ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2011/14 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/113
Karar Günü:25.9.2013
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Demokrat Partinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI ve Erdal TERCAN’ın katılımıyla 14.12.2011 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,
2- Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Demokrat Partinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2010 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Selim ERDEM tarafından heyetesunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdePartinin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2010 yılı gelirlerinin 11.282.085,33TL, borçlarının 578.663 TL, giderlerinin 10.298.728,36 TL, alacaklarının533.000 TL ve verilen teminat ve avansların 134.627,73 TL olduğu, 894.392,24TL’nin ise nakit mevcudu olarak 2011 yılına devredildiği anlaşılmaktadır.
Partinin 2010 yılı kesin hesabının, Parti Merkez Karar veYönetim Kurulunun 15.3.2011 günlü, 2011/3 sayılı kararı ile kabul edilerekonaylandığı görülmüştür.
Partinin 2010 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2010 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Partinin Genel Merkez gelirleri 9.541.418,54 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 175.500 TL’si bağış gelirleri, 9.208.000 TL’sisatış gelirleri, 133.144,29 TL’si faiz gelirleri ve 24.774,25 TL’si 2009 yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2011 yılına devreden borç toplamıise 537.646,20 TL’dir.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin gelirleri 1.740.666,79 TL olarak gösterilmiştir.
Bunun 61.133,82 TL’si aidat gelirleri, 581.682,58 TL’sibağış gelirleri, 1.054.880 TL’si Genel Merkez yardımı, 27.965 TL’si sairgelirler ve 15.005,39 TL’si 2009 yılındandevreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2011 yılına devreden borç toplamıise 41.016,80 TL’dir.
Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin gelirbölümünde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğusonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Partinin Genel Merkez giderleri 8.518.119,02 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 1.791.382,25 TL’si personel giderleri, 1.054.880TL’si teşkilatlara yapılan yardımlar, 250.878,31 TL’si temsil ağırlamagiderleri, 58.210,93 TL’si kırtasiye giderleri, 212.822,91 TL’si haberleşmegiderleri, 601.905,89 TL’si basın, yayın, ilan giderleri, 260.928,22 TL’sitaşıma giderleri, 39.623,34 TL’si seyahat giderleri, 125.067,35 TL’si kiragiderleri, 251.606,12 TL’si bakım onarım giderleri, 100.663,54 TL’si elektrik,su, ısınma giderleri, 1.591.970,68 TL’si vergi, sigorta, noter giderleri, 3.953TL’si demirbaş alım giderleri, 652.219,92 TL’si propaganda giderleri,135.064,38 TL’si diğer giderler ve 1.386.942,18 TL’si geçen yıldan kalan borçödemelerinden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2011 yılına devreden teminat veavansları 134.627,73 TL, alacakları 533.000 TL ve nakit mevcudu 893.317,99TL’dir.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışındagiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri “Belgelendirme” kavramıdır. 213 sayılı Vergi UsulKanunu’nun 229. maddesinde “Fatura, satılan emtia veya yapılan işkarşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veyaişi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.” şeklindetarif yapılmış ve “Fatura Kullanma Mecburiyeti” başlıklı 232. maddesindede faturanın hangi hâllerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesiningerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, mal ve hizmet alım işlemlerinin faturaile belgelendirilmesi zorunlu olup, gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasındada faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerekmektedir.
Aynı Kanun’un “Makbuz Mecburiyeti” başlıklı 236.maddesinde, “Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.”denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun’un “Gider Pusulası” başlıklı 234.maddesindeki, “Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespitedilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabının veçiftçilerin vergiden muaf esnafa;
Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya içinde tanzim edilir. Gider pusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ilemiktar ve bedelini ve iş ücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayısatın alan ile satanın adlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) veadreslerini ve tarihi ihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işiyapana veya malı satana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarasıdahilinde teselsül ettirilir.”
hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.
2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş liraya kadar olan (2010 yılı için 60 TL) harcamaların makbuz veya faturagibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçenharcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.
2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinde, “Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz. Bir siyasi partinin bütüngiderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.”; 75. maddesinde, “AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderlerdolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.” ve 76.maddesinde de, “Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineyeirad kaydedilir.” hükümleri yer almıştır.
Öte yandan, 3.4.2013 günlü, 6456 sayılı Kamu Finansmanıve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 54. maddesiyle 2820 sayılıKanun’a eklenen geçici 19. madde ile, 13.2.2011 günlü, 6111 sayılı Kanunla 2820sayılı Kanun’un 74. maddesinde yapılan değişikliklerin, anılan değişikliklerinyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi tarafındansonuçlandırılmamış denetimler hakkında da uygulanacağı belirtilmiştir.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen konular 25.6.2013 günlü, 29sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığına sorulmuş, söz konusu yazıya Partitarafından 19.7.2013 günlü yazıyla cevap verilmiştir.
1- Aşağıdaayrıntıları gösterilen harcamaların 213 sayılı Kanun’daki belge asıllarıolmadan yapıldığı tespit edilmiş ve konu Partiye sorularak ödemeye ilişkinfatura aslını göndermesi istenmiştir.
Yevmiye No
Yolcu Adı Soyadı
Fatura No
Tutar
31.12.2010-184/360
M.Salih UZUN- Hacı MÜJDECİ
14715
566
” ”
Hamdi ÜÇPINARLAR- H.İbrahim ÖZSOY
14726
453
TOPLAM
1.019
Parti yetkilileri “Seyahat acentesi faturaları postaile gönderdiğinden dolayı bazı faturalar kaybolmuş ancak aslı gibidir diyekaşelenerek koyulmuştur.” şeklinde cevap vermişlerdir.
213 sayılı Kanun’a uygun olarak düzenlenmiş fatura aslıveya 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun belgeler olmadan yapılan 1.019 TLtutarındaki giderin 2820 sayılı Kanun’un öngördüğü anlamda belgeyedayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir. Bu nedenle söz konusu miktarınHazineye irat kaydedilmesi gerekir.
2- Partigörevlilerinin fatura ödemeleri ile ilgili yükümlülüklerini zamanında yerinegetirmemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ile cezalı köprü geçiş ücretlerininParti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Yevmiye Tarih ve No’su
Fatura/Tutanak Tarih ve No’su
Mahiyeti
Tutar
22.1.2010-06/09
31.12.2009-953312
Telefon faturası gecikme zammı
16,36
19.7.2010-109/237
29.7.2010-9296
“ “
4.181,22
28.4.2010-55/132
1.4.2010-513385
İnternet faturası gecikme zammı
21,99
25.5.2010-77/173
30.4.2010-93146
“ “
16,49
“ “
31.1.2010-101234
“ “
1,02
“ “
31.3.2010-408933
“ “
11,72
“ “
28.2.2010-671286
“ “
5,72
20.7.2010-98/238
31.5.2010-615349
“ “
15,61
24.2.2010-21/44
5.12.2009-184716
06 AZ 3106 plakalı aracın FSM köprüsünden cezalı geçiş ücreti
37,50
7.4.2010-48/111
14.1.2009-1275397
06 AC 0276 plakalı aracın FSM köprüsünden cezalı geçiş ücreti
18,19
31.8.2010-112/279
27.4.2010-2248181
06 ZS 013 plakalı aracın FSM köprüsünden cezalı geçiş ücreti
227,50
TOPLAM TUTAR
4.553,32
Parti yetkilileri “2009 yılına ait bazı telefonfaturaları partinin ekonomik sıkıntılarından dolayı zamanında ödenememişsonradan gecikme faiziyle birlikte ödeme yapılmıştır.” şeklinde cevapvermişler, cezalı köprü geçişlerine ilişkin bir açıklama yapmamışlardır.
Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması içingerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerinin yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme bedelleri ile cezalı köprü geçişücretlerinden parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkânı bulunmamaktadır. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.
Parti görevlilerinin kusurlarından kaynaklanan söz konusuharcamaların parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış birharcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden, 4.553,32 TL tutarındakigider karşılığı Parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 1.780.609,34 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 115.704 TL’si personel giderleri, 24.171 TL’siteşkilatlara yapılan yardımlar, 159.919,08 TL’si temsil ağırlama giderleri,47.757,34 TL’si kırtasiye giderleri, 207.143,59 TL’si haberleşme giderleri,40.091,65 TL’si basın, yayın, ilan giderleri, 169.988,93 TL’si taşımagiderleri, 29.969 TL’si seyahat giderleri, 550.257,18 TL’si kira giderleri,15.510 TL’si bakım onarım giderleri, 203.325,37 TL’si elektrik, su, ısınma giderleri,8.192,45 TL’si vergi, sigorta, noter giderleri, 33.885 TL’si propagandagiderleri, 158.912,75 TL’si diğer giderler ve 15.782 TL’si geçen yıldan kalanborç ödemelerinden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2011 yılına devreden nakit mevcudu1.074,25 TL’dir.
Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin giderbölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Partinin 2010 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede taşınmaz mal ediniminin olmadığı ve 2010 yılı içinde edindiği 3.953 TL tutarındaki taşınır malın 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Demokrat Partinin 2010 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
1- Kesin hesaptagösterilen giderlerden parti amacına uygun ve parti tüzelkişiliği adınayapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 5.572,32 TL karşılığı Partimalvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddelerigereğince Hazineye irat kaydedilmesine,
2- Partinin 2010 yılı kesin hesabında gösterilen11.282.085,33 TL gelir, 578.663 TL borç, 10.298.728,36 TL gider, 533.000 TLalacak ve 134.627,73 TL verilen teminat ve avanslar ile 894.392,24 TL nakitdevrinin Hazineye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygunolduğuna,
25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN