ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2015/65 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2019/15
Karar Tarihi:16/10/2019
R.G. Tarih-Sayı:14/1/2020-31008
I.MALİ DENETİMİN KONUSU
DemokratPartinin 2014 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II.İLK İNCELEME
1.Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM,Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Alparslan ALTAN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN,Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 26/5/2016 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında;
2.Demokrat Partinin 2014 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
-Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleriSayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren30 gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
III.ESASIN İNCELENMESİ
3.Demokrat Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleriile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRATtarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
4.Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter ve belgelerde Partinin 2014 yılıgelirler toplamının 3.618.990,00 TL, giderler toplamının 5.421.416,72 TL olduğuanlaşılmaktadır.
5.Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıdaaçıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2014 yılı kesin hesabının doğru,denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. GenelMerkez Gelirleri
6.Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 2.198.140,00 TL olup bunun 50.120,00TL’si bağış gelirlerinden, 2.145.960,00 TL’si satış gelirlerinden ve 2.060,00TL’si diğer parti gelirlerinden oluşmaktadır.
7.Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılanincelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucunavarılmıştır.
2.İl Örgütleri Gelirleri
8.Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 1.420.850,00 TL olup bunun 768.500,00TL’si bağış ve yardım gelirlerinden, 652.350,00 TL’si ise genel merkezyardımlarından oluşmaktadır.
9.İl örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerindeyapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B.Giderlerin İncelenmesi
1. GenelMerkez Giderleri
10.Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 4.000.566,72 TL olup bunun 508.692,33TL’si personel giderlerinden, 652.350,00 TL’si teşkilata yardım giderlerinden,21.707,29 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 3.089,60 TL’si basılı kâğıtve kırtasiye giderlerinden, 24.605,50 TL’si haberleşme giderlerinden, 28.669,15TL’si taşıma ve vasıta giderlerinden, 165.492,66 TL’si seyahat giderlerinden,5.000,00 TL’si kira giderlerinden, 18.568,60 TL’si bakım ve onarımgiderlerinden, 69.771,17 TL’si ısıtma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden,297.893,60 TL’si vergi, harç ve noter giderlerinden, 534.799,00 TL’sipropaganda malzeme giderlerinden, 8.348,50 TL’si basın ve yayın giderlerinden,1.347.195,37 TL’si geçen yıldan kalan borç ödemesi giderlerinden ve 314.383,95TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.
11.Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılanincelemede aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır:
A.Demokrat Parti Genel Merkezine gönderilen yazıyla 1/1/2014 tarihli açılış fişiile açılış kaydı yapılan toplam 137.365,18 TL bakiyeli 195-İş Avanslarıhesabının 2014 yılı sonunda da kapatılmayarak 155.965,18 TL bakiye ile birsonraki yıla devretme nedeninin izahı istenmiştir.
Partitarafından anılan yazıya verilen cevapta söz konusu hesabın bakiyesinintamamına yakınının 2009 yılında Doğru Yol Partisi ile Anavatan Partisininbirleşme sürecinde Anavatan Partisi mali tablosundan intikal eden verilerdenoluştuğu, Anavatan Partisinin arşiv kayıtlarının ellerinde olmaması nedeniyledetayı hakkında bilgilerinin olmadığı ifade edilmiştir.
195-İşAvansları hesabı; işletme adına mal ve hizmet satın alacak, işletme adına birkısım gider ve ödemeleri yapacak personel ve personel dışındaki kişilereverilen iş avanslarının izlendiği hesaptır ve söz konusu hesabın normalişleyişi kapsamında ortakların, personelin ve diğer kişilerin iş avansımahiyetinde işletmeye verecekleri belgeler (yapılan işe ilişkin fatura vebenzeri belgeler) ile kapatılması gerekmektedir.
Yukarıdayer verilen tanımdan da anlaşılacağı üzere iş avansları belli bir amaç içinverilmekte olup amaç yerine getirildiğinde avansın kapatılması gerekmektedir.Bu itibarla avansın kapatılmaması durumu verilen avansın amacına uygunkullanılmadığı anlamına gelmektedir.
Partitarafından gönderilen savunmada ise sadece avansın neden oluştuğuna dönükaçıklama yapılmış ancak söz konusu avansların uzun süredir kapatılmamasınarağmen iadesine ilişkin herhangi bir girişimde bulunulmamasının nedenleriüzerinde durulmamıştır. Sonuç olarak belli bir amaca yönelik olarak verilenavansın amacına uygun kullanılmadığı, avansın kişiler ve firmalar üzerindebekletilerek adeta bir borç verme işlemine dönüştüğü görülmüştür.
2820sayılı Kanun’un “Borç verme yasağı” başlıklı 72. maddesinde “Siyasipartiler, üyelerine ve diğer gerçek ve tüzelkişilere hiçbir şekilde borçveremezler.” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm gereğince siyasi partilerhiçbir şekilde borç veremez ve borç verme hükmündeki işlemlerde bulunamazlar.
Buitibarla Parti hesaplarında açık görünen 155.965,18 TL avans miktarı karşılığıparti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
B.Partiye gönderilen yazıyla aşağıdaki tabloda ayrıntısı verilen ödeme ile ilgiliolarak fatura tutarı ile deftere işlenen tutar arasındaki uyumsuzluğun izahı istenmiştir.
Yevmiye No
Yevmiye Tarihi
İşletme Defteri Tutarı (TL)
Fatura Tutarı (TL)
Fark (TL)
5.1.2014
5
6.480,00
64,80
6.415,20
Partitarafından anılan yazıya verilen cevapta söz konusu gidere ilişkin işleminsehven yapıldığı belirtilmiştir.
2820sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasında “Siyasi partilerharcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin teminedilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma,yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde,fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerdenalınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.” denilmektedir.
Yukarıdayer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasi partilerin gelir ve giderlerininesastan incelenmesi sırasında parti defterleri, gelir ve gider kayıtları ilebunlara ilişkin belgelerin kesin hesaplar ile uyumlu olması gerekmektedir.Yapılan incelemede ise Partinin işletme defterine kaydedilen gider tutarı ilekanıtlayıcı belgelerde bulunan gider tutarı arasında 6.415,20 TL’lik farkolduğu görülmüştür. Bu durum, defter kayıtlarına göre 6.415,20 TL tutarındakanıtlayıcı belge olmadığı hâlde ödeme yapıldığı, diğer bir ifadeylebelgelendirilen tutardan fazla ödeme yapıldığı anlamına gelmektedir.
2820sayılı Kanun’un 75. maddesinin dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.” denilmektedir.
Busebeple fatura tutarından fazla yapılan ödeme tutarı olan 6.415,20 TL karşılığıParti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
C.Partiye gönderilen yazıyla 2014 yılı işletme defterinde kayıtlı olan veayrıntısı aşağıdaki tabloda verilen, maaş ödemesi ile serbest meslek erbabınayapılan ödeme niteliğindeki toplam 17.500,00 TL’lik harcamanın neden gidermakbuzu karşılığı yapıldığının izahı istenmiştir.
Yevmiye Tarihi
Yevmiye No
Açıklama
Tutar
15.5.2014
255
Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
3.000,00 TL
8.7.2014
319
Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
3.500,00 TL
11.9.2014
387
Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
3.000,00 TL
12.9.2014
391
Diğer Ticari Borçlar
3.000,00 TL
14.11.2014
481
Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
2.000,00 TL
23.12.2014
537
Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
3.000,00 TL
TOPLAM
17.500,00 TL
Partitarafından anılan yazıya verilen cevapta kurumlar vergisi mükellefiolmadıklarından Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kendilerine izinle verilmişonaylı gider pusulaları bulunmadığı belirtilmiş ve bu sebeple stopajkesintisinin yapılamadığı ifade edilmiştir.
2820sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasında “Siyasi partilerharcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin teminedilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma,yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde,fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerdenalınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.”, 75. maddesinin dördüncüfıkrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir vegiderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verir.” ve 76. maddesinin son fıkrasında “Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedilir.” denilmektedir.
Yukarıdayer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasi partiler harcamalarını fatura,fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkünolmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmakşartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar. Ayrıca kaybolma, yırtılmave yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hâllerde de fatura vefatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacaktasdikli örneklerin kullanılması gerektiği ilgili Kanun maddesinde ifadeedilmiştir. Yapılan incelemede ise maaş ödemesi, serbest meslek erbabınayapılan ödeme gibi bordro veya serbest meslek makbuzu karşılığında yapılmasıgereken giderlerin gider makbuzu karşılığında yapıldığı tespit edilmiştir. Partitarafından gönderilen cevapta ise kanıtlayıcı bir belge sunulmamakla birlikteneden stopaj yapılamadığının üzerinde durulmuştur.
Bunagöre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen ve harcamaların doğruluğunugösterecek bir belge ile tevsik edilmeyen 17.500,00 TL gider karşılığı Partimal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
2.İl Örgütleri Giderleri
12.Parti il örgütlerinin giderleri 1.420.850,00 TL olup bunun 103.300,00 TL’sipersonel giderlerinden, 115.696,00 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 58.212,00TL’si basılı kâğıt ve kırtasiye giderlerinden, 152.592,00 TL’si haberleşmegiderlerinden, 84.325,00 TL’si taşıma ve vasıta giderlerinden, 2.938,00 TL’siseyahat giderlerinden, 677.885,00 TL’si kira giderlerinden, 2.860,00 TL’si bakımve onarım giderlerinden, 127.221,00 TL’si ısıtma, aydınlatma ve temizlikgiderlerinden, 1.400,00 TL’si propaganda malzeme giderlerinden, 8.000,00 TL’sibasın ve yayın giderlerinden ve 86.421,00 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.
13.İl örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgelerinin gider bölümü üzerindeyapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
C.Parti Mallarının İncelenmesi
14.Partinin 2014 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede herhangi birtaşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV.SONUÇ
DemokratPartinin 2014 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. Kanun’auygun olmayan toplam 179.880,38 TL gider karşılığı Parti mal varlığının22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76.maddeleri uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,
B. Partinin2014 yılı kesin hesabında gösterilen 3.618.990,00 TL gelir ve 5.421.416,72 TLgiderin Hazineye irat kaydedilen dışında kalan bölümünün eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğuna
16/10/2019tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ