ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2010/50 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2016/40
Karar Tarihi:22.12.2016
R.G.Tarih-Sayısı:17.1.2017-29951
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Demokratik Sol Partinin 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla yapılan ilkinceleme toplantısında, öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.
2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı” öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındada “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesin hesabınMerkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı,birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin AnayasaMahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 19.2.2013 tarihlive C.02.0.CBS.0.01.02.04/439 sayılı yazılarına ekli listede aktif görünmesinerağmen Demokratik Sol Partinin teşkilatlandığı otuz iki ile ait 2009 yılı kesinhesabının gönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasipartinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına eldeedileceği; 70. maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindede yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyenparti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Bu itibarla, Demokratik Sol Partinin 2009 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, Osman AlifeyyazPAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 22.12.2016 tarihinde karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
9. Demokratik Sol Partinin, Anayasa Mahkemesine verdiği2009 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Sadettin CEYHANtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
10. Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2009 yılı gelirlerinin 16.380.118,12 TL, giderlertoplamının 42.639.525,91 TL, gelecek yıla devreden nakit tutarının 23.608.798,35TL olduğu anlaşılmaktadır.
11. Partinin 2009 yılı kesin hesabınıngelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle2009 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğusonucuna varılmıştır.
12. Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşekatılmamıştır.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 4.583.941,78TL olup bunun 3.937.772,10 TL’si faiz gelirlerinden, 393.402,00 TL’si adayaidat gelirlerinden, 965,00 TL’si yayın satış gelirlerinden, 230.552,62 TL’siörgütlerden aktarılanlardan, 21.250,06 TL’si diğer gelirlerden oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
15.Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
16. Partinin 2009 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri 11.796.176,34 TL olup bunun 43.608,00 TL’si adaylık aidatlarından,74.097,86 TL’si üye aidatlarından, 180,00 TL’si yayın gelirlerinden, 75.863,73TL’si faaliyet gelirlerinden, 189.115,31 TL’si bağışlardan, 3.679,22 TL’si faizgelirlerinden, 11.409.632,22 TL’si genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.
17. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
18.Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
19. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 30.761.317,67TL olup bunun 1.132.106,87 TL’si personel giderlerinden, 6.382.700,66 TL’sigenel yönetim giderlerinden, 11.329.687,55 TL’si seçim, propagandagiderlerinden, 11.587.778,20 TL’si il örgütlerine yardımlardan, 267.925,00TL’si bina giderlerinden, 14.737,87 TL’si demirbaş giderlerinden, 46.381,52TL’si verilen iş avanslarından oluşmaktadır. Gelecek yıla devreden nakit(kasa/banka) tutarı 23.531.477,19 TL’dir.
20. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
1- Hasan Suna adına kayıtlı telefona ait görüşmebedellerinin Parti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Yevmiye Tarih ve No
Telefon No
Tutar
19.1.2009/155
0.505.844 79 03
169,52
19.1.2009/155
0.505.844 79 05
10,26
19.1.2009/155
0.505.844 79 04
83,69
8.2.2009/338
0.505.844 79 03
135,97
8.2.2009/338
0.505.844 79 04
127,9
8.2.2009/338
0.505.844 79 05
14,05
19.3.2009/708
0.505.844 79 05
25,77
19.3.2009/708
0.505.844 79 04
145,03
19.3.2009/708
0.505.844 79 03
13,88
14.4.2009/912
0.505.844 79 05
10,37
14.4.2009/912
0.505.844 79 04
236,05
14.4.2009/912
0.505.844 79 03
13,88
18.5.2009/1107
0.505.844 79 04
113,74
18.5.2009/1107
0.505.844 79 03
20,05
Toplam
1.120,16
Parti yetkilileri, kendilerine verilen süre içerisindeherhangi bir savunma yapmamışlardır. Siyasi parti tüzel kişiliği ile birilişkisi kurulamayan bu giderler kişisel harcama olarak değerlendirilmiştir.
Kişiler adına kayıtlı telefonun görüşme bedelleri Partibütçesinden ödenemez. 1.120,16 TL tutarında Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
2- Kişi adına kayıtlı telefonlara alınan kontörbedellerinin Parti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Yevmiye Tarih ve No
İçerik
Firma, Fatura Tarih ve No
Tutar
19.1.2009/155
Kontör
Kahveci Ltd.Şti., 19.1.2009/0005
15
11.3.2009/637
Kontör
Türkmen sarraflık Nakliyat Ltd.Şti. 5.3.2009/0008
18
30.3.2009/802
Kontör
Türkan Ünlü/Eceabat 15.3.2009/0008
19
30.3.2009/802
Kontör
Türkan Ünlü/Eceabat 15.3.2009/0009
18,5
Toplam
70,5
Parti yetkilileri, kendilerine verilen süre içerisindeherhangi bir savunma yapmamışlardır.
Siyasi parti tüzel kişiliği ile bir ilişkisi kurulamayanbu giderler kişisel harcama olarak değerlendirilmiştir.
Kişiler adına kayıtlı telefonun kontör bedelleri Partibütçesinden ödenemez. 70,50 TL tutarında Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
3- Aşağıdaki tabloda belirtilen ve kişiler adına veyaisimsiz olarak düzenlenen otobüs ve uçak biletlerine ait seyahat giderlerininParti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Seyahat Giderlerine Ait Tablo
Yevmiye tarih ve No
Yolcunun Adı Soyadı
Türü
Tutarı
Açıklama
1.7.2009/51
Hasan Macit
1 adet elektronik bilet yolcu seyahat belgesi
94
Görevlendirme oluru yok.
12.1.2009/96
Şadan Şimşek
3 adet otobüs bileti
52
Görevlendirme oluru yok.
17.1.2009/148
Ahmet Bilal
1 adet otobüs bileti
25
Görevlendirme oluru yok.
19.2.2009/451
Ahmet Güzel
1 adet elektronik bilet yolcu seyahat belgesi
159
Görevlendirme olurunda 11-16 Şubatta İstanbul ve Ankara’da görevlendirildiği yazılı olduğu halde bilet tarihi 8.2.2009’dur. Elle sonradan DSP yazılmış.
28.4.2009/987
İsimsiz
1 adet otobüs bileti
30
18.5.2009/1107
1 adet otobüs bileti
120
9.6.2009/1235
Mehmet Karaçay
1 adet elektronik bilet yolcu seyahat belgesi
84
Görevlendirme oluru yok. DSP adı elle sonradan yazılmış.
1.10.2009/1957
Serdar Savaş
1 adet elektronik bilet yolcu seyahat belgesi
174
Görevlendirme oluru yok. DSP adı elle sonradan yazılmış.
15.11.2009/2247
İsimsiz
1 adet otobüs bileti (Mardin Seyahat)
180
Görevlendirme oluru yok.
15.11.2009/2247
İsimsiz
1 adet otobüs bileti (Dilmenler Seyahat)
80
Görevlendirme oluru yok. DSP adı elle sonradan yazılmış.
17.11.2009/2260
Hasan Macit
1 adet otobüs bileti
32
Görevlendirme oluru yok.
TOPLAM
1.030,00
Parti yetkilileri, kendilerine verilen süre içerisindeherhangi bir savunma yapmamışlardır.
Siyasi parti tüzel kişiliği ile bir ilişkisi kurulamayanbu giderler kişisel harcama olarak değerlendirilmiştir.
Ödeme belgelerine görevlendirme oluru eklenmediğinden,söz konusu seyahat giderlerinin parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcamaolarak kabul edilmesi mümkün görülmemektedir. 1.030,00 TL tutarında Parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
4- Aşağıdaki tablolarda belirtilen kişisel harcamalarınParti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Tablo-1
Yevmiye Tarih ve No
Açıklama
Tutar
24.2.209/491
Dursun Ali Sönmez adına Atlantik Restaurant/ Erzincan faturası.
270
10.2.2009/352
Dursun Ali Sönmez adına restaurant, seyahat ve konaklama faturaları.
Görevlendirme oluru yok. 160 TL’lik Ankara konaklama faturasının etkinliğin düzenlendiği il ile ilgisi yoktur.
1.455
19.2.2009/451
Ahmet Güzel adınaTBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığının 9.2.2009/547862 nolu faturası
54
11.3.2009/638
Dolunay Ltd.Şti. 11.3.2009/607754, Cenaze Hizmetleri (Nejat İlgün-Saime’nin babası)
250
26.6.2009/1339
Gazi Kitapevinin 26.6.2009/732911 nolu faturası ile alınan muhtelif çocuk ve boyama kitapları
180
1.10.2009/1957
Serdar Savaş’a ait TAV İstanbul kısa süreli park ücreti
94
Parti yetkilileri, kendilerine verilen süre içerisindeherhangi bir savunma yapmamışlardır.
Siyasi parti tüzel kişiliği ile bir ilişkisi kurulamayanbu giderler kişisel harcama olarak değerlendirilmiştir.
Boyama kitabı, partiyle ilişkisi kurulmayan kişilerincenaze giderleri kişisel harcamalardır. Ayrıca görevlendirme olurunda ismibulunmayan kişilere ait ödemeler Parti bütçesinden yapılamaz. Kişisel giderlereilişkin ödemelerin Parti bütçesinden yapılması nedeniyle toplam 2.303,00 TLtutarında Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
5- Aşağıdaki tabloda giderleri karşılanan araçların kimeait olduğunun belirtilmesi ile bu giderlerin Parti tarafından karşılanmasınıgerektirecek kanıtlayıcı belgelerin gönderilmesi istenmiştir.
Yevmiye Tarih ve No
Plaka No
İçerik
Tutar
19.1.2009/154
09 AK 559
Önder Ticaret/Aydın 8.1.2009 tarihinde alınan motorin: 137,89
Kutlay Petrol/İzmir 14.1.2009 tarihinde alınan motorin: 159,33
297,22
09 AK 559
Önder Ticaret/Aydın 30.12.2008 tarihinde alınan motorin: 158,51
Önder Ticaret/Aydın 23.1.2009 tarihinde alınan motorin: 160,01
318,52
6.1.2009/38
55 NR 424
3 ayrı yerden (Ankara-Çorum-Samsun) 30.12.208- 4, 5.1.2009 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
381,23
12.1.2009/94
06 YD 981
3 ayrı yerden (Ankara-Yerköy) 10-11.1.2009 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
344,98
17.1.2009/148
34 LYV 74
2 ayrı yerden (Edirne-Tekirdağ) 6-9.1.2009 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
228
20.1.2009/174
55 NR 424
4 ayrı yerden (Ankara-Çorum-Samsun) 13-16.1.2009 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
468,02
16.2.2009/410
55 NR 424
5 ayrı yerden (Ankara--Samsun) 8-15.2.2009 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
512,67
13.2.2009/388
24 T 0116
Faturada yazan: Dursun Ali Sönmez 24 T 0116, 30.1.2009/0318719 nolu fatura
250
13.2.2009/388
Zaimoğlu Petrolden alınan Elazığ yazar kasa fişi 20.12.2008/78 nolu fiş. İsim olarak Ali Kaya yazıyor.
100
6.3.2009/599
55 NR 424
5 ayrı yerden (Ankara-Samsun) 26.2-4.3.2009 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
445,05
20.3.2009/718
06 YD 981
4 ayrı yerden (Ankara-Kayseri-Kırşehir) 14-19/3/2009 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
632,04
1.4.2009/820
06 KIB 24
Hıdıroğlu Ltd.Şti./Tarsus 26.3.2009/154 nolu fiş kurşunsuz benzin
165,01
13.4.2009/904
07 BAT 67
Eryapı Ltd.Şti./Akyurt-Ankara 11.4..2009 tarihlerinde alınan eurodizel
113,02
14.5.2009/1090
09 AK 559
Gökkuşağı Ltd.Şti./Aydın 10.5..2009 tarihlerinde alınan motorin
130,02
16.6.2009/1275
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Yürek Ltd. şirketinden 15.6.2009/000017 nolu fiş ile 134 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
134
16.6.2009/1275
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Pamukkale Ltd. şirketinden (Aydın) 12.6.2009/000180 nolu fiş ile 168 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
168
23.6.2009/1316
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Bakırcı Ltd. şirketinden (Afyon) 20.6.2009/000020 nolu fiş ile 160,05 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
160,05
23.6.2009/1316
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Yay Ltd. şirketinden (Malkara) 21.6.2009/000043 nolu fiş ile 167,67 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
167,67
2.7.2009/1371
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi Transfer yazan ve Arzular Petrol şirketinden (Sandıklı) 28.6.2009/36 nolu fiş ile 139,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
139,02
2.7.2009/1371
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Pamukkale Ltd. şirketinden (Aydın) 25.6.2009/000072 nolu fiş ile 164,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
164,02
2.7.2009/1371
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Sur Petrol şirketinden (Ankara) 1.7.2009/0062 nolu fiş ile 116,04 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
116,04
17.7.2009/1465
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Pamukkale Ltd. şirketinden (Aydın) 9.7.2009/000062 nolu fiş ile 154,01 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
154,01
17.7.2009/1465
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve İzmirliler şirketinden (Gaziemir/İzmir) 144,95 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
144,95
24.7.2009/1510
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Yedikardeşler Akaryakıt şirketinden (Turgutlu) 167,53 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
167,53
7.8.2009/1609
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Petrolyağ şirketinden 129,40 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
129,40
7.8.2009/1609
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Denizcan Ltd. şirketinden (Aydın) 28.7.2009/000056 nolu fiş ile 152,59 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
152,59
18.8.2009/1670
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Denizcan Ltd. şirketinden (Aydın) 8.8.2009/000019 nolu fiş ile 142,61 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
142,61
18.8.2009/1670
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Yüksel petrol Ticaretten (Isparta Yolu) 10.8.2009 tarihli fiş ile 159 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
159
28.8.2009/1746
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Denizcan Ltd. şirketinden (Aydın) 19.8.2009/000056 nolu fiş ile 152,55 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
152,55
28.8.2009/1746
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Çelikkol Ltd. şirketinden (Denizli) 24.8.2009/000024 nolu fiş ile 171,86 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
171,86
9.9.2009/1831
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Gökkuşağı Ltd. şirketinden (Aydın) 3.9.2009/5 nolu fiş ile 155,39 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
155,39
9.9.2009/1831
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Pamukkale Ltd. şirketinden (Aydın) 29.8.2009/000020 nolu fiş ile 167,82 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
167,82
16.9.2009/1871
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve İzmirliler Ltd. şirketinden (İzmir) 10.9.2009 tarihli fiş ile 90,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
90,02
16.9.2009/1871
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Kamacı Petrol şirketinden (Aydın) 13.9.2009/000062 nolu fiş ile 169,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
169,02
24.9.2009/1906
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Kırcı Ltd. şirketinden (Afyon) 17.9.2009/000003 nolu fiş ile alınan 137 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
137
9.10.2009/2007
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Denizcan Ltd. şirketinden (Aydın) 25.9.2009/000033 nolu fiş ile 150,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
150,02
9.10.2009/2007
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Pamukkale Ltd. şirketinden (Aydın) 1.10.2009 tarihinde 165,85 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
165,85
5.10.2009/1976
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Zafer Petrol şirketinden (Gaziantep) 30.9.2009/000028 nolu fiş ile 60 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
60
5.10.2009/1976
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Park Mirkelam şirketinden (Şanlıurfa) 30.9.2009/0004 nolu fiş ile 60,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
60,02
5.10.2009/1976
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Günışığı Petrol şirketinden (Şanlıurfa) 30,51 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
30,51
10.10.2009/2019
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Çelikkol Ltd.şirketinden (Saraylar) 5.10.2009/000045 nolu fiş ile 161 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
161
10.10.2009/2019
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Sur Petrol şirketinden (Ankara) 9.10.2009/0014 nolu fiş ile 159 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
159
10.10.2009/2019
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Sur Petrol şirketinden (Ankara) 13.10.2009/0010 nolu fiş ile 127,14 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
127,14
20.10.2009/2078
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Mansuroğlu Petrol şirketinden (Antakya) 29.9.2009/00131 nolu fiş ile 125 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
125
22.10.2009/2096
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Sur Petrol şirketinden (Ankara) 22.10.2009/0018 nolu fiş ile 158,07 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
158,07
22.10.2009/2096
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Akar şirketinden (Aydın) 19.10.2009/18 nolu fiş ile 122,32 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
122,32
22.10.2009/2096
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Basmacılar şirketinden (Denizli) 14.10.2009/000097 nolu fiş ile 146 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
146
4.11.2009/2173
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Pamukkale Ltd. şirketinden (Aydın) 11.10.2009/000040 nolu fiş ile alınan 164,49 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi .
164,49
4.11.2009/2173
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Sur Petrolden (Ankara) 20.10.2009/0010 nolu fiş ile alınan 165,40 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi .
165,40
4.11.2009/2173
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Kolaylı şirketinden (İzmir) 2.11.2009/000036 nolu fiş ile alınan 155,01 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
155,01
5.11.2009/2182
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Gün Ltd. şirketinden (Kastamonu) 4.11.2009/35 nolu fiş ile 20 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
20
5.11.2009/2182
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Gün Ltd. şirketinden (Kastamonu) 4.11.2009/28 nolu fiş ile 89,50 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
89,50
5.11.2009/2182
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazmasına karşın Gün Ltd. şirketinden (Kastamonu) alınan 5.11.2009/1 nolu fiş ile 100 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
100
5.11.2009/2182
Plaka yazmıyor.
Faturada DSP Genel Merkezi yazan ve İstikbal Petrolden (Isparta) 4.11.2009/34866 nolu fatura ile 160,25 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
160,25
6.11.2009/2193
Plaka yazmıyor.
Faturada DSP Genel Merkezi yazan ve Taşçı Petrolden (Şanlıurfa) 31.10.2009/54432 nolu fatura ile 100 TL kurşunsuz benzin ile 50 TL LPG’nin hangi araca alındığının bildirilmesi.
100
6.11.2009/2193
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Sur Petrolden (Ankara) alınan 6.110.2009/0017 nolu fiş ile 90,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi (Seyahat Kasım)
90,02
13.11.2009/2240
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Sur Petrolden (Ankara) alınan 13.11.2009/0030 nolu fiş ile 176,01 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi
176,01
14.11.2009/2245
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Akçakaya Petrolden (Tekirdağ) 13.11.2009/39 nolu fiş ile alınan 89,51 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
89,51
14.11.2009/2245
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi 34 BG 7278 yazan ve Tekirdağ Petrolden (Tekirdağ) 11.11.2009/40 nolu fiş ile alınan 129,53 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
129,53
8.12.2009/2373
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Pamukkale Ltd. şirketinden (Aydın) 18.11.2009/000056 nolu fiş ile alınan 180,81 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
180,81
8.12.2009/2373
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Karahanlar Ltd. şirketinden (Selçuk/İzmir) 23.11.2009/2 nolu fiş ile alınan 181,99 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
181,99
8.12.2009/2373
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Jappa Petrolcülükten (Kuşadası) 6.12.2009/000024 nolu fiş ile 183,15 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
183,15
8.12.2009/2373
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve İzmirliler şirketinden (İzmir) 7.12.2009/000101 nolu fiş ile alınan 92,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
92,02
8.12.2009/2373
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Pamukkale Ltd. şirketinden (Aydın) 26.11.2009/000751 nolu fiş ile 176,50 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
176,50
16.12.2009/2418
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Manavlar Petrol şirketinden (Uşak) 13.12.2009/000016 nolu fiş ile 112,05 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
112,05
16.12.2009/2418
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Öz Petrol şirketinden (Ankara) 14.12.2009/54 nolu fiş ile 164,72 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
164,72
20.12.2009/2447
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Şenol Düzenli şirketinden (Çorlu) 20.11.2009/19 nolu fiş ile 90,02 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
90,02
20.12.2009/2447
Plaka yazmıyor.
Yazar kasa fişinde DSP Genel Merkezi yazan ve Done Petrol şirketinden (İstanbul) 22.11.2009/40 nolu fiş ile 73,40 TL akaryakıtın hangi araca alındığının bildirilmesi.
73,40
TOPLAM
11.687,64
Parti yetkilileri, kendilerine verilen süre içerisindeherhangi bir savunma yapmamışlardır.
Harcama belgelerinde, parti tarafından yapılanharcamalarla siyasi parti faaliyet ve amaçları arasındaki ilişkinin kurulmasıgerekmektedir. Söz konusu ilişki harcama belgelerinden anlaşılamadığı gibi,Partiye açıklama için sorulan sorulara da cevap verilmemiştir. Parti adınakayıtlı araçlar ile parti tarafından kiralanan veya partiye tahsis edilenaraçların dışındaki araçların akaryakıt, tamir-bakım ve vergi vb. giderleriparti bütçesinden karşılanamaz. Dolayısıyla, parti araçlarına(kiralama-mülkiyet-tahsis) yapılan giderler haricindeki giderlerin partiamaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün değildir. 11.687,64 TL tutarında Parti mal varlığınınHazineye irat kaydedilmesi gerekir.
6- Yevmiye Defterindegider olarak kaydedilen bazı tutarlara ait fatura veya fatura yerine geçen belgelerbulunmamaktadır. Gider kaydedilen tutarlara ait fatura veya fatura yerine geçenbelgelerin gönderilmesi istenmiştir.
Yevmiyeye GiderYazılıp Belgesi Olmayanlara Ait Liste Tablo-1
Yevmiye Tarih ve No
Tutar
Firma ve Kayıt Bilgileri
23.1.2009/210
206,5
Atisan firmasının 23.1.2009/F64624 nolu faturası bulunmamaktadır.
29.1.2009/259
160,01
Önder Ticarete ait 23.1.2009/360000 nolu fatura bulunmamaktadır.
30.1.2009/275
304,97
Nuray Otomotive ait 30.1.2009/018953 nolu fatura bulunmamaktadır.
27.4.2009/980
2.400,00
Kırklareli Yakıt’a ödeme ile ilgili fatura bulunmamaktadır.
30.10.2009/2150
788,75
Ekan Turizme ait 30.10.2009/023622 nolu fatura bulunmamaktadır.
2.11.2009/2163
566,75
Ekan Turizme ait 2.11.2009/023670 nolu fatura bulunmamaktadır.
TOPLAM
4.426,98
Parti yetkilileri, kendilerine verilen süre içerisindeherhangi bir savunma yapmamışlardır.
2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinde, beş (2009 yılı için60,72TL) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir.
2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasındaise (Ek fıkra: 13/2/2011-6111/180 md.) “Siyasi partiler harcamalarınıfatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkünolmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmakşartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibimücbir sebeplerle aslının temin edilemediği hallerde, fatura ve fatura yerinegeçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerikullanılabilir.” hükmü yer almaktadır.
Parti yetkilileri yukarıda ayrıntısı verilen giderlereilişkin fatura aslını eklememişlerdir. Fatura ve serbest meslek makbuzu aslıveya 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na uygun düzenlenmiş belgeler (giderpusulası) olmaksızın gerçekleştirilen giderin, söz konusu Kanun’un öngördüğüanlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir. Faturaveya fatura yerine geçen belgeler olmadan ödeme yapılması nedeniyle toplam4.426,98 TL tutarında Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
7- Tablolarda istenen belgelerin gönderilmesi istenilmiştir.
Tablo-1
Yevmiye Tarih ve No
İçerik
Tutar
İstenen
30.3.2009/805
Ajans Ege Ltd. şirketinin faturası 33.020,06 TL olduğu halde, 57.230 TL ödenmiştir. Tutarsızlığın nedeni?
24.209,94
Fatura ile ödeme arasında ki tutarsızlığın nedeni?
Tablo-2
Yevmiye Tarih ve No
Kiralayanın Adı
İçerik
Tutar
İstenen
28.9.2009/1928
Sözleşme ve dekont yok. Afyon Emirdağ İlçe Başkanlığı kira ödemesi.
3.120
Sözleşme ve dekont
Parti yetkilileri, kendilerine verilen süre içerisindeherhangi bir savunma yapmamışlardır.
Harcamalara ait tevsik edici belgelerin muhasebefişlerine eklenmediği görülmüştür. Fatura ve serbest meslek makbuzu aslı veya213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na uygun düzenlenmiş belgeler (gider pusulası)olmaksızın gerçekleştirilen giderin, söz konusu Kanun’un öngördüğü anlamdabelgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir. Fatura veyafatura yerine geçen belgeler olmadan veya fatura tutarını aşan miktarda ödemeyapılması nedeniyle toplam 27.329,94 TL tutarında Parti mal varlığının Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir
8- Aşağıda yer alan davetiyelerin Parti tarafındanalınma nedeninin bildirilmesi istenmiştir.
Gider Makbuzları İleYapılan Ödemeler
Yevmiye Tarih ve No
Gider Makbuz Tarih ve No
Hizmet Alınan Kişi
İçerik
Tutar
20.1.2009/167
20.1.2009/0284
Faruk Sofuoğlu
Adeti 20 TL’den 36 adet davetiye bedeli olarak ödenen
720
4.3.2009/575
4.3.2009/0285
Vedat Tatar (Başbakanlık Lojmanları R Blok)
Adeti 10 TL’den 10 adet davetiye bedeli olarak ödenen
100
TOPLAM
820
Parti yetkilileri, kendilerine verilen süre içerisindeherhangi bir savunma yapmamışlardır.
Yapılan harcamalar, ilgili etkinliklere katılım bedeliniteliğinde olmayıp, çeşitli kişilere destek niteliğinde harcamalardır. Sözkonusu harcamalar, siyasi parti faaliyetlerinden kaynaklanan harcamalarolmayıp, bu harcamaların siyasi parti amaçlarıyla bağlantısı da kurulmamıştır.Kişilere yapılan ödemelerin siyasi parti faaliyetleriyle ilgisigörülmediğinden, 820,00 TL tutarında Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
21.Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
22. Partinin 2009 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 11.878.208,24 TL olup bunun 2.042.807,17 TL’si genel yönetimgiderlerinden, 9.613.966,00 TL’si seçim, propaganda giderlerinden, 500,00 TL’siverilen iş avanslarından, 220.935,07 TL’si geçmiş yıl borçlarındanoluşmaktadır. Gelecek yıla devreden nakit (kasa/banka) tutarı 77.321,16 TL’dir.
23. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
24. Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşekatılmamıştır.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
25. Demokratik Sol Partinin sunmuş olduğu defter vebelgeler üzerinde yapılan incelemelerde Parti Genel Merkezinin 2009 yılındaherhangi menkul kıymet ve hak ediniminde bulunmadığı, edinilen 29.319,76 TLtutarındaki taşınır mal ve 267.925,00 TL değerindeki taşınmaz mal edinimininise Kanun’a uygun sonucuna varılmıştır.
26.Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
IV- SONUÇ
Demokratik Sol Partinin 2009 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
1- 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 48.788,22 TL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi uyarınca Hazineye iratkaydedilmesine,
2- Partinin 2009 yılı kesin hesabında gösterilen 16.380.118,12TL gelir toplamının, 42.639.525,91 TL gider toplamının, 23.608.798,35 TLgelecek yıla devreden nakit miktarının, Hazineye irat kaydedilenler dışındakalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA, 22.12.2016 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
KARŞIOY YAZISI
1. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesinde,siyasi partilerin genel başkanlarının, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunankesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatınınkesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine vermeleri gerektiği öngörülmüştür. Aynı mahiyetteki bir hüküm 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un55. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer almaktadır.
2. Anayasa Mahkemesine gelen her türlü işler gibi siyasiparti mali denetimleri de “ilk inceleme” ve “esas inceleme” aşamalarındangeçerek karara bağlanmaktadır. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 56. maddesinde düzenlenmiş olan siyasiparti mali denetimlerinde ilk ve esas inceleme usulünde herhangi bir süre öngörülmemiştir.
3. Mali denetimi yapılan Partinin inceleme yılına aithesaplarının ilk ve esas incelemesi ancak bugün, yani 2016 yılı Aralık ayındayapılmıştır. Bu durumda, denetimi yapılan Parti’nin geçmiş yıllara ait malidenetimlerinin ilk ve/veya esas incelemelerinin kesin karara bağlandığı tarihitibariyle, denetim yılına ait kesin hesapların Anayasa Mahkemesinesunulmasından itibaren beş yıl müddetle sonuçlandırılmadığı açıktır.
4. Anayasa’da öngörülen siyasi parti mali denetimikurumunun amaçlarına, hukukun genel ilkelerine ve korunmak istenen demokratikdeğerlere bakıldığında, her hangi bir Devlet katkısı da almayan partilerin malidenetimlerinin ait olduğu yıldan çok uzun zaman geçtikten sonra yapılmasınınhangi üstün hukuki yarara hizmet ettiğini anlamak güçtür. Bu nedenle, büyükgecikmelerle yapılan bu tür mali denetimlerin karara bağlanması ve denetimebağlı hukuki sonuçlar çıkarılması yerine, dosyanın işlemden kaldırılmasınakarar verilmesi gerekmektedir. Bu konudaki gerekçelerimiz kısmen daha öncekimali denetimlere ilişkin karşıoy yazılarımızda da açıklanmıştır (S.P.M.D.,E:2009/37, K:2014/86, 30.01.2015 tarihli ve 29252 sayılı Resmî Gazete; S.P.M.D.E:2001/20, K:2009/48, 26.11.2009 tarihli Resmi Gazete).
5. Konunun hukuk devletinin temel unsurlarından olanhukuk güvenliği ve adil yargılanma hakkına aykırılık içeren boyutları bulunduğukadar, siyasi parti özgürlüğüne yapılmış bir temel hak ihlali de söz konusuolabilecektir. Bunun nedenleri aşağıda açıklanmıştır.
6. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinintemel bir öğesinin de hukuk güvenliği olduğu, Anayasa Mahkemesinin de birçokkararında vurgulanmıştır.
7. Yasaların toplum hayatında hangi işlem veya eylemleriyaptırıma bağladığı, hangi eylemlerin suç veya kabahat oluşturdukları, kasıtlıveya kusurlu olarak meydana gelen hukuka aykırılıkların hangi sonuçlarıdoğuracağı, bu konularda hangi işlemlerin kimler tarafından yapılacağı, kusurlueylemin ne zamana kadar soruşturulacağı ve kovuşturulacağı, yasalarda ve Anayasaile yasaların verdiği yetkiye dayanarak gerçekleştirilmiş alt düzenlemelerdeaçıkça belirtilmiş olmalıdır. Aksi takdirde hukuki öngörülebilirlikten ve hukukgüvenliğinden söz edilemez.
8. Siyasi partilerin mali denetimi, Anayasa’da, 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nda, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’da ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’ndedüzenlenmiştir. Mevzuatta, mali denetimin prosedürü hakkında ayrıntılı hükümleryer almakla birlikte, sürelerle ilgili hükümler sadece 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanununun belge saklama yükümlülüğüne ilişkin 69. ve 70. maddelerindeyer almaktadır. Buna göre, siyasi partilerin gelir ve gider belgelerini saklamayükümlülüğü, Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili siyasi partiyebildirilme tarihinden itibaren beş yıldır. İptal ve itiraz davalarındakininaksine, mali denetimlerde ilk incelemenin hangi süre içinde yapılacağı 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunun’nda belirtilmediği gibi, 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunda dabelirtilmemiştir. Buna göre, belge saklama yükümlülüğü, başlangıcı belirsiz veöngörülemeyen bir tarihe endekslenmek suretiyle, belirsiz bir süre boyuncaötelenmektedir.
9. Öte yandan, mevzuatta, siyasi partilerin hesaplarını,hesap yılını takip eden Haziran ayının sonuna kadar Anayasa Mahkemesinevermeleri öngörülmüş olmakla birlikte, denetimin hangi sürede kararabağlanacağı hakkında da tabiatıyla bir hüküm bulunmamaktadır.
10. Hukuk güvenliğinin gereği olan öngörülebilirlikilkesi, kişilerin belirsiz sürelerle denetlenme ve muhtemel bir para cezasınaçarptırılma tehdidi altında tutulmalarına olanak vermez. Nitekim hukukumuzdagerek 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile gerek Ticaret Kanunu’ndaki hükümlerle,belge saklama ve kamu alacağından sorumlu olma konusunda kişiler lehine çeşitligüvenceler getirilmiştir. Buna göre, belge saklama ve saklanmayan belgelerdendolayı mesul tutulma konusunda hukuk sistemimizdeki düzenlemelerde, birbirinebenzer şekilde beş yıllık süreler öngörülmüştür. Ancak, siyasi partilerinmevzuatta bu tür güvenceleri bulunmamaktadır, çünkü ilk incelemenin yapılmasıve esasın karara bağlanması, tamamen ucu açık bir sürece tabi tutulmuştur.
11. Hukuk güvenliğine aykırı olan ve 12 Eylül 1980 askerirejiminin ürünü olan yasadan kaynaklanan bu durumun mevzuat değişiklikleriylebu güne kadar düzeltilmemesi karşısında, Anayasa Mahkemesinin içtihat tesisetme yoluyla siyasi parti mali denetimlerini hukuk devleti esaslarına uygunhale getirmesi mümkündü ve bu nedenle beş yıl veya daha eski yıllara ait malidenetimlerin işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekirdi. Ancak bu yolada gidilmediğinden, beş yıl ve daha fazla zaman geçmiş evrak üzerinden malidenetim yapılmasına devam edilmektedir. Bu yöndeki uygulama, Anayasa’nın 2.maddesinde ifadesini bulan demokratik hukuk devleti ilkesine aykırıdır.
12. Siyasi partiler, Anayasa’nın ve Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi’nin (AİHS) güvencesi altında olduğundan, şu hususların dabelirtilmesi yerinde olur:
13. Anayasa’nın 67. maddesinde seçme ve seçilme hakkı ilebir siyasi parti içinde faaliyette bulunma hakkı, 68. maddesinde siyasi partikurma hakkı düzenlenmiş; yine 68. maddede siyasi partilerin demokratik siyasihayatın vazgeçilmez unsurları oldukları belirtilmiştir. AİHS’nin örgütlenmeözgürlüğüne ilişkin 11. maddesi de siyasi parti faaliyetlerini güvence altınaalmaktadır.
14. Zaman sınırlamasına ve yasa ile belirlenmiş süreleretabi olmayan bir şekilde mali denetim yapılması ve bunun sonucunda, geçmişyıllara ait harcama belgelerinin usulüne uygun olarak sunulamadığıgerekçesiyle, yine üst sınırı da olmaksızın, belirsiz miktarlarda para cezası(Hazineye irat kaydı) kesilebilmesi, denetim yılına ait bulgulardan hareketleçeşitli suç duyurularında bulunulması, siyasi faaliyet ve siyasi partiözgürlüğüne yapılmış bir müdahaledir.
15. Siyasi Parti özgürlüğüne yapılan müdahalenin,Anayasa’nın 13. maddesinde belirtildiği şekilde, yasa ile yapılması, demokratikbir toplumda zorunlu olması ve ölçülülük ilkesine aykırı olmamasıgerekmektedir.
16. Mali denetim, siyasi parti faaliyetlerine yapılmışbir müdahale olmakla birlikte, demokratik bir toplumda zorunlu olduğu açıktır.Ancak, siyasi parti mali denetimlerinin ucu açık, yani yasa ile belli sürelerebağlanmamış bir uygulama kapsamında gerçekleştirildiği, bu konuda yeterli yasalçerçeve bulunmadığı, kıyas yoluyla uygulanabilecek mevzuat hükümlerinin deAnayasa Mahkemesince resen uygulanmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda siyasiparti faaliyetlerine yapılmış müdahalenin, demokratik bir toplumda zorunlu olsabile, “yasa ile düzenlenme” koşuluna uyduğu söylenemez.
17. Öte yandan, vergi alacaklarının dahi 5 yıldazamanaşımına uğradığı bir hukuk düzeninde bir siyasi partinin kamu hazinesinebir borcu olmadığı halde mali bir cezaya çarptırılmasında ölçülülük bulunmadığıaçıktır. Diğer bir ifadeyle, siyasi partilerin hesaplarının denetlenmesindekikamu yararı ve siyasi parti mali denetimi için demokratik bir toplumda bulunanzorunluluk ile uzun ve belirsiz süreler sonunda yaptırımlara maruz kalmamayıgerektiren hukuk güvenliği arasında olması gereken adil ve makul denge ortadankalkmış olmaktadır.
18. Bu nedenle beş yıldan sonra yapılan denetimlerin,buna bağlı suç duyurularının ve irat kaydı kararlarının, hukuk devleti ilkesineaykırı olduğu kadar, Anayasa’nın 68. maddesine de aykırı olduğuna ve Avrupaİnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 11. maddesinin ihlalini oluşturduğuna şüphebulunmamaktadır.
19. Anayasa Mahkemesinin yaptığı mali denetim, dosyaüzerinden yapılan, temyiz ve itirazı kabil olmayan bir yargısal işlemdir.Anayasa Mahkemesinin siyasi parti mali denetimini bir dava olarak kabul edipetmemesi, siyasi partinin yararlanması gereken örgütlenme özgürlüğü yönündenönemli değildir. Sonuç olarak hakkında fiilen mali ceza yaptırımlarıuygulanacak olan tüzel kişi sıfatıyla, denetlenen partinin, Anayasa’nın 36. veAİHS’nin 6. maddelerinde yer alan adil yargılanma hakkının kapsamı içinde olanilke ve güvencelerden yararlanması gerekir.
20. Anayasa’nın 36. ve AİHS’nin 6. maddesinde güvencealtına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında, makul sürede yargılanma dabulunmaktadır. Her türlü ölçüte göre, dosya üzerinden ve tek dereceli olarakyapılan mali denetimlerin beş yıl veya daha uzun sürelerde karara bağlanmasınınmakul ve haklı bir nedeni olamayacağından, adil yargılanma hakkının da birihlalini oluşturduğu açıktır.
21. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, “Cumhuriyet HalkPartisi/Türkiye-19920/13” davasında, her ne kadar başvurucu partinin “açıkduruşma yapılmadığı” ve “temyiz hakkı bulunmadığı” yolundaki itirazlarını adilyargılanma hakkı kapsamında kabul edilebilir bulmamış ise de, denetimin uzunsürmesini “Sözleşmenin 11. maddesi kapsamındaki örgütlenme özgürlüğüneyapılmış ölçüsüz bir müdahale” olarak değerlendirmiş ve bu konuda adilyargılanma kapsamında ayrıca inceleme yapılmasına gerek bulunmadığınahükmetmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin uzun bulduğu denetim süresininiki yıl olduğunu da kaydetmek gerekir. AİHM’nin değerlendirmesi bir bütünhalinde şu şekildedir:
“97. Mahkemeye göre, Anayasa Mahkemesi tarafındanuygulanan hukuka uygunluk koşullarının öngörülemezliğinin neden olduğu yasalbelirsizlik, kanunda belirlenen kanunda belirlenen herhangi bir süre sınırıolmadığı dikkate alındığında, denetim usulünde karşılaşılan gecikmelernedeniyle daha da artmıştır. Mahkeme bu bağlamda, yazılı usule dayanarak tümdenetimi gerçekleştiren Anayasa Mahkemesinin, 2008 hesaplarına ilişkin denetimitamamlamasının üç yıl, 2009 hesaplarını tamamlamasının ise iki yıl sürdüğünükaydetmiştir. Başvuran parti için önemli mali menfaatlerin söz konusu olduğudikkate alındığında, Anayasa Mahkemesinin, sonraki yıllarda benzer giderleriçin yaptırımlarla karşı karşıya kalmasını engellemek amacıyla başvuran partiyetutumunu düzenleme imkanı sağlamak üzere, denetimi vaktinde tamamlamak içinhususi özen göstererek hareket etmesi gerekirdi”.
22. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararına hakim olandüşünceler, ilke itibariyle denetlenen patinin durumuna uygulanabilecekniteliktedir.
Bu ve yukarıda açıklanan diğer nedenlerle, denetlenenParti hakkındaki çoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT