ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2013/42 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2014/77
Karar Günü:17.12.2014
R.G. Tarih-Sayı:30.01.2015-29252
I- MALİ DENETİMİNKONUSU
Demokrat Parti 2012yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca HaşimKILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M.Emin KUZ’un katılımlarıyla 11.2.2014 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
1-Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
2-Esas incelemenin yapılması için, Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleriSayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren30 gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
III- ESASINİNCELENMESİ
Demokrat Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği2012 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Sadettin CEYHANtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddiöğelerini oluşturan defter ve belgelerde, Partinin 2012 yılı gelirleritoplamının 2.522.875,06 TL ve giderleri toplamının 5.853.864,60 TL olduğu,gelecek yıla devreden nakit tutarının ise 53.582,53 TL olduğu anlaşılmaktadır.
Parti 2012 yılı kesinhesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu,bu hâliyle Partinin 2012 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Partinin Genel Merkezgelirleri toplamı 934.869,95 TL olup bunun 479.105,50 TL’si bağışlardan,38.786,20 TL’si satış gelirlerinden, 2.542,58 TL’si faiz gelirlerinden,114.435,67 TL’si çeşitli gelirlerden, 300.000,00 TL’si alacakların tahsilinden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin 2012 yılı gelirleri toplamı1.588.005,11 TL olup bunun 6.650,00 TL’si aidatlardan, 1.559.355,11 TL’sibağışlardan, 22.000,00 TL’si Genel Merkez yardımından oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
C- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezinin 2012 yılı giderleri toplamı4.196.274,82 TL olup, bunun 1.439.415,79 TL’si personel giderleri, 22.000,00TL’si teşkilata yardım, 47.11,57 TL’si temsil ve ağırlama gideri, 25.690,06TL’si basılı kağıt ve kırtasiye gideri, 122.918,44 TL’si haberleşme gideri,67.917,70 TL’si taşıma ve vasıta gideri, 25.186,96 TL’si seyahat gideri,25.728,84 TL’si tamir bakım ve onarım gideri, 93.327,36 TL’si ısınma,aydınlatma, temizlik gideri, 1.854.047,53 TL’si vergi, sigorta, noter gideri,194,99 TL’si demirbaş alımı, 43.949,10 TL’si satın alınan propaganda malzemesigiderleri, 29.077,50 TL’si basın yayın gideri, 333.583,61 TL’si geçen yıldankalan borçlar ve 66.125,37 TL’si sair giderlerden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2012 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 52.341,53 TL’dir.
Parti Genel Merkezinin 2012 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
Parti görevlilerinin fatura ödemeleriyle ilgiliyükümlülüklerini zamanında yerine getirmemeleri sonucu oluşan ve aşağıdakilistede ayrıntısı yer alan gecikme bedellerinin parti bütçesinden ödendiğigörülmüştür.
Gecikme Bedellerine İlişkin Liste
Fiş Tarih ve No
Fatura No
Mahiyeti
Tutar
31.7.2012
34/90
AF 968899
Pronet Faturası Gecikme Faizi
74,18
AA 664924
“ “
39,57
18.5.2012
32/73
U319172
“ “
15,19
26.9.2012
37/96
A 172012000026897
TT net Faturası Gecikme Faizi
55,00
30.11.2012
43/108
A 172012000035513
“ “
63,54
CCB 2012050684416
Vodafone Faturası Gecikme Faizi
23,48
20.12.2012
A 172012000044373
TT net Faturası Gecikme Faizi
38,38
31.12.2012
BC 32012001730501
Avea Faturası Gecikme Faizi
427,87
BC32012001940734
“ “
455,12
AK 574511
Pronet Faturası Gecikme Faizi
124,70
AP 333685
“ “
187,33
F 598438
THY İç Hat Gecikme Bedeli
1.400
TOPLAM
2904,36
Parti yetkilileri göndermiş oldukları açıklamada, “Partimiz2007 yılından beri Hazine yardımı alamamaktadır. Parti faaliyetleri tamamenyönetici ve gönüllü bağışlarıyla devam etmekte olup zaman zaman istenmeyengecikmelere yol açabilecek durumlarla karşı karşıya kalınmıştır.”demişlerdir.
Partinin siyasi faaliyetlerine ilişkin harcamalara aitgecikme bedellerinin ve gecikme faizlerinin parti bütçesinden ödenmesininusulüne uygun olduğunun kabulü gerekir.
Alparslan ALTAN, Erdal TERCAN ile Zühtü ARSLAN bu görüşekatılmamışlardır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Partinin 81 il örgütünü kapsayan 2012 yılı giderleritoplamı 1.657.589,78 TL olup bunun 41.403,00 TL’si personel gideri, 171.805,00TL’si temsil ağırlama gideri, 27.899,00 TL’si basılı kağıt, kırtasiye gideri,328.812,00 TL’si haberleşme gideri, 14.450,00 TL’si taşıma ve vasıta gideri,3.192,00 TL’si seyahat gideri, 608.879,00TL’si kira gideri, 22.204,00 TL’sitamir bakım ve onarım gideri, 249,558,92 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlikgideri, 250,00 TL’si vergi, harç, noter ve sigorta gideri, 27.431,00 TL’sipropaganda malzeme gideri, 1.564,00 TL’si basın yayın gideri, 50.152,03 TL’sigeçen yıldan kalan borç ödemesi ve 109.989,83 TL’si sair giderlerdenoluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2012 yılına devreden kasa bankamevcudu 1.241,00 TL’dir.
Partinin il örgütlerinin 2012 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu görülmüştür.
D- Parti Mallarının İncelenmesi
Partinin 2012 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, herhangi bir taşınmaz mal ediniminde bulunmadığı görülmüş, edinilentoplam 194,99 TL değerindeki taşınır mal ve menkul kıymet ediniminin ise 2820sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği anlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Demokrat Partinin 2012 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
Partinin 2012 yılı kesin hesabında gösterilen 2.522.875,06TL gelir, 5.853.864,60 TL gider ve 53.582,53TL gelecek yıla nakit devrinineldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’na uygun olduğuna, Alparslan ALTAN, Erdal TERCAN ile Zühtü ARSLAN’ınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.12.2014 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
KARŞI OY GEREKÇESİ
Demokrat Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2012 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan incelemede, Parti görevlilerinin fatura ödemeleriyle ilgiliyükümlülüklerini zamanında yerine getirmemeleri sonucu oluşan toplam 2904,36 TLgecikme bedellerinin parti bütçesinden ödendiği görülmüştür. Parti yetkililerigöndermiş oldukları açıklamada, “Partimiz 2007 yılından beri Hazine yardımıalamamaktadır. Parti faaliyetleri tamamen yönetici ve gönüllü bağışlarıyladevam etmekte olup zaman zaman istenmeyen gecikmelere yol açabilecek durumlarlakarşı karşıya kalınmıştır.” demişlerdir. Mahkememiz çoğunluğu tarafındanyapılan değerlendirmede ise, Partinin siyasi faaliyetlerine ilişkin harcamalaraait gecikme bedellerinin ve gecikme faizlerinin parti bütçesinden ödenmesininusulüne uygun olduğu kabul edilmiştir.
Mali denetim, öncelikle siyasi parti yönetiminde yeralamayan parti üyeleri açısından önem taşımaktadır. Böylece partililer, partiyönetici ve sorumlularının hesapları, gelir ve giderleri yapma yöntemlerininkanun ve mevzuata, partinin ilkelerine ve amaçlarına uygunluğunu saptama vegerektiğinde parti içi mekanizmaları devreye sokarak gerekli tedbirleri alma,buna imkân bulamamaları halinde ise, gerekirse partiyle ilişkilerinisonlandırma fırsatlarını elde ederler. Mali denetimin bu etkisi siyasi partifaaliyetlerinde saydamlığın sağlanmasına yol açarak demokratik siyasi hayatıngelişmesine yardım eder.
Mali denetimin diğer önemli etkisi ise parti seçmenlerive kamuoyu açısından söz konusudur. Seçmen tercihlerinin belirlenmesi vekamuoyu desteği için saydamlık, hesap verebilirlik ve mevzuata uygunluk tercihnedenlerinden bazılarını oluşturur.
Anayasa Mahkemesi mali denetim sonucunda gelir vegiderlerin kanuna uygun olmadığını saptadığı hallerde sadece Hazineye gelirkaydetme şeklindeki mali denetimi uygulayabilir. Bu bakımdan Mahkeme ya ilgili siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna ya da kanunauygun olmayan gelir ve giderler dolayısıyla Hazineye gelir kaydedilmesişeklinde iki tür karar vermektedir.
2820 sayılı Kanun gereğince Anayasa Mahkemesi malidenetimi sonucunda Parti hesaplarının doğru olmadığı veya gelir ve giderleriile mal edinimlerinin kanuna aykırılıklar taşıdığı kanaatine ulaşırsa Hazineceel koyma kararı verir. Giderlerin irad kaydedilmesi ile ilgili sistemineleştiriye açık olduğu söylenebilir. Gerçekten de, 2820 sayılı Kanunun malidenetime ilişkin anılan düzenlemeleri ile getirilen sistem kanuna aykırıgelirlerin irad kaydedilmesi açısından yerinde bir yaptırım ise de, kanunaaykırı giderler açısından ilgili siyasi parti aleyhine bir sonuç doğurabilir.Zira, siyasi parti adına birincisi kanuna aykırı gider, ikincisi ise irad kaydıolmak üzere mükerrer ödeme gerçekleşmektedir. Bu durum karşısında olmasıgereken yönünden doğrudan parti tüzel kişiliğine yaptırım uygulanmamasını,bunun yerine kanuna aykırı giderleri yapan parti sorumlularının bu miktarıpartiye ödemelerini öngören bir mekanizmanın kurulmasının daha yerinde olacağısöylenebilir. Ancak, bu gerekçeyle Anayasa Mahkemesinin kanuna aykırı gidertespit etmesine rağmen mevcut açık ve emredici mevzuat hükümlerini göz ardıetmesi anılan kanun hükümlerini etkisiz hale getirecek ve Mahkemenin kendigörevini yerine getirmemesi sonucunu doğuracaktır.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 70. ve 71.maddelerinde siyasi partilerin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına yapılacağı belirtilmiş ve siyasi partilerin giderlerininamaçlarına aykırı olamayacağı kuralı getirilmiştir. Siyasi partilerin amaçlarıSiyasi Partiler Kanunu’nda özel olarak düzenlenmemiştir. Ancak genel olarak Kanun’un3. maddesinde siyasi partilerin tanımı yapılırken dolaylı olarak değinilmiştir.Buna göre, siyasi partiler, Anayasa vekanunlara uygun olarak; milletvekili ve mahalli idareler seçimleri yoluyla,tüzük ve programlarında belirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları ve açıkpropagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devletve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacınıgüden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzere teşkilatlanan tüzel kişiliğe sahipkuruluşlardır. Siyasi partilerin harcamalarını denetleyen Anayasa Mahkemesiharcamaların niteliğini gözeterek amaca uygunluk konusunda bir değerlendirmeyapmak durumundadır.
Parti görevli ve sorumlularının yükümlülüklerinizamanında yerine getirmemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ve faiz gibiödemelerin Partinin amacına ve kanuna uygun harcamalar olarak kabul edilmesiParti giderlerinin Anayasa Mahkemesi tarafından denetimini etkisiz ve anlamsızhale getirecektir.
Parti görevli ve sorumlularının yükümlülüklerinizamanında yerine getirmemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ve faiz gibiödemelerin ilgililerin şahsi sorumluluklarını doğurması yanında, siyasipartilerin amaçlarına da uygun bulunmaması nedeniyle Anayasa Mahkemesininşimdiye kadar istikrarlı uygulaması bu tutarda giderin Hazineye iradkaydedilmesi yönünde olmuştur. Eldeki işte de bu istikrarlı uygulamadandönülmesini gerektirecek bir durum bulunmamaktadır.
Belirtilen nedenlerle, söz konusu gecikme bedeligiderlerinin Parti amaçlarına uygun ve Parti tüzel kişiliği adına yapılmış birharcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun’un 70.maddesine aykırı olarak yapılan toplam 2904,36 TL’nin aynı Kanun’un 75. maddesiuyarınca Hazineye irat kaydedilmesine karar verilmesi gerektiği düşüncesiyle,çoğunluğun Parti gelir ve giderlerinin “eldeki bilgi ve belgelere göredoğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununa uygun olduğuna” ilişkingörüşüne katılmamız mümkün olmamıştır.
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Erdal TERCAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
Demokrat Partinin 2012 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda 2904,36 TL tutarındaki gecikme bedelleri ile gecikme faizlerininparti bütçesinden ödenmesinin 2820 sayılı Kanuna uygun olduğuna, dolayısıylasöz konusu giderin irat kaydedilmemesine karar verilmiştir.
Mahkememiz çoğunluğunun gerekçesi şu şekildedir: “Partininsiyasi faaliyetlerine ilişkin harcamalara ait gecikme bedellerinin ve gecikmefaizlerinin parti bütçesinden ödenmesinin usulüne uygun olduğunun kabulügerekir.” Bu görüşe katılmak mümkün değildir.
Siyasi partiler, demokrasinin vazgeçilmez unsurlarıdır.Ülkeyi yönetmeye talip olan bu kuruluşların gelir ve giderlerinin kanunlarauygun olması ve bu konuda azami özenin gösterilmesi gerektiği izahtanvarestedir. Bu kapsamda, parti görevlilerinin partiye ait ödemelerin zamanındayapılması hususunda gerekli tedbirleri alması zorunludur. Kişisel sorumlulukkapsamında olan bu tedbirlerin alınmaması ve gerekli özenin gösterilmemesisonucu ortaya çıkan gecikme bedellerinin ya da gecikme faizlerinin parti tüzelkişiliğine yüklenmesi söz konusu olamaz.
Nitekim Mahkememiz, önceki kararlarında bu şekildekigiderlerin Hazineye irat kaydedilmesine hükmetmiştir. Mahkememiz iratgerekçesini şu şekilde açıklamıştır:
“Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılmasıiçin gerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerinin yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme bedelleri ile cezalı köprü geçişücretlerinden parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkânı bulunmamaktadır. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.
Parti görevlilerinin kusurlarından kaynaklanan söz konusuharcamaların parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış birharcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden, 4.553,32 TL tutarındakigider karşılığı Parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.” (E.2011/14 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K.2013/113, 25.9.2013.Aynı yöndeki kararlardan bazıları için bkz. E.2008/16 (Siyasi Parti MaliDenetimi), K.2010/28, 13.5.2010; E.2007/19 (Siyasi Parti Mali Denetimi),K.2011/13, 21.6.2011; E.2011/14 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K.2013/113, 25.9.2013;E.2008/16 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K.2010/28, 13.5.2010; E.2009/18 (SiyasiParti Mali Denetimi), K.2013/124, 11.12.2013; E.2008/37 (Siyasi Parti MaliDenetimi), K.2014/34, 4.6.2014)
Anayasa Mahkemesinin bu kararlarında belirttiği gibi,parti yetkililerinin kişisel hata ya da ihmallerinden kaynaklanan gecikmebedelleri ile gecikme faizlerinin parti bütçesinden ödenmesi Kanuna aykırıolduğundan, bu giderlerin Hazineye irat kaydedilmesi gerekmektedir. Bu sonuçtanayrılmayı haklı kılacak bir gerekçe de bulunmadığından, yukarıda belirtilengiderin usulüne uygun olduğu yönündeki çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Zühtü ARSLAN