiselsorumluluk kapsamında değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle, aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 472.498.294.-lira tutarındaki vergi, sigorta primi, su kullanım bedelleri gecikme zammıve faizleri ile trafik cezaları parti tüzel kişiliği adına ve parti amaçlarınauygun yapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

4- Partinin toplam1.384.844.497.- lira tutarındaki harcamalarının fatura aslı olmaksızın gideryazılmasının nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri, ilgili firmalardankarşıt inceleme ile belgelerin doğruluğunun tespit edilebileceğini, gereklisüre tanındığı takdirde ilgili firmalardan bu belgeleri temin edebileceklerini,ödemelerin tamamının banka havalesi ile yapıldığını ve Vergi Usul Kanunundafatura fotokopilerine dayanılarak gider kaydının yasak olduğunu belirten birhüküm bulunmadığını bildirmişlerdir.

Buradaki amaç faturanın gerçekliğini sorgulamak değildir.Bir parti adına düzenlenmiş belgenin o parti haricinde başka bir kişi veyakuruluşça kullanılması imkanı bulunmamaktadır. Bu nedenle yasal bir zorunlulukolmadıkça (motorlu araç alımlarında trafik tescilinde faturanın aslınınistenmesi gibi) parti adına düzenlenmiş faturaların asıllarının gider belgesiolarak ibraz edilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, Anayasa Mahkemesinin ilgili firmalardan karşıtinceleme ile belgelerin doğruluğunu tespit etmek gibi bir yükümlülüğü olmadığıgibi bunu yapmak için süre açısından imkanı da bulunmamaktadır. Parti kendisigider yazdığı belgelerin asıllarını ibraz etmekle yükümlüdür. Belge aslı ödemeanında alındığı için Parti şu aşamada ilgili firmalardan ancak belgesuretlerinin fotokopilerini temin edebilecektir.

2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinde beş milyon (2000 yılıiçin 7.605.000.- lira) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle, gerekçesiz olarak fatura aslı olmaksızın giderkaydedilen ve aşağıda ayrıntısı gösterilen 1.384.844.497.- liranınKanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

5- 13.3.2000tarihli avans makbuzu ile Güldal Okutucu'ya Samsun seyahati (kadın kolları)için 500.000.000.- lira avans verildiği, ancak muhasebe kaydına (Yevmiyedefterinde 10.3.2000/148 nolu yevmiye) avans olarak değil herhangi bir harcamabelgesi olmadığı halde direkt gider olarak işlendiği görülmüştür.

Belgelerin eklendiği 10.3.2000 tarih ve 148 nolu yevmiyefişinde söz konusu avansın olması gereken Alacaklar hesabına kaydedildiği,ancak kesin hesabın dayanağı olan onaylı yevmiye defteri ve defteri kebirde 148nolu yevmiyenin bu şekilde değil farklı olarak yer aldığı ve söz konusu avansındirekt Giderler hesabına kaydedildiği anlaşılmıştır.

Avans olarak verilen 500.000.000.- liranın avans olarakmuhasebeleştirilmesi gerektiği halde, herhangi bir harcama belgesi olmaksızındirekt gider olarak kaydedilmesinin nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri,söz konusu 500.000.000.- liranın kadın kolları başkanı Güldal Okuducu eliyleSamsun'da yapılan etkinlik çerçevesinde tutanakla amatör bir ses sanatçısınaödenen para olduğunu bu nedenle gider kaydedildiğini bildirmişlerdir.

Söz konusu para, avans makbuzu ile verilmiştir. Avansınharcandığına ilişkin gider belgesi, sunulan belgeler arasında yer almadığı gibipartinin cevap yazısı ekinde de ibraz edilmemiştir.

Bu nedenle, avans makbuzu ile verildiği halde, herhangibir gider belgesine dayanmaksızın gider olarak kaydedilen 500.000.000.-liranın Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.

6- 10.3.2000 tarihve 147 numaralı yevmiye fişi ile kasadan çıkış yapılarak gider yazılan YiğitGülöksüz'e ait 8.3.2000 tarih ve 2354471100704 numaralı 44.000.000.- lirabedelli İstanbul-Ankara arası uçak biletinin, bu bilete ilişkin olarak kesilen8.3.2000 tarih ve 807351 numaralı THY faturası ile 10.4.2000 tarih ve 203numaralı yevmiye fişi ile kasadan çıkış yapılarak tekrar gider yazılması nedenipartiye sorulmuş; parti yetkililerince, 147 nolu yevmiye maddesi ile gider kaydedilen44.000.000.- lira ile 203 nolu yevmiye maddesi ile gider kaydedilen44.000.000.- liranın gerçek manada kasadan mükerrer çıkış olduğu ve sehvenyanlış kayıt altına alındığı şeklinde açıklamada bulunulmuştur.

Aynı faturanın iki farklı yevmiye fişinde mükerrer olarakgider yazılması, gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızınödeme yapılması anlamına gelmektedir.

Mükerrer olarak gider yazılan 44.000.000.- liranınKanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

7- 16.4.2000 tarihli avans makbuzları ile Ekrem Tamer'e50.000.000.- lira ve D.Pınar Atılgan'a 300.000.000.- lira sunuculuk ve orkestrabedeli olarak avans verildiği, ancak muhasebe kaydına (Yevmiye defterinde15.4.2000/215 nolu yevmiye) avans olarak değil herhangi bir harcama belgesiolmadığı halde direkt gider olarak işlendiği görülmüştür.

Avans olarak verilen 350.000.000.- liranın avans olarakmuhasebeleştirilmesi gerektiği halde, herhangi bir harcama belgesi olmaksızındirekt gider olarak kaydedilmesinin nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri,söz konusu 350.000.000.- liranın bir parti etkinliğinde amatör ses ve sazsanatçılarına ödenen para olduğunu ve avans olarak değerlendirilen bu tutarıngider kaydedilmesinin nedeninin amatör sanatçıların belge düzenleyememeleriolduğunu bildirmişlerdir.

Söz konusu 350.000.000.- lira avans makbuzu ileverilmiştir. Belge düzenleyemeyen amatör sanatçılara yapılan ödemeler için,usulüne uygun gider pusulası düzenlenmesi gerekmektedir. Avansın harcandığınailişkin gider belgesi, sunulan belgeler arasında yer almadığı gibi partinincevap yazısı ekinde de ibraz edilmemiştir.

Bu nedenle, avans makbuzu ile verildiği halde, herhangibir gider belgesine dayanmaksızın gider olarak kaydedilen 350.000.000.-liranın Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.

8- Aşağıdagösterilen 5.490.000.000.- lira tutarındaki harcamaların dayanağı olarak yazı,para makbuzu ve hesaba yapılan havaleye ait dekont gibi belgelerin muhasebefişine eklendiği görülmüştür.

5.490.000.000.- lira tutarındaki giderin fatura veyaserbest meslek makbuzu yerine; yazı, para makbuzu ve hesaba yapılan havaleyeait dekont gibi tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayanbelgelere dayanarak gider yazılmasının nedeni partiye sorulmuş; partiyetkilileri, gerçekte mükellef olmayıp amatör tiyatro grubu ve araştırmagörevlileri gibi kişilere yapılan bu ödemelerin ancak para makbuzu, gidermakbuzu ve hesaba yapılan havalelerle kayıt altına alınabildiğinibelirtmişlerdir.

Para makbuzu, yazı ve hesaba yapılan havaleye ait dekontgibi tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayan belgeleredayanan ve fatura veya serbest meslek makbuzu ile belgelendirilemeyen 5.490.000.000.-liranın Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.

9- 24.5.2000 tarihve 289 numaralı yevmiye fişi ile faturanın faks fotokopisi eklenerek bankadançıkış yapılmak suretiyle gider yazılan O İki Turizm Yatırım Ltd. Şirketine(Ilgaz Dağbaşı Otel) ait 20.5.2000 tarih ve 138740 numaralı 94.050.000.- liratutarındaki otel faturasının, aslı kullanılarak 26.5.2000 tarih ve 293 numaralıyevmiye fişi ile kasadan çıkış yapılarak tekrar gider yazılmasının nedenipartiye sorulmuş; parti yetkilileri, söz konusu faturanın önce faks fotokopisiile kayda alındığını, sonra 293 nolu yevmiye maddesi ile fatura aslının kaydaalınarak sehven mükerrer muhasebe kaydı yapıldığını bildirmişlerdir.

Aynı faturanın iki farklı yevmiye fişinde mükerrer olarakgider yazılması, gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızınödeme yapılması anlamına gelmektedir.

Mükerrer olarak gider yazılan 94.050.000.- liranınKanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

10- Partitüzelkişiliği adına yapılmayan 111.355.356.- liralık harcamanın gideryazılmasının nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri, bu ödemelerin sözkonusu kişilerin görevli oldukları sırada yapılan ödemeler olduğunubelirtmişler, ancak görev durumunu gösteren herhangi bir belge ibrazetmemişlerdir.

2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasî partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı hüküm altınaalınmıştır.

Buna göre, parti giderlerine ilişkin belgelerin partitüzelkişiliği adına düzenlenmiş olması gerekmektedir.

Kişiler adına düzenlenen ve Parti tüzelkişiliği adınaolmayan 111.355.356.- liralık harcamanın Kanun'un öngördüğü anlamdabelgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

11- 20.9.2000tarih ve 491 yevmiye numaralı mahsup fişi ile ödemesi yapılan Çin seyahatineilişkin giderlerin ödenmesine ilişkin belgelerin incelenmesinde, Parti MerkezYürütme Kurulu üyesi İbrahim Tez tarafından imzalanmış 14.6.2000 tarihli gidermakbuzu ile basın mensupları A. Rezzak Oral ile Emin Koç'un her birine 500Amerikan Doları olmak üzere toplam 1000 Amerikan Doları (1000 x 614.891 =614.891.000 lira) harcırah ödemesinde bulunulduğu görülmüştür.

Basın mensuplarına harcırah adı altında Parti bütçesinden1000 Amerikan Doları (614.891.000 lira) ödenmesinin nedeni partiye sorulmuş;parti yetkililerince, bu ödemelerin basın mensupları ile ilgili olduğu vekanunen kabul edilmeyen gider olarak kayıt altına alınması gerekirken sehvenböyle bir kayıt yapıldığı bildirilmiştir.

Harcırah adı altında basın mensuplarına ödendiğibelirtilen 1000 Amerikan Dolarına ilişkin olarak düzenlenen gider makbuzlarıParti Merkez Yürütme Kurulu üyesi İbrahim Tez tarafından imzalanmıştır.

Basın mensuplarına harcırah olarak ödenen ve gideryazılan 614.891.000.- lira, parti tüzelkişiliği adına ve partiamaçlarına uygun yapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

12- 29.9.2000tarih ve 508 yevmiye numaralı mahsup fişine ekli Belçika seyahat giderlerininödenmesine ilişkin belgelerin incelenmesinde, Belçika Frangı ile AmerikanDoları dönüşümünün hatalı yapılması sonucu gerçek gider rakamından fazlatutarda gider yazıldığı görülmüştür.

Yapılan harcamaların hesaba döküldüğü masraf çizelgesinegöre Belçika seyahati ile ilgili olarak toplam 40.840 Belçika Frangı harcamadabulunulduğu ve bir Amerikan Dolarının 42,7386 Belçika Frangı'na eşit olduğuhesaplanmıştır. Harcamaların Amerikan Doları karşılığı hesaplanırken, 40.840Belçika Frangının kur rakamı 42,7386'ya bölünmesi gerekirken, 42,7386 ileçarpılmıştır.

Buna göre, gerçek harcama tutarının 955 Amerikan Doları(40.840 / 42,7386) olarak alınması gerekirken, 1.745 Amerikan Doları (40.840 x42,7386) olarak alınmış ve 790 Amerikan Doları fazladan gider olarakyazılmıştır.

Gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeyedayanmaksızın 790 Amerikan Doları (790 x 614.891 = 485.763.890.- lira) gideryazılmasının nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri, kayıt ve belgelerinAnayasa Mahkemesine teslim edildiğinden ellerinde bir örneğinin bulunmadığını,bu nedenle nasıl bir hesap yapıldığının bilinemediğini ve net bir cevapverilemediğini belirtmişlerdir.

Parti yetkilileri Anayasa Mahkemesine teslim ettikleribelgeleri istedikleri zaman görebilmekte ve isterlerse fotokopilerinialabilmektedirler. Parti yetkililerince bu konuda herhangi bir talepolmamıştır.

Hatalı hesaplama yapılması dolayısıyla gerçek harcamakarşılığı olmaksızın gider yazılan 485.763.890.- liranın Kanun'unöngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

13- 13.12.2000tarihli avans makbuzu ile Bülent Baratalı'ya 500.000.000.- lira avansverildiği, ancak muhasebe kaydına (Yevmiye defterinde 13.12.2000/620 noluyevmiye) avans olarak değil herhangi bir belgesi olmadığı halde genel merkezyardımı olarak işlendiği görülmüştür.

Belgelerin eklendiği 13.12.2000 tarih ve 620 nolu yevmiyefişinde söz konusu avansın olması gereken Alacaklar hesabına kaydedildiği,ancak kesin hesabın dayanağı olan onaylı yevmiye defteri ve defteri kebirde 620nolu yevmiyenin bu şekilde değil farklı olarak yer aldığı ve söz konusu avansıngenel merkez yardımları hesabına kaydedildiği anlaşılmıştır.

Avans olarak verilen 500.000.000.- liranın avans olarakmuhasebeleştirilmesi gerektiği halde, herhangi bir belgesi olmaksızın genelmerkez yardımı olarak kaydedilmesinin nedeni, partiye sorulmuş; partiyetkilileri, söz konusu 500.000.000.- liranın avans olmadığı Bülent Baratalıeliyle İzmir İl Başkanlığına ödenen genel merkez yardımı olduğu ve İzmir ilinin2000 yılı kesinhesap cetvelinin genel merkez yardımı hanesinde beyan edildiğinibildirmişler, ancak herhangi bir belge ibraz etmemişlerdir.

Bülent Baratalı'ya 500.000.000.- lira avans makbuzu ileverilmiştir.

Cevap yazısında belirtildiği üzere, avans değil de genelmerkez yardımı olarak verildiği düşünülürse, bu durumda İzmir İl Başkanlığıgörevlilerince düzenlenmiş gelir makbuzu veya bu yardımın il başkanlığınaintikal ettiğine ilişkin belgelerin bulunması gerekmektedir. Çünkü, SiyasiPartiler Kanunu'nun 'Gelirlerin sağlanmasında usul' başlıklı 69. maddesinde,siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirlerininparti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığındaalınacağı, makbuz ve dip koçanlarında sağlanan gelirin türü ve miktarıyla,gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı,adı, soyadı ve imzasının bulunacağı hüküm altına alınmıştır.

Ancak, Partinin sunduğu belgeler arasında ve Partiyetkililerince verilen cevap yazısı ekinde bu durumu gösterecek herhangi birbelge sunulmamıştır.

Bu nedenle, avans makbuzu ile verildiği halde, herhangibir belgeye dayanmaksızın gider olarak kaydedilen 500.000.000.- liranınKanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

Yukarıdaki açıklamalara göre, Parti adına ve amaçlarınauygun olarak yapılmayan toplam 12.202.103.037.- lira gider karşılığıparti malvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazineye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 1.732.466.673.359 liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 137.847.019.877.- lirası 1999 yılından devredenborçlar, 9.399.739.000.- lirası 2001 yılına devreden alacaklar, 279.503.273.144.-lirası personel giderleri, 664.652.898.425.- lirası yönetim giderleri,26.499.134.000.- lirası kurultay, kongre giderleri, 261.710.198.923.- lirasıseçim, tanıtım, propaganda giderleri, 99.571.684.990.- lirası demirbaşgiderleri ve 253.282.725.000.- lirası yapılan yardımlardan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2001 yılına devreden nakit mevcudu26.421.887.389.- liradır.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2000 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede,

Parti'nin 2000 yılında 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesiuyarınca değeri yüz milyon lirayı aşan 292.691.723.770.- lira değerinde taşıtve demirbaş eşya niteliğinde taşınır mal, 904.913.126.992.- lira değerindetaşınmaz mal ediniminin olduğu anlaşılmıştır.

Parti tarafından 2000 yılında edinilen, değerleri toplamı292.691.723.770.- lira olan taşınır malların 250.961.928.880.- lirası GenelMerkez, 41.729.794.890.- lirası ise il örgütleri tarafından edinilmiştir. Bumallar, taşıt araçları ve muhtelif büro malzemeleri (Toplantı masa vesandalyeleri, bilgisayar, tv, dolap vb.) olup, 160.000.000.- lirası bağış,292.531.723.770.- lirası ise satınalma suretiyle edinilmiştir.

Parti tarafından 2000 yılında edinilen, değerleri toplamı904.913.126.992.- lira olan taşınmaz malların 847.338.126.992.- lirası GenelMerkez, 57.575.000.000.- lirası ise il örgütleri tarafından edinilmiştir.Çeşitli daire ve arsalardan oluşan taşınmaz malların tamamı satınalma suretiyleedinilmiştir.

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabının veeklerinin incelenmesinde, Parti'nin 2000 yılında edindiği taşınmaz ve değeriyüz milyon lirayı aşan taşınır malların 2820 sayılı Kanun'a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 2000 yılı kesinhesabında gösterilen4.740.126.050.208.- lira (4.740.126,05 ytl.) geliri, 4.697.858.417.570.- lira(4.697.858,41 ytl.) gideri ve 30.065.529.601.- lira (30.065,52 ytl.) nakitdevrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine göre Parti amacınauygun ve Parti tüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümküngörülmeyen 12.202.103.037.-lira (12.202,10 ytl.) gider karşılığı partimalvarlığının, aynı Kanun'un 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye gelirkaydedilmesine,

13.5.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.