Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2008/42, K.2014/3 Sayılı Karar - 11/02/2014

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2008/42 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2014/3

Karar Günü:11.2.2014

R.G.Tarih-Sayı:28.02.2014-28927

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Çağdaş Türkiye Partisi 2007 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Kesin hesapların kabul edildiğine dair imzalı kararıngönderilmesi 18.6.2009 gün ve C.01.0.KAM-103/198-890 sayılı yazı ile istendiğihâlde kesin hesapların Parti Tüzüğü’ne uygun şekilde kabul edildiğine dair imzalıkarar sunulmamıştır.

2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun;

“Merkezkarar, yönetim ve icra organları” başlıklı 16. maddesi, “Siyasipartilerin merkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilenisim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük kongrece seçilecek merkez organlarının herbirinin üye sayısı 15’ten az olamaz.”

73.maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi, “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” vedördüncü fıkrası, “Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gidercetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerinde gösterilir.”

74.maddesi, “Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.

Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.”

111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, siyasi partilerin “74 üncü maddehükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadarhafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasıverilir.”

şeklindedüzenlenmiştir.

Parti Tüzüğü’nün 19. maddesinde, Partinin gelir giderhesabını kabul veya reddetmek Büyük Kurultayın görev ve yetkileri olaraksayılmış; 23. maddesinde, Parti Meclisinin 60 üyeden oluşacağı; 24. maddesinde,yıllık bütçe, bilanço ve kesin hesabı inceleyip kabul etmenin Parti Meclisiningörev ve yetkisinde olduğu; 25. maddesinde, Merkez Yönetim Kurulunun GenelSekreter ve Genel Saymanla birlikte Parti Meclisinden seçilen 16 kişidenoluşacağı; 26. maddesinde ise Büyük Kurultay’a sunulacak çalışma raporu, kesinhesap ve bütçe önerilerini hazırlayarak Parti Meclisine sunmanın Merkez YönetimKurulunun görev ve yetkisi olduğu belirtilmiştir.

2820 sayılıKanun’un 73. maddesinde, kesin hesapları karara bağlamanın merkez karar veyönetim kurulunca olacağı belirtilmesine karşın, Kanun’da merkez karar ve yönetimkurulunun ne şekilde oluşacağına dair bir düzenleme yapılmamış, aksineorganların oluşumu parti tüzüğüne bırakılmıştır. Parti Tüzüğü’nde iseorganların oluşum ve görevleri belirtilmiştir.

Kesinhesabı onaylamanın Tüzük’te öngörülen şekilde yapılması ve yeterli imzanınolması gerekir. Kesin hesabın Tüzük’te istenen şekilde onaylandığına dairimzalı karar bulunmamaktadır.

Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Tüzük’e uygun kararın olmaması hesabın tam olarak2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir. BöyleceÇağdaş Türkiye Partisi 2007 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafındanHaziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiğiyönündeki anılan madde ile getirilen kurala uyulmamıştır.

Kesinhesapların incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun alınmış bir kabulkararı olmadığından 2820 sayılı Kanun’un 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasalişlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

Bu itibarla ÇağdaşTürkiye Partisi 2007 yılı kesin hesap cetvellerinin ilk incelemesi sonucunda;

1- İşin esasının incelenmesine,

2- Kesinhesapların incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun kararın sunulmamasınedeniyle 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesi ve 111. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

11.2.2014 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Çağdaş Türkiye Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2007 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturanbelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren Raportör Zekeriya AYDINtarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Parti’nin 2007 yılı gelirleri toplamının 12.825 YTL ve giderleri toplamının12.825 YTL olduğu anlaşılmaktadır.

Parti yetkililerinin sundukları birleşik kesin hesapta; Ankara,Elazığ, Gaziantep, İstanbul, Malatya, Mardin ve Karabük olmak üzere 7 il ve 10ilçe teşkilatına ilişkin her hangi bir gelir ve gider belirtilmemiştir.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtları ile Parti yetkilileriningönderdiği belgelere göre 7 il ve 10 ilçe teşkilatının 2007 yılında faal olduğugörülmektedir. Parti il örgütleri faaliyette olduğuna göre, bu yerlerin enazından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.)olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir vegider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un69. maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasipartinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adınayapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

Hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

Parti yetkilileri 2007 yılına ilişkin gelir ve giderbelgelerinin kaydedildiği defterleri sunmadığından dolayı defterler yok kabuledilmiştir.

2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve gidenevrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteritutmak zorundadırlar.”, beşinci fıkrasında, “Parti adına elde edilengelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığıilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir.”, altıncıfıkrasında, “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret olduklarıteşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir vetasdik edilir.” denilmiş, aynı Kanun’un 113. maddesinde de, “Bu Kanunun60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydan bir yıla,bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üçyıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” hükmü getirilmiştir. Gelirve giderlerin işlendiği defterler ibraz edilmediğinden Parti sorumlularıhakkında gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.

Çağdaş Türkiye Partisi iller teşkilatına ait gelir vegider bildirilmediğinden sadece Genel Merkez gelir ve giderleri incelenmiştir.

A- Genel Merkez Gelirlerininİncelenmesi

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı gelirleri 12.825 YTLolarak gösterilmiştir.

Bunun 12.815,12 YTL’si bağışlar ve 9,88 YTL’si faiz venemalandırma gelirlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı gelir belgelerisunulmamıştır. 2007 yılı gelirleri arasında yer alan 12.825 YTL’nin belgeyedayanması gerekir.

2820 sayılı Kanun’un “Gelirlerin sağlanmasında usul”başlıklı 69. maddesinin üçüncü fıkrasında, “Sağlanan gelirin türü vemiktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzudüzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzası, makbuzda ve dip koçanlarında yeralır.”; 76. maddesinin üçüncü fıkrasında da, “Bu Kanunun 69 uncumaddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsikedilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıylabu gelir Hazineye irat kaydedilir.” denildiğinden Parti’nin 2007 yılıiçinde elde ettiği ve belgelendiremediği 12.825 YTL’nin Hazineye geliryazılması gerekir.

B- Genel Merkez Giderlerininİncelenmesi

Parti Genel Merkezinin 2007 yılı giderleri olan 12.825YTL’nin tamamı kira giderlerinden oluşmaktadır.

2820 sayılı Kanun’un 76. maddesinin dördüncü fıkrasında,belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyen Parti giderleri miktarıncaParti malvarlığının Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği;70. maddesinin üçüncü fıkrasında ise beş milyon (2007 yılı için 48,86 YTL)liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesizorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı geçen harcamaların fatura veyamakbuz gibi belgelerle tevsik edilmesi zorunlu olduğu belirtilmiştir.

Parti yetkilileri sadece salon kiralamasına ilişkin1.4.2007 tarihli 2.272 YTL tutarındaki 1 adet otel faturasını sunduklarındandolayı kalan 12.825 - 2.272 = 10.553 YTL’ye ilişkin her hangi bir belgebulunmamaktadır.

Bu bağlamda, belgelendirilmesi gerektiği hâldebelgelendirilmeyen 10.553 YTL tutarındaki Parti malvarlığının Hazineye geliryazılması gerekir.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Partinin 2007 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, taşınmaz ile değeri 100 TL’yi aşan taşınır mal ediniminin olmadığıanlaşılmaktadır.

IV- SONUÇ

Çağdaş Türkiye Partisi 2007 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Partinin 2007 yılı kesin hesabında gösterilen 12.825YTL giderin Hazineye gelir kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgive belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygunolduğuna,

2- Kesin hesapta gösterilen ve belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen Genel Merkeze ait 10.553 YTL gider ile GenelMerkeze ait 12.825 YTL gelir olmak üzere toplam 23.378 YTL karşılığı Partimalvarlığının, 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazineyegelir kaydedilmesine,

3- İlkİnceleme toplantısında verilen karar gereğince, Genel Merkez kesin hesabınınincelenip onaylandığına ilişkin Tüzüğe uygun alınmış kararın olmaması nedeniyle2820 sayılı Kanun’un 74. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli yasal işlemlerinyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

4- Hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasıile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli yasal işlemlerin yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

5- Genel Merkez teşkilatına ait gelir ve giderbelgelerinin kaydedildiği defterlerin verilmemesi nedeniyle 2820 sayılıKanun’un 60. ve 113. maddelerine göre gerekli yasal işlemlerin yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

11.2.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.