ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2010/61 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2014/52
Karar Günü:4.6.2014
R.G.Tarih-Sayı:02.07.2014-29048
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Demokrat Halk Partisi 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca 4.6.2014gününde ilk inceleme toplantısı yapılmıştır.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesi, ilörgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesinhesabın merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağını vebirleştirileceğini hükme bağlamış; 74. maddesi de, bu şekilde karara bağlanankesin hesabın parti genel başkanınca Haziran ayı sonuna kadar Anayasa MahkemesiBaşkanlığına verilmesi zorunluluğunu getirmiştir.
Parti Genel Başkanı Prof. Dr. Mahmut İhsan ÖZGEN imzalı15.9.2010 tarih ve 2010/77 sayılı yazıya ek olarak gönderilen kesin hesapcetvelinin Anayasa Mahkemesi Başkanlığına 20.9.2010 tarih ve 3571-198 sayı ileverilmiştir.
Partinin 2009 yılı kesin hesabının, Parti Genel Başkanıtarafından Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulmasıgerektiği yönündeki 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi ile getirilen kuralauyulmamıştır.
2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinde, “Siyasipartilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi,siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunudenetler.
Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.”
111. maddesinin (b) bendinde ise “Siyasi partilerin 74üncü madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altıaya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafifpara cezası verilir.”
hükümleri yer almıştır.
2009 yılı kesin hesap cetvelinin Anayasa MahkemesiBaşkanlığına 20.9.2010 tarih ve 3571-198 sayı ile verilmesi 2820 sayılıKanun’un 74. madde hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır. Dolayısıyla, 2820sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden Parti sorumlularıhakkında yasal işlem yapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.
Bu itibarla Demokrat Halk Partisi 2009 yılı kesinhesabının ilk incelemesi sonucunda;
1- İşin esasının incelenmesine,
2- Partinin 2009 yılı kesin hesabını, 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun 74. maddesinde öngörülen sürede Anayasa Mahkemesinevermeyen Parti sorumluları hakkında, aynı Kanun’un 111. maddesinin (b) bendiuyarınca, yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Demokrat Halk Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği2009 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Ömer DURAN tarafındanhazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdePartinin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2009 yılı gelirlerinin 4.318,45 TL,giderlerinin 4.234,85 TL olduğu, 83,60 TL’nin nakit mevcudu olarak 2010 yılınadevredildiği anlaşılmaktadır.
Partinin 2009 yılı kesin hesabının, Parti Genel İdareKurulunun 6.3.2010 gün ve 49 sayılı kararı ile kabul edilerek onaylandığıgörülmüştür.
Diğer yandan Parti tarafından sunulan iller kesinhesabının incelenmesinde; Partinin sahip olduğu tek taşra örgütü olan İstanbulili için herhangi bir gelir gider beyanında bulunulmadığı görülmektedir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe veya belde başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veyakira olması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi partifaaliyetinde bulunuluyor ise (il, ilçe veya belde teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
Partinin il, ilçe ve belde örgütleri faaliyette olduğunagöre, bu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesikayıt dışı gelir ve gider yapıldığı anlamına gelmektedir. Bu durumda, 2820sayılı Kanun’un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, osiyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceğine ilişkin hükmü ile yineaynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasipartinin tüzel kişiliği adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmış olmaktadır.
Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Partinin 2009 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2009 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Partinin Genel Merkez gelirleri 4.318,45 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 4.240,00 TL’si yıllık üye aidatları, 78,45 TL’siönceki yıldan devreden kasa bakiyesinden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı mevcut belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun’un 61 ila 69.maddelerine uygun olarak sağlandığı görülmüştür.
Diğer yandan Parti Genel Merkezinin 2009 yılı muhasebekayıtlarının tutulduğu yevmiye defteri mevcut olmakla birlikte, söz konusudefter 2820 sayılı Kanun’un 60. maddesi gereğince ilgili ilçe seçim kurulubaşkanı tarafından mühürlenmiş ve onaylanmış değildir. Anılan defter, PartiGenel Merkezi tarafından onaylanmıştır.
2820 sayılı Kanun’un “Tutulacak defter ve kayıtlar”başlıklı 60. maddesinin beşinci fıkrasında, “Bütün defterlerin sayfaları vekaç sayfadan ibaret oldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanıtarafından mühürlenir ve tasdik edilir.”
113. maddesinde ise “Bu Kanunun 60. maddesinde yazılıdefter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtlarıtahrif veya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıile cezalandırılırlar.”
hükümleri yer almaktadır.
Buna göre, 2820 sayılı Kanun’un 60. maddesiningerektirdiği şekilde yevmiye defterini tasdik ettirmeyen Parti sorumlularıhakkında Kanun’un 113. maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulması gerekir.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Partinin sadece İstanbul il örgütünün olduğu ve bunundışında başka il ve ilçelerde teşkilatının bulunmadığı beyan edilmiş olup sözkonusu İstanbul ili teşkilatının da herhangi bir gelir ve gidergerçekleşmesinin bulunmadığı beyan edilmiştir.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Partinin Genel Merkez giderleri 4.234,85 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 3.320,00 TL’si kira gideri, 878,85 TL’si vergistopajı, 36,00 TL’si ise elektronik fon transferi masrafından oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2- İlÖrgütleri Giderleri
Partinin sadece İstanbul il örgütünün olduğu ve bunundışında başka il ve ilçelerde teşkilatının bulunmadığı beyan edilmiş olup sözkonusu İstanbul ili teşkilatının da herhangi bir gelir ve gidergerçekleşmesinin bulunmadığı beyan edilmiştir.
C- Parti Malları
Partinin 2009 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede; Partinin 2009 yılında herhangi bir taşınmaz mal ve değeri 100 TL’yiaşan taşınır mal ve menkul kıymet ediminin olmadığı görülmüştür.
IV- SONUÇ
Demokrat Halk Partisinin 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Partinin 2009 yılı kesin hesabında gösterilen 4.318,45TL gelir ve 4.234,85 TL gider ile 83,60 TL nakit devrinin eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygunolduğuna,
2- İstanbul il örgütüne ilişkin herhangi bir gelir vegider belirtilmemesi, Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması,inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
3- 2820 sayılı Kanun’un 60. maddesine aykırı olarakyevmiye defterini tasdik ettirmeyen Parti sorumluları hakkında Kanun’un 113.maddesi uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
4.6.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN