ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:1998/5 (Siyasî Parti Malî Denetimi)
KararSayısı:1998/64
KararGünü:23.12.1998
R.G.Tarih-Sayı:28.01.1999-23594
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Demokratik Kitle Partisi'nin GenelMerkezi ile ilçe örgütlerini de kapsayan 6 il örgütünün 1997 yılıkesinhesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca; Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, MahirCan ILICAK ve Rüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 20.7.1998 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında; 'Demokratik Kitle Partisi'nin 1997 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1997 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddî ögelerini oluşturandefter ve belgelerde Demokratik Kitle Partisi'nin 1997 yılı gelirleri vegiderleri, birbirine denk biçimde, Genel Merkez'in gelir ve giderleri2.116.800.000.- lira, 6 il örgütünün gelir ve giderleri 1.406.891.286.- liraolmak üzere toplam 3.523.691.286.- lira olarak gösterilmiştir.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi'nin 1997 yılıiçindeki gelirleri 2.116.800.000.- lira gösterilmiştir.
Bu tutar bağışlardan sağlanmıştır.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede; aşağıdaki konu dışında gelirlerin2820 sayılı Yasa'nın 61-69. maddeleri hükümlerine uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.
Borç Alma :
Parti'nin Behlül Yavuz'dan, yevmiyedefterinin 10.1.1997 gün ve 1. sırasındaki kayda göre 620.000.000.- lira,20.6.1997 gün ve 23. sırasındaki kayda göre 50.000.000.- lira olmak üzeretoplam 670.000.000.- lira borç aldığı, 10.3.1997 gün ve 11. sıradaki ve20.6.1997 gün ve 25. sıradaki kayıtlara göre de bu borçları ödediğigörülmüştür.
2820 sayılı Yasa'nın 61. maddesinde,siyasî partilerin gelir kaynakları tek tek sayılmış; 67. maddesinde de, 'siyasîpartiler, hiçbir şekilde, hiçbir yerden ve hiçbir kimseden dolaylı veyadolaysız olarak kredi veya borç alamazlar' kuralı getirilmiştir.
Yasa'nın 76. maddesinin ikincifıkrasında ise, 67. madde hükmüne aykırı olarak siyasî partilere sağlanan kredive borçlar üzerine Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'ce elkonulacağı; kredi veborcu verene karşı Hazine'nin hiçbir yükümlülük altına girmeyeceğibelirtilmiştir.
Bu durumda, 2820 sayılı Yasa'nın 67.maddesi hükmüne aykırı olarak sağlanan 670.000.000.- lira borç tutarına, aynıYasa'nın 76. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Hazine'ce elkonulması gerekmektedir.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin 6 il örgütünce sağlanangelirleri toplamı 1.406.891.286.- lira gösterilmiştir.
Bunun, 1.211.701.286.- lirasıbağışlardan, 45.190.000.- lirası aidatlardan, 150.000.000.- lirasıetkinliklerden sağlanmıştır.
Parti il örgütleri kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılıYasa'da belirtilen kaynaklardan sağlandığı, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararıyladoğruluğunun onaylandığı görülerek bunların Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi'nin 1997 yılıiçindeki giderleri 2.049.825.076.- lira gösterilmiştir.
Bunun, 555.329.000.- lirası basılı evrakve kırtasiye giderlerine, 1.023.939.400.- lirası haberleşme giderlerine,140.993.890.- lirası ısıtma ve aydınlatma giderlerine, 329.562.786.- lirası genelgiderlere yapılmıştır.
2.116.800.000.- lira gelir ile2.049.825.076.- lira gider arasındaki farkı oluşturan 66.974.924.- lira nakitmevcudu olarak 1998 yılına devredilmiştir.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıdaki konular dışındagiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
a) Parti Tüzelkişiliği Adına YapılmayanGiderler
Yevmiye defterinin 20. sırasındakayıtlı, Menekşe Apartmanı Yöneticiliğine ait, 1995-1996 yıllarının birikmişotomat parasını içeren 23.5.1997 gün ve 111 sayılı makbuza dayanılarak12.000.000.- liranın Parti'ye gider kaydedildiği görülmüştür.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, birsiyasî partinin bütün giderlerinin o siyasî parti tüzelkişiliği adınayapılacağı belirtildiğinden, partinin kurulduğu 3.1.1997 gününden öncekidönemlere ait giderlerin parti tüzelkişiliği adına yapıldığı kabul edilemez.
Parti tüzelkişiliği adına yapılmayan12.000.000.- lira karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 75.maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygungörülmüştür.
b) Kişi Adına Düzenlenmiş Belge
Yevmiye defterinin 44. sırasındakayıtlı, Devran Orman Ürünleri Sanayii ve Ticaret Limited Şirketine ait1.12.1997 gün ve 0363868 sayılı faturanın kişi adına kesildiği halde, faturatutarı 8.000.000.- liranın Parti'ye gider kaydedildiği görülmüştür.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, birsiyasî partinin bütün giderlerinin o siyasî parti tüzelkişiliği adınayapılacağı belirtilmiştir. Genel muhasebe kurallarına göre de, bir gelir veyagider belgesinin muhasebe kayıtlarına esas alınabilmesi için bunların, kayıtsahibinin adına düzenlenmiş olması gerekir.
Kişi adına düzenlenmiş belgeyedayanılarak gider kaydedilen 8.000.000.- lira karşılığı Parti malvarlığının2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye geliryazılması uygun görülmüştür.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti'nin 6 il örgütünün giderleritoplamı 1997 yılında 1.400.361.286.- lira gösterilmiştir.
Bunun, 14.110.000.- lirası basılı evrakve kırtasiye giderlerine, 143.520.000.- lirası haberleşme giderlerine,125.126.000.- lirası ısıtma ve aydınlatma giderlerine, 1.117.605.286.- lirasıgenel giderlere yapılmıştır.
1.406.891.286.- lira gelir ile1.400.361.286.- lira gider arasındaki farkı oluşturan 6.530.000.- lira nakitmevcudu olarak 1998 yılına devredilmiştir.
İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Demokratik Kitle Partisi'nin 1997 yılıhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Parti'nin kesinhesabında gösterilen3.523.691.286.- lira gelir ile 3.430.186.362.- lira giderin eldeki bilgi vebelgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- 2820 sayılı Kanun'un 67. maddesihükmüne aykırı olarak sağlanan 670.000.000.- lira borç tutarına aynı Kanun'un76. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Hazine'ce elkonulmasına,
3- Parti tüzelkişiliği adına yapılmayan12.000.000.- lira gider karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun'un 75.maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,
4- Kişi adına düzenlenmiş belgeyedayanılarak gider kaydedilen 8.000.000.- lira karşılığı Parti malvarlığının,2820 sayılı Kanun'un 75. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye geliryazılmasına, 23.12.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ