Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2003/24, K.2010/10 Sayılı Karar - 03/03/2010

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2003/24 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2010/10

Karar Günü:3.3.2010

R.GTarih-Sayı:20.03.2010-27527

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN veMehmet ERTEN'in katılımıyla 22.10.2003 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2002 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeCumhuriyet Halk Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2002 yılıgelirlerinin 23.634.372.441.032.- lira, giderlerinin 18.545.049.903.718.- lira,2003 yılına devreden nakit mevcudunun 5.089.322.537.314.- lira olduğu, gelirtoplamı ile gider ve nakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğugörülmüştür.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 16.396.629.704.012.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 39.010.353.931.- lirası 2001 yılından devredenalacaklar, 271.314.756.453.- lirası 2003 yılına devreden borçlar,6.288.547.576.- lirası 2001 yılından devreden nakit mevcudu,2.210.311.711.400.- lirası aidat gelirleri, 5.064.009.583.- lirası bağışgelirleri, 103.144.000.000.- lirası defter-makbuz satış gelirleri,6.251.346.720.- lirası balo, eğlence ve konser gelirleri, 115.539.587.794.-lirası mal varlığı gelirleri, 2.299.217.144.623.- lirası banka mevduatgelirleri, 11.339.656.589.000.- lirası hazine yardımı ve 831.656.932.- lirasıçeşitli gelirlerden oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konu dışında gelirlerinin 2820sayılı Yasa'nın 61-69. maddelerine uygun olarak sağlandığı sonucunavarılmıştır.

Parti'nin sunduğu gelir belgeleri arasında yer alan veNihat Öztürk tarafından yatırılan 336.300.000.- lira tutarındaki bağışa ilişkinolarak düzenlenen 25.9.2002 tarih ve 321535 numaralı gelir makbuzunun muhasebekayıtlarına dahil edilmemesi yani partinin hesabına alınmaması nedeni21.10.2009 tarih ve 338-1305 sayılı yazıda partiye sorulmuş, parti yetkilileri18.11.2009 tarih ve 5702 sayılı cevap yazısında, 2002 yılında 2650 adettenfazla gelir makbuzunun düzenlendiğini, bunlardan bir tanesinin atlanarak kayıtaltına alınmamasının kayıt hatasından kaynaklandığını ve herhangi bir kasıtbulunmadığını belirtmişlerdir.

Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mali işlemlerinin2820 sayılı Yasa'ya uygun olup olmadığının saptanmasına yönelik mali denetiminiYasa'nın 75. maddesine göre evrak üzerinden yapmaktadır. Evrak deyiminingelir-gider belgeleriyle birlikte defter ve kayıtlardaki bilgileri de kapsadığıaçıktır. Defter ve belgelerin denetime elverişli ve yeterli olacak bilgileriiçermesi zorunludur. Nitekim 2820 sayılı Yasa'nın 69. maddesinde gelir makbuzuve dipkoçanlarında sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığıkimsenin adı, soyadı ve adresinin, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı veimzasının yer alacağı, 60. maddesinde de parti adına elde edilen gelirlerinalındığı ilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirileceğiöngörülmektedir.

2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinde; 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' ve 76. maddesinde de; 'BuKanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irad kaydedilir.' hükümleri yeralmaktadır.

Bu itibarla; 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 60.ve 69. maddesine aykırı işlem yapılması nedeniyle, aynı Yasa'nın 75. ve 76.maddeleri uyarınca 336.300.000 lira tutarındaki gelir karşılığı partimalvarlığının Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütleri gelirleri 7.237.742.737.020.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 14.420.331.263 lirası 2001 yılından devredenalacaklar, 429.391.408.576.- lirası 2003 yılına devreden borçlar,38.501.496.015.- lirası 2001 yılından devreden nakit mevcudu, 607.893.459.756.-lirası aidat gelirleri, 3.344.521.896.713.- lirası bağış gelirleri,43.759.299.309.- lirası defter-makbuz satış gelirleri, 853.540.827.851.- lirasıbalo, eğlence ve konser gelirleri, 29.216.756.183.- lirası mal varlığıgelirleri, 30.481.261.354.- lirası banka mevduat gelirleri ve1.846.016.000.000.- lirası genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 11.516.453.196.536.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 228.957.184.390.- lirası 2001 yılından devredenborçlar, 61.246.072.654.- lirası 2003 yılına devreden alacaklar,1.258.582.000.175.- lirası personel giderleri, 1.114.768.076.915.- lirasıyönetim giderleri, 6.773.237.205.569.- lirası seçim, tanıtım, propagandagiderleri, 233.646.656.833.- lirası demirbaş giderleri ve 1.846.016.000.000.-lirası il örgütlerine yapılan yardımlardan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2003 yılına devreden nakitmevcudu 4.880.176.507.476.- liradır.

Genel Merkezin 2002 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışında,giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

AÇIKLAMA

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanununun229. maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığındamüşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapantüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde tarifyapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindekihükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması veverilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarındabu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebekayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılmasıgerektiği ifade edilmiştir.

Aynı Kanunun 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2002 yılı için 18.175.340 lira) kadarolan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunluolmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeyedayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz' un tek başına bir ödemeye esas olabilmesi için malya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi ya da kurumlardanalınması gerekmektedir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin bir ve ikincifıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.

Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıYasa'nın 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

Cumhuriyet Halk Partisi Genel Merkezi'nin 2002 yılıdefter kayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazıkonular 21.10.2009 tarih ve 338-1305 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı'nasorulmuş, söz konusu yazıya parti tarafından 18.11.2009 tarih ve 5702 sayılıyazıyla cevap verilmiş ve yazı ekinde birtakım belgeler sunulmuştur.

Parti, 2002 yılı kesinhesaplarının ilk inceleme kararınınkendilerine 4.11.2003 tarihinde tebliğ edildiğini ve Siyasi Partiler Yasası'nın70. maddesi gereğince beş yıllık süre geçtiğinden hesapların incelenemeyeceğinibelirtmiştir.

Yasa'nın 70. maddesinde gösterilen beş yıllık süre siyasipartilerin gider belgelerini saklamakla yükümlü oldukları süreyi göstermekteolup, Anayasa Mahkemesine sunulmuş belgelerle ilgisi bulunmamaktadır. AnayasaMahkemesinin elinde bulunan siyasi parti hesaplarını esastan incelemesineilişkin yasada bir süre öngörülmemiştir.

1- Parti adınadüzenlenmemiş ve kişiler adına düzenlenmiş seyahat harcamalarına (uçak, tren veotobüs bilet bedelleri) ilişkin belgelerle yapılan ödemelerin gideryazılmasının nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri uçak, otobüs ve trenbileti gibi belgelerin hiçbir zaman kurum adına düzenlenmediğini, öncedenplanlanan seyahatlerin anlaşmalı acenteler vasıtasıyla alınması durumunda partiadına fatura düzenlenebileceğini, söz konusu harcamaların tamamının parti adınave parti faaliyetleri ile ilgili olarak yapıldığını ve harcama belgelerininhepsinde parti yetkililerinin onayının olduğunu belirtmişlerdir.

Partinin gider yazdığı seyahat belgelerinin çoğunda yaparti adına fatura kesilmiş ya da kişi adıyla beraber parti adına da belgedeyer verilmiştir. Aşağıda belirtilen seyahat belgeleri ise bunların dışındakalanlar olup, bu kişilerin parti adına ve parti faaliyeti için seyahatettiklerini gösteren herhangi bir belge bulunmamaktadır.

Parti söz konusu harcamaların parti adına ve partifaaliyetleri ile ilgili olarak yapıldığını ve harcama belgelerinin hepsindeparti yetkililerinin onayının olduğunu söylemişlerse de, gider belgeleriarasında bunları gösteren bir belge bulunmadığı gibi cevap yazısı ekinde deherhangi bir belge ibraz edilmemiştir.

Parti adına düzenlenmeyen ve kişiler adına düzenlenenbelgelerle yapılan ve aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 3.431.050.000.-lira tutarındaki harcama parti tüzel kişiliği adına ve parti amaçlarınauygun yapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

2- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 2.703.696.722.- lira tutarındaki telefon faturası, sigortaprimi, araç muayenesi gecikme zammı ve faizleri ile trafik cezalarının gideryazılmasının nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri bu ödemelerin partikasasından yapılan ve kaçınılmaz ödemeler olduğunu, ilgilisine ödemeyaptırılamadığı için gider kaydedildiğini bildirmişlerdir.

Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı vefaizi ile kişilerin şahsi kusurları dolayısıyla tahakkuk eden trafikcezalarından Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutmak mümkün değildir. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle, aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 2.703.696.722.-lira tutarındaki telefon faturası, sigorta primi, araç muayenesi gecikmezammı ve faizleri ile trafik cezaları parti tüzel kişiliği adına ve partiamaçlarına uygun yapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

3- Partinin toplam41.909.576.100 lira tutarındaki harcamalarının fatura aslı yerine fotokopisinedayanılarak gider yazılmasının nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileriödemelerin banka havalesi ile yapıldığını, belge aslı elde edilemediği içinfotokopiye dayanarak kaydedildiğini, ulaşılabildikleri satıcılardan notertasdikli aslı gibidir şerhi taşıyan birer suret alındığını bildirmişler ve 3adet faturanın noter tasdikli aslı gibidir şerhi taşıyan suretini sunmuşlardır.

Buradaki amaç faturanın gerçekliğini sorgulamak değil,bir faturanın aslının bir yerde fotokopisinin başka bir yerde kullanılmaihtimalini ortadan kaldırmaktır. Kaldı ki bir parti adına düzenlenmiş belgenino parti haricinde başka bir kişi veya kuruluşça kullanılması mümkün değildir.Bu nedenle yasal bir zorunluluk olmadıkça (motorlu araç alımlarında trafiktescilinde faturanın aslının istenmesi gibi) parti adına düzenlenmişfaturaların asıllarının gider belgesi olarak ibraz edilmesi gerekmektedir.Parti, cevap yazısı ekinde 3 adet faturanın noter tasdikli aslı gibidir şerhitaşıyan suretini sunmuş olup belgelerin asıllarını ibraz edememiştir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2002 yılıiçin 18.175.340.- lira) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle, gerekçesiz fatura fotokopisine dayanılarak giderkaydedilen ve aşağıda ayrıntısı gösterilen 41.909.576.100.- liranınYasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

4- 15.3.2002 tarihve 42 numaralı yevmiye fişi ile gider yazılan Öz Süper Fiat Otomotiv San. veTic. Ltd. Şirketine ait 1.3.2002 tarih ve 20332 numaralı 212.400.000.- lirabedelli faturanın suretinin kullanılarak 20.5.2002 tarih ve 94 numaralı yevmiyefişi ile tekrar gider yazılması nedeni partiye sorulmuş, parti yetkililerimükerrer ödemenin sehven yapıldığını ve tahsil edileceğini bildirmişlerdir.

Aynı faturanın iki farklı yevmiye fişinde mükerrer olarakgider yazılması, gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızınödeme yapılması anlamına gelmektedir.

Mükerrer olarak gider yazılan 212.400.000.- liranınYasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

5- 31.10.2002tarih ve 210 numaralı yevmiye fişi ile kasadan çıkış yapılarak gider yazılanAsya Tur A.Ş. ne ait 5.9.2002 tarih ve 42200 numaralı 246.960.000.- lirabedelli faturanın, fotokopisinin kullanılarak 20.11.2002 tarih ve 225 numaralıyevmiye fişi ile tekrar gider yazılması nedeni partiye sorulmuş, partiyetkilileri faturanın mükerrer kaydedildiği ve kasadan gerçek anlamda birödemenin söz konusu olmadığını belirtmişlerdir.

Aynı faturanın iki farklı yevmiye fişinde mükerrer olarakgider yazılması, gerçek harcama karşılığı olmaksızın ve belgeye dayanmaksızınödeme yapılması anlamına gelmektedir.

Mükerrer olarak gider yazılan 246.960.000.- liranınYasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

6- Aşağıdagösterilen 1.282.000.000.- lira tutarındaki harcamaların dayanağı olaraktutanak adı altında düzenlenen yazıların muhasebe fişine eklendiği görülmüştür.

1.282.000.000.- lira tutarındaki giderin fatura veyaserbest meslek makbuzu yerine, tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belgeniteliği taşımayan tutanağa dayanarak gider yazılmasının nedeni partiyesorulmuş; parti yetkilileri gerek Siyasi Partiler Kanunu gerekse Vergi UsulKanunu açısından esas olanın olayların gerçek mahiyeti olduğunu, doğruluk vekanuna uygunluk incelemeleri çerçevesinde yapılan harcamaların doğruluğu,gerçekliği ve kanuna uygunluğu konularında aksine bir kanıt ortaya konulmadığısürece belgelerin şekil açısından değerlendirilerek harcamaların kabuledilmemesinin mümkün olmadığını, tutanak, sözleşme, banka havalesi, alındıbelgelerinin makbuz veya fatura gibi belgeler dışında saymanın Siyasi PartilerKanununun amacına uygun olmadığını, makbuzun ödeme yapılan kişi tarafındanödeme konusu tutarın alındığını gösteren belge olduğunu ve tutanak, yazı gibibelgelerinde bu kapsamda olduğunu, bu belgelerin isimlerinin makbuz olmamasınınmakbuz içeriğine sahip olmadıkları anlamına gelmeyeceğini, söz konusuödemelerin ortak özelliğinin fatura düzenleyebilecek konumda olmayan kişilereyapılması olduğunu, ödeme miktarlarına bakıldığında bunun kötüye kullanımı aklagetirmeyecek, yani parti kaynaklarının parti amacı dışında harcandığı izlenimivermeyecek boyutlarda olduğunun görüleceğini bildirmişlerdir.

Bir harcamanın gider yazılabilmesi için, fatura veyaserbest meslek makbuzu veya bunları düzenlemekle yükümlü olmayanların usulüneuygun şekilde düzenlemiş oldukları gider pusulalarına dayanması gerekmektedir.

Fatura veya serbest meslek makbuzu veya gider pusulasıile belgelendirilmesi gerektiği halde tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belgeniteliği taşımayan tutanak adı altında düzenlenen yazılara dayanarak kişilereyapılan 1.282.000.000.- liranın Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeyedayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

7- Partitüzelkişiliği adına yapılmayan 309.156.900 liralık harcamanın gideryazılması nedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri gider belgelerinde adıgeçen kişilerin partide görevli olduklarını ve ödemelerin bu kapsamdayapıldığını belirtmişler, ancak söz konusu giderlerin yapılmasına ilişkin görevdurumunu gösteren herhangi bir belge ibraz etmemişlerdir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasî partinin bütün giderlerinino siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

Buna göre, parti giderlerine ilişkin belgelerin partitüzelkişiliği adına düzenlenmiş olması gerekmektedir.

Kişiler adına düzenlenen ve Parti tüzelkişiliği adınaolmayan 309.156.900.- liralık harcamanın Yasa'nın öngördüğü anlamdabelgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

8- PartininMenekşe Tarhan Öztoprak'a herhangi bir gider belgesi olmaksızın sadece yapılan sözleşmeyedayanarak ödemede bulunduğu görülmüştür.

Fatura veya serbest meslek makbuzu veya gider pusulasıyerine, tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayan sözleşmeyedayanarak Menekşe Tarhan Öztoprak'ın banka hesabına yatırılan 2.000.000.000liranın 31.5.2002 tarih ve 99 numaralı yevmiye belgesi ile gider yazılmasınedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri esas olanın olayların gerçekmahiyeti olduğunu, doğruluk ve kanuna uygunluk incelemeleri çerçevesindeyapılan harcamaların doğruluğu, gerçekliği ve kanuna uygunluğu konularındaaksine bir kanıt ortaya konulmadığı sürece sadece belgelere bakılarak, belgelerşekil açısından değerlendirilerek harcamaların kabul edilmemesinin mümkünolmadığını, tutanak, sözleşme, banka havalesi, alındı belgelerinin makbuz veyafatura gibi belgeler dışında saymanın Siyasi Partiler Kanununun amacına uygunolmadığını bildirmişlerdir.

Partinin çalışanlarına yaptığı ücret ödemesine ilişkinbordroların incelenmesinde, bu kişinin bordroya dahil olmadığı, dolayısıyla dapartinin bu kişiden hizmet satın aldığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle adı geçeninverdiği hizmet karşılığıyla ilgili olarak fatura veya serbest meslek makbuzuveya bunları düzenlemekle yükümlü değilse usulüne uygun şekilde düzenlenmişgider pusulalarını vermesi gerekir.

Fatura veya serbest meslek makbuzu veya gider pusulasıile belgelendirilmesi gerektiği halde tek başına geçerli bir kanıtlayıcı belgeniteliği taşımayan sözleşmeye dayanarak Menekşe Tarhan Öztoprak'a ödenen 2.000.000.000.-lira tutarındaki giderin Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmışolduğu kabul edilmemiştir.

9- Partide ücretkarşılığı çalışmakta iken istifa etmek suretiyle partideki görevinden ayrılmışolan Dilek Gedik'e 31.12.2002 tarih ve 240 numaralı yevmiye belgesi ile 3.155.253.509.-lira kıdem tazminatı ödenmesi nedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri sözkonusu ödemenin işverenin tasarrufunda yapıldığını, iş hukukunda bunuyasaklayan bir hükmün bulunmadığını, her işverenin istihdam ettiği personeleişten kendi isteğiyle olsun olmasın ayrılınca ihbar, kıdem tazminatı ya dabaşka isimler altında ödeme yapmakta serbest olduğunu, kendi isteğiyle iştenayrılan personelin ihbar ve kıdem tazminatı talep etme hakkının olmadığını,ancak işverenin geçmişteki performansını dikkate alarak ve mağduriyetinigidermek amacıyla ihbar ve kıdem tazminatı ödemesini engelleyen yasal birdüzenlemenin bulunmadığını ve partiden ayrılan personele banka aracılığıylayapılan ödemenin gider yazılmasında Siyasî Partiler Yasası'nın 70. maddesine aykırılıkbulunmadığını bildirmişlerdir.

Söz konusu kişiye hitaben yazılan Parti Genel Sekreteritarafından imzalanmış 24.12.2002 tarihli yazıda, tazminat ödenmesini gerektirenhaller dışında işten ayrılmış olduğu için yasal olarak herhangi bir ödemeyapılması olanağının bulunmadığı ve herhangi bir mevzuat zorunluluğu olmamasınakarşın görev yaptığı süre içindeki davranış, işindeki ahlak, özveri vetitizliği nedeniyle 3.155.253.509.- lira ödenmesinin uygun görüldüğübelirtilmiştir.

Partinin sunduğu 18.11.2009 günlü yazıda da, kendiisteğiyle işten ayrılan personelin ihbar ve kıdem tazminatı talep etme hakkınınolmadığı ifade edilmiştir.

Bu ifadelerden kendi isteğiyle işinden ayrılan personeletazminat ödenmesinin yasal olmadığını partinin de kabul ettiği anlaşılmaktadır.

1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinde kıdemtazminatının ödenmesini gerektiren haller sayılmış olup, istifa etmek suretiyleolan ayrılmalar bunlar arasında sayılmamıştır. Nitekim yerleşik Yargıtayiçtihadına göre, istifa ederek işinden ayrılan kişilere kıdem tazminatıödenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Hazine Yardımı alan bir partinin, kendi isteğiyle işindenayrılan kişiye çalıştığı dönemdeki performans ve tutumu dikkate alınıpmağduriyetini gidermek amacıyla yasal olarak ödemekle yükümlü olmadığıtazminatı ödemesinin parti adına ve amacına uygun bir harcama olmadığıdüşünülmektedir.

Buna göre, Parti tarafından yasal olarak ödenmesigerekmediği halde gider kaydedilip ödenen 3.155.253.509.- lira Partitüzelkişiliği adına ve amacına uygun yapılmış bir harcama olarak kabuledilmemiştir.

10- 23.12.2002tarihli avans makbuzu ile Av. Şahin Mengü'ye 1.600.000.000.- lira avansverildiği, ancak 31.12.2002 tarih ve 252 numaralı yevmiye belgesi ile muhasebekaydına avans olarak değil herhangi bir belgesi olmadığı halde gider olarakişlendiği görülmüştür.

Avans makbuzunda söz konusu meblağın 1998/1579 E,2002/800 K sayılı dosyanın karar harcı ve icra masrafları için verildiğibelirtilmiştir. Yevmiye belgesine, söz konusu paranın karar harcı ve masraflariçin harcandığına ilişkin herhangi bir belge eklenmemiştir.

Avans olarak verilen 1.600.000.000.- liranın avans olarakmuhasebeleştirilmesi gerektiği halde, herhangi bir belgesi olmaksızın giderolarak kaydedilmesinin nedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri söz konusuavansın sehven gider olarak kaydedildiğini ve kayıt hatasından kaynaklandığınıbildirmişlerdir.

Söz konusu para avans makbuzu ile verilmiştir. Avansınharcandığına ilişkin gider belgesi, sunulan belgeler arasında yer almadığı gibipartinin cevap yazısı ekinde de ibraz edilmemiştir.

Bu nedenle, avans makbuzu ile verildiği halde herhangibir gider belgesine dayanmaksızın gider olarak kaydedilen 1.600.000.000.-liranın Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabuledilmemiştir.

Yukarıdaki açıklamalara göre, Parti adına ve amaçlarınauygun olarak yapılmayan toplam 56.850.093.231.- lira gider karşılığıparti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarıncaHazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 7.028.596.707.182.- liraolarak gösterilmiştir.

Bunun 262.845.943.091.- lirası 2001 yılından devredenborçlar, 59.435.045.698.- lirası 2003 yılına devreden alacaklar,551.922.577.139.- lirası personel giderleri, 1.957.025.840.100.- lirası yönetimgiderleri, 81.632.700.000.- lirası kurultay, kongre giderleri,3.350.255.698.540.- lirası seçim, tanıtım, propaganda giderleri,262.426.210.800.-lirası demirbaş giderleri ve 503.052.691.814.- lirası yapılanyardımlardan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2003 yılına devreden nakit mevcudu209.146.029.838.- liradır.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2002 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede,

Parti'nin 2002 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz milyon lirayı aşan 394.479.774.833.- lira değerinde taşıtve demirbaş eşya niteliğinde taşınır mal, 96.400.000.000.- lira değerindetaşınmaz mal ediniminin olduğu anlaşılmıştır.

Parti tarafından 2002 yılında edinilen, değerleri toplamı394.479.774.833.- lira olan taşınır malların 233.646.656.833.- lirası GenelMerkez, 160.833.118.000.- lirası ise il örgütleri tarafından edinilmiştir. Bumallar, taşıt araçları ve muhtelif büro malzemeleri (Toplantı masa vesandalyeleri, bilgisayar, tv, dolap, halı, kilim vb.) olup, 38.600.000.000.-lirası bağış, 359.279.774.833 lirası ise satınalma suretiyle edinilmiştir.

Parti tarafından 2002 yılında edinilen, değerleri toplamı96.400.000.000.- lira olan taşınmaz malların tamamı il örgütleri tarafındanedinilmiştir. Bu mallar, çeşitli daire ve dükkanlar olup, 36.000.000.000.-lirası bağış, 60.400.000.000.- lirası ise satınalma suretiyle edinilmiştir.

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabının veeklerinin incelenmesinde, Parti'nin 2002 yılında edindiği taşınmaz ve değeriyüz milyon lirayı aşan taşınır malların 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Gelir belgeleri arasında makbuzu yer almasına rağmenParti hesaplarına dahil edilmeyen 336.300.000.- lira (336,30 YTL.) tutarındakigelir ile giderlerden Parti amacına uygun ve Parti tüzelkişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 56.850.093.231.- lira (56.850,09 YTL.)olmak üzere, toplam 57.186.393.231.- lira (57.186,39 YTL.) karşılığı Parti malvarlığının2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazine'yegelir kaydedilmesine,

2- Parti'nin 2002 yılı kesinhesabında gösterilen23.634.372.441.032.- lira (23.634.372,44 YTL.) geliri, 18.545.049.903.718.-lira (18.545.049,90 YTL.) gideri ile 5.089.322.537.314.- lira (5.089.322,53YTL.) nakit devrinin Hazine'ye irat kaydedilenler dışında kalan bölümününeldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasî PartilerYasası'na uygun olduğuna,

3.3.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.