Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1999/23, K.2000/10 Sayılı Karar - 12/09/2000

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1999/23 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:2000/10

KararGünü:12.9.2000

R.G.Tarih-Sayı:13.10.2000-24199

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Değişen Türkiye Partisi'nin GenelMerkezi ile ilçe örgütlerini de kapsayan 49 il örgütünün 1998 yılıkesinhesabının incelenmesidir.

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN,Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ,Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nun katılmalarıyla yapılan ilk incelemetoplantısında; 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,15.2.2000 gününde oybirliğiyle' karar verilmiştir.

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1998 yılı kesinhesap çizelgeleri ile bunların dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan karşılaştırma ve inceleme sonuçlarını içeren esasinceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddî öğelerini oluşturankesinhesap defter ve belgelerde Değişen Türkiye Partisi'nin 1998 yılı içindekiGenel Merkez ve 49 il örgütünden gelir ve gideri olmadığı bildirilen 32 ildışında kalan 17 il örgütü ile birlikte gelirler toplamının 15.320.277.210.-lira, giderler toplamının 15.006.643.952.- lira olarak gösterildiği, gelir fazlası313.633.258.- liranın nakit olarak gelecek yıla devredildiği gelir, gider vedevir rakamlarının birbirine denk olduğu görülmüştür.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin 1998 yılıiçindeki gelirleri 9.203.653.991.-.- lira olarak gösterilmiştir. Bunun;7.180.425.000.- lirasının üye aidatlarından, 450.000.000.- lirasının örgütyardımlarından, 516.800.000.- lirasının bağış gelirlerinden, 379.100.000.-lirasının satış gelirlerinden, 677.328.991.- lirasının faiz gelirlerindensağlandığı anlaşılmıştır.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede; aşağıda belirtilenler dışındakigelirlerin 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 61-69. madde hükümlerineuygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

Parti Genel Merkezi'nin50.000.000+7.500.000= 57.500.000 liralık gelirinin mevzuatına uygun olarak sağlanmadığıgörülmüştür.

Şöyle ki:

1- Parti Genel Merkezi yevmiyedefterinin 29.7.1998 gün ve 43 sıra nosuna; 100.000.000.- TL. gelir kayıtedildiği ve bu gelirin 29.7.1998 gün ve 1294 nolu gelir makbuzu ile tahsiledilen bağıştan oluştuğu görülmüştür.

2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın31.10.1990 günlü, 3673 sayılı Yasa ile değişik 66. maddesinin ikinci fıkrasında'Yukarıdaki fıkranın dışında kalan gerçek ve tüzelkişilerin herbirinin birsiyasî partiye aynı yıl içerisinde ellimilyon liradan fazla kıymette aynî veyanakdî bağışta bulunması yasaktır. Bağış veya bağışların bağışta bulunanın veyayetkili temsilcisine veya vekiline ait olduğunun partice verilen makbuzdaaçıkça belirtilmesi gerekir. Böyle bir belgeye dayanılmaksızın siyasîpartilerce bağış kabul edilemez.'; 76. maddesinin birinci fıkrasında da, 'BuKanunun bağışlarla ilgili hükümlerine aykırı olarak bağış kabul ettiği AnayasaMahkemesince tesbit edilen siyasi partilerin, 66 ncı maddenin birinci ve üçüncüfıkralarına aykırı şekilde elde ettikleri gelirlerin tamamının Hazineye iratkaydedilmesine, taşınmaz malları Hazine adına tapuya tesciline; aynı maddenin ikincifıkrasında belirtilen miktarlardan fazla gelirlerle taşınmaz malların bufıkrada belirtilen miktarı geçen kısmının karşılığının Hazineye iratkaydedilmesine karar verilir.' denilmektedir.

100.000.000.-TL'sı tahsilatın yukarıdaaçıklanan Yasa hükümlerine aykırı olduğu açıktır.

Bu nedenle, yasal sınırı aşan50.000.000.- liranın Hazine'ye irad kayıt edilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.

2- Parti yevmiye defterinin 5.7.1998 günve 33. sıra nosuna 7.500.000,- lira gelir yazıldığı bunun için düzenlenen aynıgün ve 1303 sayılı gelir makbuzunda gelirin sağlandığı kişinin kimliği ve adresininbelirtilmediği saptanmıştır.

2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın69. maddesinin üçüncü fıkrasında, 'Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirinsağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı,soyadı ve imzası, makbuzda ve dipkoçanlarında yer alır.'; 66. maddesinin ikincifıkrasının ikinci tümcesinde, 'Bağış veya bağışların bağışta bulunanın veya yetkilitemsilcisine veya vekiline ait olduğunun partice verilen makbuzda açıkça belirtilmesigerekir. Böyle bir belgeye dayanılmaksızın siyasi partilerce bağış kabuledilemez.'; 76. maddesinin üçüncü fıkrasında da, 'Bu Kanunun 69 ncu maddesinde belirtilenesaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelirsağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye iradkaydedilir.' denilmektedir.

Partinin 1303 sayılı gelir Makbuzunda,makbuzu düzenleyen ve geliri sağlayan kişinin adı, soyadı ve adresininbelirtilmemesinin belirtilen yasa kurallarına aykırı olduğu açıktır. Bu nedenle7.500.000.- liranın Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin 49-32=17 il örgütünce sağlanangelirler toplamı 6.116.623.219.- lira olarak gösterilmiştir. Bunun;4.468.900.519.- lirasının üye aidatları ve bağışlarından, 1.429.550.000.- lirasınınetkinliklerden, 114.950.000.- lirasının satışlardan, 103.222.700.- lirasınınborçlanmadan sağlandığı anlaşılmıştır.

Parti il örgütlerinin kesinhesapçizelgeleri gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nda belirtilen kaynaklardan sağlandığı, Merkez Karar veYönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların Yasa'yauygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1998 yılıiçindeki giderleri 9.202.741.658.- lira olarak gösterilmiştir. Bunun;2.775.250.000.- lirasının kira giderlerine, 736.425.948.- lirasının tanıtımgiderlerine, 292.158.400.- lirasının demirbaş giderlerine, 5.398.907.310.-lirasının yönetim giderlerine yapıldığı anlaşılmıştır.

Genel Merkez'in 9.203.653.991.- liralıkgeliri ile 9.202.741.658.- liralık gideri arasındaki farkı oluşturan 912.333.-liranın nakit mevcudu olarak gelecek yıla devredildiği görülmüştür.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede; aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'na uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

Parti Genel Merkezi'nin aşağıda tarihi,nosu, tutarı ve mahiyeti yazılı belgelerle yaptığı toplam 649.750.000.- liralıkgiderini gider pusulası veya tutanak düzenlemek suretiyle 2820 sayılı Yasa'nın70. maddesine uygun olarak belgelendirmediği görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesininikinci fıkrasında; 'Beşmilyon liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu tutarıaşan harcamaların makbuz veya fatura gibi belgeye dayandırılması zorunludur.

Bu duruma göre beşmilyon lirayı aşan vetevsik belgesi olarak nitelenemeyecek belgelerle yapılan toplam 649.753.000.-liralık harcamanın 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesinin son fıkrası uyarıncaHazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin 49-32=17 il örgütünce yapılangiderler toplamı 5.803.902.294.- lira olarak gösterilmiştir. Bunun;754.259.105..- lirasının kira giderlerine, 551.700.000.- lirasının tanıtım,propaganda giderlerine, 947.350.000.- lirasının yapılan etkinliklere,2.482.681.339.- lirasının yönetim giderlerine, 1.067.911.850.- lirasınındemirbaş alımlarına yapıldığı anlaşılmıştır.

İl örgütlerinin geliri ile gideriarasındaki 312.720.925.- liralık farkın sene sonu nakit mevcudu olarak gelecekyıla devredildiği görülmüştür.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerigider bölümleri üzerinde yapılan incelemede; giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'na uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Değişen Türkiye Partisi'nin 1998 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- 15.262.777.210.- TL.sı Parti geliriile 14.356.893.952.- TL:sı parti giderinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğruve Kanuna uygun olduğuna;

2- 2820 sayılı Yasa'nın 66. maddesineaykırı olarak sağlandığı anlaşılan Genel Merkez'e ait toplam 57.500.000.- TL.sı gelirin Yasa'nın 76. maddesi gereğince Hazine'ye gelir yazılmasına,

3- 2820 sayılı Yasa'nın 70/2. maddesineaykırı olarak yapılan Genel Merkez'e ait toplam 649.750.000.- TL.sı gidertutarının Yasa'nın 76/6. maddesi gereğince Hazine'ye gelir yazılmasına,12.9.2000 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.