ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2016/65 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2019/33
Karar Tarihi:16/10/2019
R.G.Tarih-Sayı:14/1/2020-31008
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Demokrat Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür;
2. 22/4/1983 tarihlive 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir” denilmiş veaynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasi partilerin genelbaşkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile partimerkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarınınonaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgiiçin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere,ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüzmilyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü haklarındeğerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir”denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezineilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı, birleştirileceği; birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin deAnayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Demokrat Partinin teşkilatlandığıon beş il ve bağlı ilçe örgütlerine ilişkin 2015 yılı içinde herhangi bir gelirve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek 2015 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplaradâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Demokrat Partinin 2015 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasından dolayıişin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Demokrat Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 1.848.862,00 TL, giderlertoplamının 5.519.493,82 TL olduğu anlaşılmaktadır.
12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. Genel Merkez Gelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 737.500,00 TLolup bunun 185.000,00 TL’si satış gelirlerinden, 550.000,00 TL’si alınan avansgelirlerinden, 2.500,00 TL’si ise diğer parti gelirlerinden oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
15. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 1.111.362,00TL olup bunun 990.662,00 TL’si bağış ve yardım gelirlerinden, 120.700,00 TL’siise genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.
16. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
17. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 4.408.131,82TL olup bunun 258.717,64 TL’si personel giderlerinden, 120.700,00 TL’siteşkilatlara yardım giderlerinden, 14.742,10 TL’si temsil ve ağırlamagiderlerinden, 2.699,71 TL’si basılı kâğıt ve kırtasiye giderlerinden,46.061,85 TL’si haberleşme giderlerinden, 59.930,83 TL’si taşıma ve vasıtagiderlerinden, 104.495,50 TL’si seyahat giderlerinden, 18.840,00 TL’si kiragiderlerinden, 2.888,65 TL’si bakım ve onarım giderlerinden, 30.203,80 TL’siısıtma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden, 50.478,97 TL’si vergi, harç venoter giderlerinden, 189.695,70 TL’si propaganda malzeme giderlerinden,193.491,10 TL’si basın ve yayın giderlerinden, 3.144.968,00 TL’si geçen yıldankalan borç ödemesi giderlerinden ve 170.217,97 TL’si diğer giderlerdenoluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır:
A. Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletmedefterinde kayıtlı olan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda verilen toplam 1.250,00TL tutarındaki harcamaya ait fatura veya fatura yerine geçen belgeningönderilmesi istenmiştir.
Yevmiye Tarihi
Yevmiye No
Açıklama
Tutar
15.2.2015
77
Cumhuriyet Izgara Yemek Bedeli
500,00 TL
26.5.2015
290
Temsil ve Ağırlama Yemek Bedeli
263,00 TL
13.10.2015
391
Temsil ve Ağırlama Yemek Bedeli
487,00
TOPLAM
1.250,00 TL
Parti tarafından anılan yazıya verilen cevapta söz konusugiderlerin siyasi faaliyetler kapsamında yapıldığı belirtilerek yazı ekindegiderlere ait yazar kasa fişleri sunulmuştur.
2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasında “Siyasipartiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerintemin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma,yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde,fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerdenalınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.”, 75. maddesinin dördüncüfıkrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir vegiderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verir.” ve 76. maddesinin son fıkrasında “Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedilir.” denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasipartiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerintemin edilmesinin mümkün olmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar.Ayrıca kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının teminedilmediği hâllerde de fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bubelgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerin kullanılması gerektiğiilgili Kanun maddesinde ifade edilmiştir. Yapılan incelemede ise gönderilenbelgeler içinde 1.250,00 TL tutarındaki gidere ilişkin sadece yazar kasa fişiyer aldığı; fatura, fatura yerine geçen belge veya harcamanın doğruluğunugösterecek muhtevaya sahip herhangi bir tevsik edici belgenin bulunmadığıtespit edilmiştir.
Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen vetevsik edilmeyen 1.250,00 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
B. Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletmedefterinde kayıtlı olan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda verilen toplam 559,98 TLtutarındaki harcamanın parti tüzel kişiliği adına olmadığı hâlde partitarafından ödenmesinin izahı istenmiştir.
Yevmiye Tarihi
Yevmiye No
Açıklama
Tutar
13.2.2015
76
Ulaşım Seyahat Konaklama Gideri (Parlamend Seyahat)
559,98 TL
TOPLAM
559,98 TL
Parti tarafından anılan yazıya verilen cevapta söz konusugiderlerin iki parti yöneticisine ait uçak bileti harcamasına ilişkin olduğu vefaturalarının sunulduğu belirtilmiştir.
2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin birinci ve ikincifıkralarında “Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz./Birsiyasi partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.” denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasipartiler giderlerini gerçekleştirirken ancak parti tüzel kişiliği adınayapabilirler. Parti adına olmayan harcamaların Parti bütçesinden karşılanmasımümkün değildir. Yapılan incelemede ise kişiler adına kesilmiş faturalarınParti bütçesinden ödendiği, ayrıca söz konusu kişilerin parti yöneticisiolduklarına dair herhangi bir kanıtlayıcı belge de sunulmadığı görülmüştür. Busebeple parti tüzel kişiliği adına yapılmayan 559,98 TL tutarındaki harcamakarşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
2. İl Örgütleri Giderleri
19. Parti il örgütlerinin giderleri 1.111.362,00 TL olupbunun 81.049,00 TL’si personel giderlerinden, 84,064,00 TL’si temsil veağırlama giderlerinden, 30.262,00 TL’si basılı kağıt ve kırtasiye giderlerinden,131.625,00 TL’si haberleşme giderlerinden, 21.250,00 TL’si taşıma ve vasıtagiderlerinden, 586.104,00 TL’si kira giderlerinden, 360,00 TL’si bakım veonarım giderlerinden, 141.835,00 TL’si ısıtma, aydınlatma ve temizlikgiderlerinden ve 34.813,00 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.
20. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
21. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Demokrat Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
A. Kanun’a uygunolmayan 1.809,98 TL gider karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983 tarihli ve2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineyeirat kaydedilmesine,
B. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 1.848.862,00 TL gelir ve 5.519.493,82 TLgiderin Hazineye irat kaydedilen dışında kalan bölümünün eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğuna,
16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ