ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2014/52 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2018/36
Karar Tarihi:21/6/2018
R.G. Tarih – Sayı:9/11/2018 -30590
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Demokratik Sol Parti 2013 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve HasanTahsin GÖKCAN’ın katılımlarıyla 17/12/2014 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.
2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında “…İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesinhesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek kararabağlanır ve birleştirilir” denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayısonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek ilörgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesinhesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı,birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin AnayasaMahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde siyasi partilerin “Merkezkarar ve yönetim kurullarınca (parti tüzüğünde kesin hesapları onaylama göreviverilen yetkili organlarınca) alınmış parti genel merkezi ve iller örgütlerikesinhesaplarının incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkinkararın onaylı örneğini”, (e) bendinde ise “Parti genel sekreteri vegenel saymanının imzasını taşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayımtutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmışmutabakat yazılarını” Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesinesunacakları belirtilmektedir.
4. Demokratik Sol Partinin, Parti genel sekreteri vegenel saymanının imzasını taşıyan yılsonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayımtutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmışmutabakat yazılarını göndermediği tespit edilmiştir.
5. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenenbilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hükümaltına alınmıştır.
6. 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
7. Bu itibarla Demokratik Sol Partinin 2013 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Parti genel sekreteri ve genel saymanının imzasınıtaşıyan yılsonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayım tutanağı ile bankahesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmış mutabakatyazılarının ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-giderbelgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin Sayıştay Başkanlığınagöndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süreverilmesine,
- Parti genelsekreteri ve genel saymanının imzasını taşıyan yılsonu kasa mevcudunu gösterenkasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerinceonaylanmış mutabakat yazılarının olmaması nedeniyle 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 75. maddesi ve aynı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
8. Demokratik Sol Partinin, Anayasa Mahkemesine verdiği2013 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyete sunulan esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
9. Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2013 yılı gelirlerinin 6.224.014,43 TL, giderler toplamının1.489.699,45 TL olduğu anlaşılmaktadır.
10. Partinin 2013 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle 2013 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
Genel Merkez Gelirleri
11. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 6.224.014,43TL olup, bunun 13.810,59 TL’si üye yıllık aidatından, 258.677,00 TL’sibağışlardan, 22.405,18 TL’si malvarlığı gelirlerinden, 3.850,78 TL’si faiz venemalandırma gelirlerinden, 5.250,00 TL’si yerel seçim adaylık gelirlerinden,15.917,95 TL’si diğer gelirlerden, 479.935,94 TL’si geçen yıldan devredennakitten, 5.394.896,87 TL’si geçen yıldan devreden diğer öz varlıklardan,29.270,12 TL’si iadeler toplamından aidat gelirlerinden oluşmaktadır.
12. Parti Genel Merkezinin 2013 yılı defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
Genel Merkez Giderleri
13. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 1.489.699,45TL olup, bunun 298.882,92 TL’si personel giderlerinden, 36.763,78 TL’si temsilve ağırlama giderlerinden, 2.860,73 TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden,17.005,32 TL’si haberleşme giderlerinden, 10.318,02 TL’si taşıma giderlerinden,34.281,99 TL’si seyahat giderlerinden, 15.000,00 TL’si kira giderlerinden,55.470,72 TL’si bakım onarım giderlerinden, 83.349,33 TL’si ısınma, aydınlatmave temizlik giderlerinden, 74.523,21 TL’si vergi, sigorta, noter, mahkemegiderlerinden, 10.000,00 TL’si demirbaş giderlerinden, 96.761,17 TL’siakaryakıt giderlerinden, 250,00 TL’si araç kiralama giderlerinden, 22.000,00TL’si basın yayın giderlerinden, 20.838,90 TL’si afiş baskı-billboard kiralamagiderlerinden, 286.861,10 TL’si seçim tanıtım propaganda giderlerinden,41.656,86 TL’si kurultay giderlerinden, 273.737,90 TL’si sabit kıymet satışzararlarından, 109.137,50 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
Demokratik Sol Parti Genel Merkezine gönderilen yazıyla;
“ Partinizin 2013 yılı hesabı ile ilgili olarak;
Aşağıdaki tabloda detayları belirtilen ve 01.01.2013tarihli açılış fişi ile açılış kaydı yapılan toplam 25.619,52 TL bakiyeli195-İş Avansları hesabının 2013 yılı sonunda da kapatılmayarak bir sonraki yıladevrettiği görülmüştür.
195- İş Avansları hesabı işletme adına mal ve hizmetsatın alacak, işletme adına bir kısım gider ve ödemeleri yapacak personel vepersonel dışındaki kişilere verilen iş avanslarının izlendiği hesaptır.
Söz konusu hesabın normal işleyişi kapsamında;ortakların, personelin ve diğer kişilerin iş avansı mahiyetinde işletmeyeverecekleri belgeler (yapılan işe ilişkin fatura ve benzeri belgeler) ilekapatılması gerekmektedir.
Bu nedenle, aşağıda ayrıntısı belirtilen ve bir öncekiyılda kapatılmayarak 2013 yılına devrettiği ve 2013 yılı sonu itibariyle dekapatılmayarak bir sonraki yıla devrettiği görülmüş olan toplam 25.619,52TL’lik iş avansının veriliş tarih ve numaraları ile 2013 yılı sonu itibariylekapatılmama nedenlerinin belirtilmesi”istenmiştir.
195- İş Avansları Hesabı- 01.01.2013 tarihli açılış kaydı
01- Firmalara Verilen İş Avansları
22.738,00
02- Görevlilere Verilen İş avansları
2.881,52
TOPLAM
25.619,52 TL
Partinin savunması;
“ İlgidekayıtlı yazınızda 2013 yılı hesap incelemesi ile ilgili olarak 195 - İşAvansları hesabının işleyişinden bahsetmiş olup aynı yıl içinde ilgili hesabınkapatılmadığı ve devredildiği sorulmuştur.
Bilindiği üzere tek düzen hesap planı ve 1 Seri No.luMuhasebe Uygulama Genel Tebliği’ne göre 195- İş Avansları Hesabı- “ İşletmehesabına mal ve hizmet satın alınması, gider ve ödemeleri yapması için kişilereverilen avansların izlendiği hesaptır.” Denilmektedir. Gerek muhasebeliteratüründe gerekse uygulamada bu hesabın her sene kapatılmasının zorunluolduğunu belirten herhangi bir yasa, yönetmelik, tebliğ veya teamül yoktur. Buhesap ancak verilen avansın nakden veya mahsuben iadesi halinde yahut verilenavansın herhangi bir belge karşılığında işin ya da mal ve hizmetin tamamlanmasıhalinde kapatılmaktadır.
2013 yılı ile ilgili olarak firmalara verilen işavanslarından A ve G Araştırma Ltd. Şti. (17.700,00 TL) 2016 yılında avansiadesi olarak kapatılmıştır. PTT Genel Müdürlüğü (3.500,00 TL) 2017 yılındapost makinası ile ilgili yapılan envanter neticesinde kapatılmıştır. Bunundışında kalan diğer tutarlar ile görevlilere verilen iş avansları ile ilgiliolarak tarafımıza herhangi bir avans iadesi ya da avansı kapatacak niteliktebir evrak ulaşmadığından kapatılamamıştır. Buna ilişkin olarak partimizhukukçuları tarafından gerekli yasal işlem cihetine gidilecektir.” şeklindedir.
Sayıştay Başkanlığı tarafından partiye gönderilen yazıdada belirtildiği üzere, 195-İş Avansları hesabı işletme adına mal vehizmet satın alacak, işletme adına bir kısım gider ve ödemeleri yapacakpersonel ve personel dışındaki kişilere verilen iş avanslarının izlendiğihesaptır ve söz konusu hesabın normal işleyişi kapsamında ortakların,personelin ve diğer kişilerin iş avansı mahiyetinde işletmeye verecekleribelgeler (yapılan işe ilişkin fatura ve benzeri belgeler) ile kapatılmasıgerekmektedir.
Yukarıda yer verilen tanımdan da anlaşılacağı üzere, işavansları belli bir amaç için verilmekte olup, amaç yerine getirildiğindeavansın kapatılması gerekmektedir. Bu itibarla, avansın kapatılmaması durumuverilen avansın amacına uygun kullanılmadığı anlamına gelmektedir.
Parti tarafından gönderilen savunmada ise sadece avansınyılsonunda kapatılmamasının mevzuata aykırı olmadığı üzerinde durulmuş, avansınveriliş amacına uygun olarak kullanılmaması ve uzun süredir kapatılmamasınarağmen avansın iadesine ilişkin herhangi bir girişimde bulunulmamasının nedenleriüzerinde durulmamıştır. Bu nedenlerle Parti tarafından gönderilen cevap sorulanhususları cevaplar nitelikte değildir.
Sonuç itibariyle, belli bir amaca yönelik olarak verilenavansın amacına uygun kullanılmadığı, avansın kişiler ve firmalar üzerindebekletilerek adeta bir borç verme işlemine dönüştüğü görülmüştür. 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun “Borç Verme Yasağı” başlıklı 72. maddesindeaynen;
“Siyasi partiler, üyelerine ve diğer gerçek vetüzelkişilere hiçbir şekilde borç veremezler.” hükmü yer almaktadır. Buhüküm gereğince siyasi partiler hiçbir şekilde borç veremez ve borç vermehükmündeki işlemlerde bulunamazlar.
Bu itibarla, partice verilen toplam 25.619,52 TL İşAvansından 3.500,00 TL tutarındaki avansın 18/2/2017 tarihli kayıt ile;17.700,00 TL’lik avansın ise 8/4/2016 tarihli kayıt ile kapatıldığı görülmüşolup, geriye kalan ve aşağıdaki tabloda ayrıntısı belirtilen 4.419,52 TLtutarında avans karşılığı Parti mal varlığının Hazine’ye irat kaydedilmesigerekir.
195- İş Avansları Hesabı- 01.01.2013 tarihli açılış kaydı
195.01.068 Hesna BAŞKONAK – PİR REKLAM
1.450,00
195.01.077 Av. Oya AYDIN
88,00
195. 02.087 B. Serdar SAVAŞ
2.881,52
TOPLAM
4. 419, 52 TL
C. Parti Mallarının İncelenmesi
15. Partinin 2013 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede, herhangi bir taşınmaz mal ve menkul kıymet edinimininolmadığı, edinilen 64.753,75 TL tutarındaki taşınırın ise Kanun’a uygun olarakedinildiği anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Demokratik Sol Partinin 2013 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
A. Kanun’a uygunolmayan 4. 419, 52 TL gider karşılığı Parti mal varlığının 2820 sayılı Kanun’un75. maddesi uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,
B. Partinin 2013yılı kesin hesabında gösterilen 6.224.014,43 TL gelir ve 1.489.699,45 TLgiderin Hazineye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygunolduğuna,
21/6/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ