ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2010/62 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2014/6
Karar Günü:11.2.2014
R.G.Tarih-Sayı:28.02.2014-28927
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Demokratik Sol Halk Parti 2009 yılı kesinhesabının incelenmesidir.
23.11.2009 tarihinde kurulan Demokratik Sol Halk Partinin17.7.2010 günlü olağanüstü Kurucular Kurulu toplantısında Partininkapatılmasına karar verilmiş ve kapatılma kararı Genel Başkan Zekiye RahşanECEVİT tarafından 19.7.2010 gününde Anayasa Mahkemesine bildirilmiştir.
II- İLK İNCELEME
Partinin 2009 yılı kesin hesaplarının incelenip kabuledildiğine dair Parti Tüzüğü’ne uygun alınmış karar sunulmamıştır.
2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun;
“Merkezkarar, yönetim ve icra organları” başlıklı 16. maddesi, “Siyasipartilerin merkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilenisim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük kongrece seçilecek merkez organlarının herbirinin üye sayısı 15’ten az olamaz.”,
73.maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi, “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” vedördüncü fıkrası, “Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gidercetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerinde gösterilir.”,
74.maddesi, “Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.
Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.”,
111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, siyasi partilerin “74 üncü maddehükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadarhafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasıverilir.”,
şeklindedüzenlenmiştir.
Parti Tüzüğü’nün 21. maddesinde, Gelir-Gider kesinhesabını kabul veya reddetmenin Kurultayın (Büyük Kongrenin) yetkisinde olduğu;24. maddesinde, Parti Meclisinin Genel Başkan ve Kurultaydan gizli oyla seçilen60 üyeden oluştuğu; 25. maddesinde, Parti Meclisinin saymanlıkça hazırlanankesin hesabı inceleyip Kurultaya sunacağı; 103. maddesinde, Bütçe yılınıizleyen Nisan ayı sonuna kadar gerek Genel Saymanlık, gerek ilçeleri dekapsamak üzere İl Yönetim Kurulları, bir önceki yılın uygulama sonuçlarınıgösteren kesin hesapları hazırlayacağı, İl Yönetim Kurullarındangönderilenlerle Saymanlığın Parti Meclisince karar bağlanmış kesin hesapların PartiMeclisince birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapların onaylı birörneğinin Genel Başkanlıkça, Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine vebilgi için Cumhuriyet Başsavcılığına verileceği belirtilmiştir.
2820 sayılıKanun’un 73. maddesinde, kesin hesapları karara bağlamanın Merkez Karar veYönetim Kurulunca olacağı belirtilmesine karşın, Kanun’da Merkez Karar veYönetim Kurulunun ne şekilde oluşacağına dair bir düzenleme yapılmamış, aksineorganların oluşumu parti tüzüğüne bırakılmıştır. Parti Tüzüğü’nde iseorganların oluşum ve görevleri belirtilmiştir.
Kesinhesabı onaylamanın Tüzük’te öngörülen şekilde yapılması ve yeterli imzanınolması gerekir. Ancak, kesin hesabın Tüzük’te istenen şekilde onaylandığınadair imzalı karar bulunmamaktadır.
Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Tüzük’e uygun kararın olmaması hesabın tam olarak2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir. Böylece,Demokratik Sol Halk Parti 2009 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanıtarafından Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulmasıgerektiği yönündeki anılan madde ile getirilen kurala uyulmamıştır.
Kesinhesapların incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun alınmış bir kabul kararıolmadığından 2820 sayılı Kanun’un 74. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Diğer taraftan, Tasfiye Kurulu Üyesi Kemal İNCE imzalı23.9.2010 günlü Demokratik Sol Halk Parti 2009 yılı kesin hesap ve eki belgelerAnayasa Mahkemesi Başkanlığına 23.9.2010 gün ve 3616 sayı ile verilmiştir.Parti, 17.7.2010 günlü Olağanüstü Kurucular Kurulu toplantısında kapatıldığınagöre 2009 yılı kesin hesap ve eki belgelerin 30.6.2010 tarihine kadar PartiGenel Başkanınca Anayasa Mahkemesine sunulması gerekir.
Demokratik Sol Halk Partinin 2009 yılı kesin hesabınınParti Genel Başkanı tarafından Haziran ayı sonuna kadar Anayasa MahkemesiBaşkanlığına sunulması gerektiği yönündeki 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi ilegetirilen kurala uyulmamıştır.
2009 yılıkesin hesap cetveli ve eki belgelerin Anayasa Mahkemesi Başkanlığına 23.9.2010gün ve 3616 sayı ile verilmesi 2820 sayılı Kanun’un 74. madde hükümlerineaykırılık oluşturduğundan, 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendine istinaden gerekli yasal işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Demokratik Sol Halk Parti 2009 yılı kesin hesabının ilkincelemesi sonucunda;
1- İşin esasının incelenmesine,
2- a-Partinin 2009 yılı kesin hesabını, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74.maddesinde öngörülen sürede Anayasa Mahkemesine vermeyen Parti sorumlularıhakkında, aynı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca,
b- Kesinhesaplarının incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun olarak alınmış kararolmadığından 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. ve 111. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendi uyarınca,
yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
11.2.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Demokratik Sol Halk Partinin AnayasaMahkemesine verdiği 2009 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturandefter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren RaportörZekeriya AYDIN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2009 yılı gelirleri toplamının 3.819 TL ve giderleri toplamının14.553,93 TL olduğu anlaşılmaktadır.
Demokratik Sol Halk Partinin 2009 yılı kesin hesabınıngelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliylePartinin 2009 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
Demokratik Sol Halk Partinin il ya da ilçe teşkilatıbulunmadığından sadece Genel Merkez gelir ve giderleri incelenmiştir.
A- Genel Merkez Gelirlerininİncelenmesi
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı gelirleri toplamı 3.819TL’nin tamamı bağışlardan oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B- Genel Merkez Giderlerinin İncelenmesi
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı giderleri 14.553,93 TLolarak gösterilmiştir.
Bunun 565,14 TL’si temsil ve ağırlama giderleri, 503,35TL’si kırtasiye ve büro giderleri, 131,75 TL’si haberleşme giderleri, 383 TL’siseyahat giderleri, 3.183 TL’si kira giderleri, 218 TL’si bakım onarımgiderleri, 229,15 TL’si ısıtma aydınlatma ve temizlik giderleri, 177,27 TL’sivergi, sigorta, noter giderleri, 9.163,27 TL’si demirbaş giderlerindenoluşmaktadır.
Genel Merkezin 2009 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
Muhasebebiliminin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri “Belgelendirme”kavramıdır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 229. maddesinde “Fatura,satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağıgöstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriyeverilen ticari vesikadır” şeklinde tarif yapılmış ve “Fatura KullanmaMecburiyeti” başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangihallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Makbuz Mecburiyeti” başlıklı 236.maddesinde, “Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.”denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun’un “Gider Pusulası” başlıklı 234.maddesinde ki, “Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;
Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.”
hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.
2820 sayılıKanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, beş milyon liraya kadar olan(2009 yılı için 58,65 TL) harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.
2820 sayılıKanun’un 70. maddesinin ikinci fıkrasında, “Bir siyasî partinin bütüngiderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.” ve aynı Kanun’un75. maddesinin dördüncü fıkrasında, “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, osiyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veyakanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineyegelir kaydedilmesine karar verir.” ve 76. maddesinin dördüncü fıkrasında da“Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderlerimiktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye iradkaydedilir.” hükümleri yer almıştır.
18.4.2013 günlü, 28622 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan6456 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ileBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına DairKanun’un 54. maddesiyle 2820 sayılı Kanun’a eklenen geçici 19. madde ile 6111sayılı Kanun’un 180. maddesiyle 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinde yapılandeğişikliklerin anılan değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarih itibarıylaAnayasa Mahkemesi tarafından sonuçlandırılmamış denetimler hakkında dauygulanacağı belirtilmiştir.
1- Parti İşletmeDefterinin gider kısmının 1. sırasına kuruluş öncesi giderler olarak 7.625,20TL yazılmıştır. Partinin gider belgeleri içinde yer alan kuruluş öncesigiderlere ilişkin belgelerin durumu şöyledir.
Nitelik
Tarih
Tutar
Ekim ayı kira ödemesi
7.10.2009
825
Kasım ayı kira ödemesi
9.11.2009
825
Aralık ayı kira ödemesi
4.12.2009
825
25.9-28.11/2009 arası 9 fiş karşılığı ödemeler
152
Mehmet Merve BIYIKÇI’ya 5.000 TL ödeme
18.9.2009
5.025
Toplam
7.652
Partinin sunduğu belgelerin toplamı 7.652 TL olduğu hâldeişletme defterinin gider kısmında bu rakam kuruluş öncesi giderler adı altında7.625,20 TL olarak yer almıştır. Kira ödemelerine ilişkin banka dekontları ile9 fiş karşılığı yapılan ödemeler Parti adına yapılan gider olarak kabuledilmiş, ancak Mehmet Merve BIYIKÇI’ya yapılan 5.000 TL ödeme ile ilgili faturavb. kanunen geçerli belgeler olmadığından kabul edilmemiştir. Neyin karşılığıödendiği anlaşılamayan ve alınan mal/hizmete ait belgenin olmaması nedeniylesadece kişiye paranın ödendiğine dair banka dekontu yeterli olmadığından dolayı7.625,20 – 2.627 (875 x3 = 2.475 + 152) = 4.998,2 TL usulüne uygun harcamaolarak kabul edilmemiştir.
213 sayılı Kanun’a göre düzenlenmiş fatura veya benzeribelgeler ile 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun belgeler olmadan yapılan4.998,2 TL tutarındaki giderin Kanun’un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmışolduğu kabul edilmemiştir.
2- Aşağıdagösterilen harcamalar 213 sayılı Kanun’daki belgeler olmadan tutanak yazılıkağıtlara istinaden yapılmıştır.
Tutanaklara İstinaden Yapılan Ödemelere Ait Liste
Yevmiye Tarih ve No
İçerik
Belge Türü
Tutar
28.10.2009/2
Genel merkezin banyo ve tuvaletinde yapılan onarım
A4 kağıdına yazılmış Hacı SARMAŞIK’ın parayı aldığına dair 27.10.2009 gün ve imzalı yazı. Ödeyen olarak Y. Ahmet UNUTMAZ’ın imzası var.
150
8.12.2009/12
Genel Merkez için saç dolabın satın alınması ve taşınması karşılığı
Yarım A4 kağıdına yazılmış Ödeyen Y.Ahmet UNUTMAZ (Genel Sayman) ve Özkan LEBLEBİCİ (Genel Sekreter) imzalı ve 8.12.2009 günlü tutanak yazılı kağıt. Parayı alanın adı ve imzası yok.
190
9.12.2009/16
5 Kasımla ilgili fotoğraflardan kalan
Yarım A4 kağıdına yazılmış Ahmet KARADAĞ adına Tuncay ERER’in parayı aldığına dair 9.12.2009 gün ve imzalı yazı.
200
Toplam
540
2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinde, beş milyon (2009yılı için 58,68 TL) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Alınan hizmet bedeli karşılığı 213 sayılı Kanun’a uygun düzenlenmişbelge olmadan kaydedilen giderin, 2820 sayılı Kanun’un öngördüğü anlamdabelgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir.
213 sayılı Kanun’a göre düzenlenmiş fatura veya benzeribelgeler ile 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun belgeler olmadan yapılan540 TL tutarındaki giderin 2820 sayılı Kanun’un öngördüğü anlamda belgeyedayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Parti yetkililerince Partinin 2009 yılı demirbaşgiderinin Genel Merkez kesin hesabında 9.163,27 TL olduğu belirtilmiş ise deliste sunulmaması ve bu tutara isabet eden faturaların olmaması nedeniyleişletme defterindeki kayıtlı olan 3.603,2 TL usulüne uygun harcama olarak kabuledilmiştir.
IV- SONUÇ
Demokratik Sol Halk Parti 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Partinin 2009yılı kesin hesabında gösterilen 3.819 TL gelir ve 14.553,93 TL giderin Hazineyegelir kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göredoğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
2- 2820 sayılıKanun’un 70. maddesine aykırı olarak Partinin amaçlarına uygun olmayan ve Partitüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 5.538,2TL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve76. maddeleri gereğince Hazineye gelir kaydedilmesi gerekmekle birlikte tasfiyesüreci sonunda Partinin bütün malvarlığının Hazineye geçmesi nedeni ile buaşamada Hazineye gelir kaydedilmesine karar verilmesine yer olmadığına,
3- İlk İncelemetoplantısında verilen karar gereğince, Partinin 2009 yılı kesin hesabını2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinde öngörülen sürede Anayasa Mahkemesinevermeyen Parti sorumluları hakkında aynı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
4- İlk İncelemetoplantısında verilen karar gereğince, Genel Merkez kesin hesabının inceleniponaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun olarak alınmış kararın olmaması nedeniyle2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
11.2.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ