ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2012/37 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2014/68
Karar Günü:2.10.2014
R.G.Tarih-Sayı:6.12.2014-29197
I- MALİ DENETİMİNKONUSU
Demokrat Parti 2011 yılıkesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca HaşimKILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL veZühtü ARSLAN’ın katılımlarıyla 3.1.2013 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
1-Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
2-Esas incelemenin yapılması için, Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleriSayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren30 gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
III- ESASINİNCELENMESİ
Demokrat Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği2011 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Sadettin CEYHANtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddiöğelerini oluşturan defter ve belgelerde, Partinin 2011 yılı gelirleritoplamının 24.101.628,06 TL ve giderleri toplamının 24.950,172 TL olduğu,gelecek yıla devreden nakit tutarının ise 502.934,96 TL olduğu anlaşılmaktadır.
Parti 2011 yılı kesinhesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu,bu hâliyle Partinin 2011 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Partinin Genel Merkezgelirleri toplamı 20.906,011,92 TL olup bunun 309.000,00 TL’si bağışlardan,20.404,551 TL’si satış gelirlerinden, 102.975,92 TL’si faiz gelirlerinden, 485,00TL’si çeşitli gelirlerden, 89.000,00 TL’si milletvekilliği aday adayıbağışlarından oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin 2011 yılı gelirleri toplamı3.194.541,89 TL olup bunun 52.039,51 TL’si aidatlardan, 165.395,88 TL’sibağışlardan, 2.937.746,90 TL’si genel merkez yardımı, 39.359,60 TL’si sairgelirlerden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
C- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezinin 2011 yılı giderleri toplamı21.722.088,50 TL olup, bunun 1.566.013,02 TL’si personel giderleri,2.937.246,90 TL’si teşkilata yardım, 461.207,08 TL’si temsil ve ağırlamagideri, 23.656,82 TL’si basılı kağıt ve kırtasiye gideri, 363.360,07 TL’sihaberleşme gideri, 497.633,81 TL’si taşıma ve vasıta gideri, 68.441,00 TL’siseyahat gideri, 6.322,44 TL’si kira gideri, 299.279,16 TL’si tamir bakım veonarım gideri, 141.374,08 TL’si ısınma, aydınlatma, temizlikgideri,13.282.856,35 TL’si vergi, sigorta, noter gideri,12.325,74 TL’sidemirbaş alımı, 914.858,32 TL’si satın alınan propaganda malzemesi giderleri,571.389,18 TL’si basın yayın gideri, 387.915,08 TL’si geçen yıldan kalanborçlar ve 188.209,45 TL’si sair giderlerden oluşmaktadır. Ayrıca Partinin129.612,73 TL verilen teminat ve avansları bulunmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2012 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 485.250,29 TL’dir.
Parti Genel Merkezinin 2011 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri “Belgelendirme” kavramıdır. 213 sayılı Vergi UsulKanunu’nun 229. maddesinde “Fatura, satılan emtia veya yapılan işkarşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veyaişi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.” şeklindetarif yapılmış ve “Fatura Kullanma Mecburiyeti” başlıklı 232.maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangi hâllerde ve kimler tarafındanalınması ve verilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmetalımlarında bu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş vegerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belgeolarak kullanılması gerektiği belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun’un “Gider Pusulası” başlıklı 234.maddesindeki, “Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;
Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.” hükmünden fatura vermekmecburiyetinde olmayanlar için gider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.
2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasınagöre, beş bin liraya kadar olan (2011 yılı için 64,14 TL) harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.
2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinde, “Bir siyasîpartinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.” veaynı Kanun’un 75. maddesinde, “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir” ve 76 ncı maddesinde de, “Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir” hükümleri yeralmıştır.
1- 15.11.2011-157/374yevmiye tarih ve no’su ile 06 AS 9448 plakalı araca 100,00 TL’lik motorin,
30.11.2011-160/388 yevmiye tarih ve no’su ile 38 YZ 949plakalı araca 200,00 TL’lik motorin alındığı görülmüştür.
Parti bütçesinden yapılan bu ödemelere ilişkin olarakParti araç listesinde yer almayan bu araçların ruhsat fotokopilerinin birerörneğinin gönderilmesi ve Partiyle ilişkilerinin açıklanması, değilse toplam300,00 TL’lik motorin alımı ödemesinin Parti bütçesinden yapılmasınınnedenlerinin izahı istenmiştir.
Parti sorumluları, ‘Petrol istasyonundaki pompacının,06 AZ 9448 yerine 06 AS 9448 ve yine 06 AZ 9448 yerine de 38 YZ 949 plakalarınısehven yanlış girmesi sonucu gözden kaçmıştır.’ şeklinde cevapvermişlerdir.
Parti sorumluları, bir ödemenin parti tüzel kişiliğiadına yapılıp yapılmadığını, doğruluğunu ve 2820 sayılı Kanun’a uygunluğunusorgulamak zorundadır. Dolayısıyla, Parti yetkililerinin Parti tüzel kişiliğineait olmayan 06 AS 9448 ve 38 YZ 949 plakalı araçlara ait bir ödemeyi (velev kipompa görevlisi sehven yanlış plaka girse bile) fark etmesi ve bu ödemeyiyapmaması gerekmektedir. Bundan dolayı 300,00 TL’lik ödeme, Parti tüzel kişiliğiadına yapılan bir ödeme olmayıp kişisel niteliklidir ve Hazineye iradkaydedilmesi gerekir.
Sonuç olarak, Parti adına ve amaçlarına uygun olarakyapılmayan giderlerin parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 300,00 TL ödemenin, aynı Kanun’un 75. maddesi hükmüuyarınca Hazineye irad kaydedilmesi gerektiğine karar verilmiştir.
2- İl Örgütleri Giderleri
Demokrat Partinin 81 il örgütünü kapsayan 2011 yılıgiderleri toplamı 3.228.083,50 TL olup bunun 169.310,00 TL’si personel gideri,216.573,07 TL’si teşkilata yardım gideri, 286.933,20 TL’si temsil ağırlamagideri, 111.489,79 TL’si basılı kağıt, kırtasiye gideri, 299.114,68 TL’si haberleşmegideri, 376.535,01 TL’si taşıma ve vasıta gideri, 40.261,00 TL’si seyahatgideri, 633.579,69 TL’si kira gideri, 65.992,45 TL’si tamir bakım ve onarımgideri, 255.747,32 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlik gideri, 24.195,49 TL’sivergi, harç, noter ve sigorta gideri, 361.255,38 TL’si propaganda malzemegideri, 153.293,41 TL’si basın yayın gideri, 41.016,80 TL’si geçen yıldan kalanborç ödemesi ve 192.786,21 TL’si sair giderlerden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2012 yılına devreden kasa bankamevcudu 17.684,67 TL’dir.
Partinin il örgütlerinin 2011 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu görülmüştür.
D- Parti Mallarının İncelenmesi
Parti’nin 2011 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, herhangi bir taşınmaz mal ediniminde bulunmadığı görülmüş, edinilentoplam 12.325,74 TL değerindeki taşınır mal ve menkul kıymet ediniminin ise2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği anlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Demokrat Partinin 2011 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
1- Partinin 2011 yılı kesin hesabında gösterilen 24.101.628,06TL gelir, 24.950.172,00 TL gider ve 502.934,96 TL gelecek yıla nakit devrininHazineye irad kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
2- 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırı olarakPartinin amaçlarına uygun olmayan ve Parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 300,00 TL karşılığı Partimalvarlığının, 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi uyarınca Hazineye iradkaydedilmesine,
2.10.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN