ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2009/40 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2016/1
Karar Tarihi:10.2.2016
R.G.Tarih-Sayı:13.04.2016-29683
I- MALİ DENETİMİNKONUSU
Demokratik Sol Parti 2008yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU, HicabiDURSUN, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, KadirÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 10.2.2016 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.
2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında iller teşkilatından gönderilenler ile parti merkezine aitolan kesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” hükmüne yer verilmiştir.
3. Yine Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 51. maddesinin (1)numaralı fıkrasında “Siyasi partiler, 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanununun 74 üncü maddesi uyarınca genel başkanları tarafındanimzalanmış yazı ve ekinde,
a) Merkez karar ve yönetim kurullarınca (parti tüzüğündekesin hesapları onaylama görevi verilen yetkili organlarınca) alınmış partigenel merkezi ve iller örgütleri kesin hesaplarının incelenip kabul edildiğineve birleştirildiğine ilişkin kararın onaylı örneğini,
b) Karara bağlanmış ve birleştirilmiş bulunan bir yıllıkkesin hesabın onaylı örneğini,
c) Parti genel merkez kesin hesabının onaylı örneğini,
ç) Bağlı ilçeleri de kapsayan ve il sorumlularıtarafından imzalanmış olan iller teşkilatı kesin hesaplarının onaylı örnekleriile genel merkez tarafından düzenlenecek olan il teşkilatları kesinhesaplarının icmal listesini,
d) Parti genel merkez ve il teşkilatlarının aynı hesapdöneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini belirten listeleri,
e) Parti genel sekreteri ve genel saymanının imzasınıtaşıyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayım tutanağı ile bankahesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmış mutabakatyazılarını, Haziran ayı sonuna kadar Mahkemeye sunarlar.” hükmü yer almaktadır.
4. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 12.4.2010 tarihlive C.02.0.CBS.0.01.02.04/439 sayılı yazılarına ekli listede Demokratik SolPartinin 2008 yılı itibariyle teşkilatlandığı belirtilen Diyarbakır, Hakkari,Bayburt, Batman, Karabük ve Düzce illerine ilişkin kesin hesap cetvelleri, buillere ait ilgili yıl içerisinde herhangi bir gelir-gider oluşmadığıgerekçesiyle gönderilmemiştir.
5. Siyasi partilerin teşkilatlandıkları il, ilçe vebeldelerde faaliyetlerini yürütecekleri başkanlıklarının bulunması ve bunlarınhayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye, tutulacakdefterlerin satın alınması vb. bir takım genel yönetim giderlerini yapmasıgerekir. Dolayısıyla partinin yazısında belirttiği gerekçelerle YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarında aktif görünen il ve bağlı ilçeörgütlerinde gelir-giderinin olmadığının kabul edilmesi mümkün değildir.
6. 2820 sayılı Kanun’un; 69. maddesinde bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına eldeedileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolmayacağı ve bir siyasi partinin tüm giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde deyapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen sorumluları ile istenen bilgilerivermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
7. Bu hükümlere göre, parti yöneticilerinin genel yönetimgiderlerini kendi imkanlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerinin partiye bağışgeliri olarak, karşılığının da genel yönetim gideri olarak kaydedilerek partitüzel kişiliği adına hesaplara dahil edilmesi gerekir.
8. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir-gider oluşturulduğu anlamına gelir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un 69.ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
9. Bu haliyle gelir ve gideri olmadığı gerekçesiyle kesinhesap cetveli gönderilmeyen il örgütlerinin 2008 yılı hesaplarının inceleniparaştırılması mümkün değildir.
10. Bu nedenle hesap verilebilir bir şekilde kayıt vebelge düzeninin oluşturulmaması, hesap dışında gelir elde edilip gideryapılması, Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinadengerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.
11. Bu itibarla Demokratik Sol Partinin 2008 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasından dolayıişin esasının incelenmesine,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
12. Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLAkarar verilmiştir.
III- ESASINİNCELENMESİ
13. Demokratik Sol Partinin AnayasaMahkemesine verdiği 2008 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturandefter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve RaportörSadettin CEYHAN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
14. Denetimin maddi öğelerini oluşturandefter ve belgelerde, Partinin 2008 yılı gelirleri toplamının 12.085.910,43 TL,geçen yıldan devreden nakit miktarının 44.149.973,13 TL; giderleri toplamının14.927.328,14 TL, gelecek yıla devreden nakit miktarının 41.310.440,07 TL olduğuanlaşılmaktadır.
15. Parti 2008 yılıkesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardanoluştuğu, bu hâliyle Partinin 2008 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
16. Osman AlifeyyazPAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
17. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 9.381.649,59TL olup bunun 9.361.833,13 TL’si faiz gelirlerinden, 2.697,00 TL’siyardımlardan, 12.117,00 TL’si yayın satış gelirlerinden, 5.002,46 TL’si diğergelirlerden oluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
19. Parti il örgütlerinin 2008 yılı gelirleri toplamı 2.704.260,84TL olup bunun 229.058,07 TL’si bağışlardan, 99.317,63 TL’si üye aidatlarından,8.325,86 TL’si yayın gelirlerinden, 46.098,00 TL’si faaliyet gelirlerinden,1.949.147,98 TL’si genel merkez yardımlarından, 355.161,00 TL’si geçmiş yılgelirlerinden, 17.152,30 TL’si diğer gelirlerden oluşmaktadır.
20. Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
21. Osman AlifeyyazPAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
22. Parti Genel Merkezinin 2008 yılı giderleri toplamı 12.385.448,12TL olup bunun 10.027.845,77 TL’si genel yönetim giderlerinden, 2.357.602,35TL’si seçim, propaganda giderlerinden oluşmaktadır. Gelecek yıla devreden nakit(kasa/banka) tutarı 41.097.697,90 TL’dir.
23. Parti Genel Merkezinin 2008 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
1- Hasan Suna adına kayıtlı telefon bedellerinin Partibütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Yevmiye Tarih ve No
Telefon No
Tutar
21.1.2008/73
0.505.844 79 03
106,35
23.1.2008/84
0.505.844 79 05
31,94
23.1.2008/84
0.505.844 79 04
80,15
22.2.2008/202
0.505.844 79 03
104,64
22.2.2008/202
0.505.844 79 05
189,49
22.2.2008/202
0.505.844 79 04
162,46
21.3.2008/345
0.505.844 79 05
35,5
21.3.2008/345
0.505.844 79 04
144,21
21.3.2008/345
0.505.844 79 03
125,07
21.4.2008/489
0.505.844 79 05
9,63
21.4.2008/489
0.505.844 79 04
129,85
21.4.2008/489
0.505.844 79 03
139,92
21.5.2008/610
0.505.844 79 05
155,83
21.5.2008/610
0.505.844 79 04
152,88
21.5.2008/610
0.505.844 79 03
80,44
18.6.2008/744
0.505.844 79 05
17,89
18.6.2008/744
0.505.844 79 04
248,46
18.6.2008/744
0.505.844 79 03
132,54
9.7.2008/862
0.505.844 79 03
133,49
14.7.2008/885
0.505.844 79 04
340,57
14.7.2008/885
0.505.844 79 05
9,63
26.8.2008/1094
0.505.844 79 03
114,62
26.8.2008/1094
0.505.844 79 04
269,55
19.9.2008/1207
0.505.844 79 04
182,10
19.9.2008/1207
0.505.844 79 03
122,9
22.9.2008/1214
0.505.844 79 05
19,26
20.10.2008/1322
0.505.844 79 04
140,33
20.10.2008/1322
0.505.844 79 03
111,57
20.10.2008/1322
0.505.844 79 05
7,30
20.11.2008/1494
0.505.844 79 03
125,12
20.11.2008/1494
0.505.844 79 05
45,67
24.11.2008/1512
0.505.844 79 04
92,04
22.12.2008/1645
0.505.844 79 04
69,54
22.12.2008/1645
0.505.844 79 03
169,55
22.12.2008/1645
0.505.844 79 05
31,94
Toplam
4.032,43
Parti yetkilileri göndermiş oldukları açıklamada, “HasanSuna ilgili dönemde partinin Genel Saymanıdır. Avea firması tarafındanparlamenterlere tanınan kampanya tarifesi daha ucuz olduğu için telefonaboneliği kişi adına çıkmıştır. Görüşmeleri parti adına yapılmıştır. Görevisona erdikten sonra bu hattın faturaları ödenmemiştir.” demişlerdir.
Kişiler adına kayıtlı telefon bedellerinin Partibütçesinden ödenmesi yersizdir. 4.032,43 TL tutarında Parti mal varlığınınHazineye irat kaydedilmesi gerekir.
2- Kişiler adına kayıtlı telefonlara alınan kontörbedellerinin Parti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Yevmiye Tarih ve No
İçerik
Firma, Fatura Tarih ve No
Tutar
25.3.2008/362
Kontör
Karesi İletişim, 20.3.2008/1
35
24.4.2008/506
Kontör
Su Market, 22.4.2008/000003
16,5
2.5.2008/547
Kontör
Su Market, 1.5.2008/000054
23,5
26.5.2008/637
Kontör
Su Market, 22.5.2008/000064
16,5
26.5.2008/637
Kontör
Tele Market, 23.5.2008/0010
16,5
18.7.2008/910
Kontör
Türkerler Ltd.Şti., 1.7.2008/000002
16,5
1.9.2008/1121
Kontör
Su Market, 1.9.2008/000055
17
26.9.2008/1236
Kontör
Keleşler Bilgisayar, 20.9.2008/0002
17
28.12.2008/1707
Kontör
Yıldız GSM, 16.12.2008/0002
43
Toplam
201,5
Parti yetkilileri göndermiş oldukları açıklamada, “Partimizdeçalışan şoför, ofis memurları gibi personellerin parti iletişimleri içinkullandıkları kendi telefonlarına alınan hazır kartlardır. Bu kişilere hatvermek ekonomik olmadığından faturalı tarifelerde sabit ödemeler gibi masraflarolduğundan maliyeti düşürebilmek adına kontör alınmaktadır.” demişlerdir.
Kişiler adına kayıtlı telefon bedellerinin Partibütçesinden ödenmesi yersizdir. 201,50 TL tutarında Parti mal varlığınınHazineye irat kaydedilmesi gerekir.
3- Basın mensuplarının konaklama harcamalarının Partitarafından karşılanma nedeni sorulmuştur.
Ödeme Yapılan
Fatura Tarih ve No
İçerik
Tutar
Seyahat 53 Turizm Ltd.Şti.
14.10.2008/075729
Başkent TV’nin 17.10.2008 tarihinde 40 dbl. Oda rezarvasyonu yapılmıştır. Aktif Metropolitan Otel’de konaklama yapılmıştır.
6.400
Gazi Park Hotel
18.10.2008/0132670
Samsun TV, Mersin Güney, Ordu TV, Sivas ERT, Konya TV, ismi belirtilen 8 kişi ve 1 isimsiz oda ücreti
2.250
Anıt Park Hotel
18.10.2008/431175
Basın mensupları için 17 oda ücreti.
1.530
TOPLAM
10.180,00
Parti yetkilileri göndermiş oldukları açıklamada, “İlgilimaddede belirtilen Basın mensupları harcamalarının Parti bütçesinden karşılanmanedeni sorulmuştur. Burada yapılan harcamalar Parti etkinliklerine götürülenbasın mensuplarının harcamalarının karşılanması değildir. Söz konusu tarihteAnkara Aktif Metropolitan Hotel’de sadece basın mensuplarının davet edildiğiyemekli bir toplantı tertip edilmiştir. Söz konusu toplantıya çeşitli il vebölgelerden medya mensupları partimiz tarafından davet edilmiştir. Yapılantoplantıya şehir dışından gelen basın mensuplarının konaklama masrafları daPartimiz tarafından davet edildikleri için Partimiz tarafından karşılanmıştır.Söz konusu etkinlikte Parti politikaları, Parti Programı, Genel ve Yerel Çalışmalarımız,Seçim Bildirgelerimiz, Güncel Olaylar hakkındaki partimiz görüşleri basın ilepaylaşılmıştır. Zaten toplantının özelliği sadece Basın Mensuplarına yönelikolmasıdır. İlgili muhasebe fişi incelendiğinde de görüleceği üzere AktifMetropolitan Otel’in yemek faturası da görülecektir. Bunun gibi diğeretkinliklerimiz de mevcuttur. Örneğin Rektörler Toplantısı, Emek Kurultayı vbgibi. Bu toplantı ise medya toplantısıdır.” demişlerdir.
Parti yetkilileri, yapılan harcamaların basınmensuplarının giderlerinin karşılanması niteliğinde bir harcama olmadığını,Parti tarafından organize edilen ve çeşitli basın organlarının Partifaaliyetleri hakkında bilgilendirilmesini içeren programlara ait giderlerolduğunu ifade etmişlerdir. Bir siyasi partinin politikalarının,faaliyetlerinin, o siyasi partiyle ilgili gelişmelerin takip edilmesi ve yazılıveya görsel medyada paylaşılması gazetecilerin görevidir. Basın mensuplarınınsiyasi partilerin toplantı veya organizasyonları izlemek ve/veya buradan haberyapmak amacıyla yapacakları giderler de kendi kuruluşları tarafındankarşılanması gereken yönetim giderleridir. Anayasa Mahkemesinin daha öncekikararları göz önüne alındığında, (E.2011/18, K.2014/88) yapılan harcamalarKanun’a uygun değildir. Yapılan harcamalar karşılığı olan 10.180,00 TLtutarında Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
4- Aşağıdaki tabloda giderleri karşılanan araçların kimeait olduğunun belirtilmesi ile bu giderlerin Parti tarafından karşılanmasınıgerektirecek kanıtlayıcı belgelerin gönderilmesi istenmiştir.
Yevmiye Tarih ve No
Plaka No
İçerik
Tutar
1.2.2008/135
09 K 5393
Önürler A.Ş.’den 24.1.2008 tarihinde alınan eurodıesel
80
27.2.2008/235
06 AN 3340
Ganioğlu Petrol’den 25.1.2008 tarihinde alınan LPG
50,12
27.2.2008/235
06 AN 3340
Tolgaz Otogazdan 17.1.2008 tarihinde alınan LPG
77,25
27.2.2008/235
06 AN 3340
Bozlak Petrolden 16.2.2008 tarihinde alınan LPG
74,27
27.2.2008/235
06 AN 3340
Haskeyf Petrolden 1.2.2008 tarihinde alınan LPG
30,14
27.2.2008/235
06 AN 3340
Baksan Petrolden 22.1.2008 tarihinde alınan LPG
78,05
7.7.2008/851
09 AK 559
4 ayrı yerden (Konya-Karaman-Selçuk-Aydın) 27-30/6/2008 tarihlerinde alınan eurodıesel
782
10.7.2008/871
77 AE 255
Çakıroğlu Akaryakıttan 22.6.2008 tarihinde alınan kurşunsuz benzin
50
10.7.2008/871
77 AE 255
Yalvaçlar Akaryakıttan 21.6.2008 tarihinde alınan kurşunsuz benzin
50
26.12.2008/1691
55 NR 424
3 ayrı yerden (Ankara-Samsun-Mecitözü) 22-25/12/2008 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
275
1.12.2008/1549
09 AK 559
2 ayrı yerden 22.11-1.12/2008 tarihlerinde alınan eurodıesel
362
4.12.2008/1576
60 HB 249
Fikret Ağaoğlu Ltd.Şti.’den alınan 1.12.2008/084377 nolu fatura ile alınan kurşunsuz benzin
150,04
15.12.2008/1596
55 NR 424
3 ayrı yerden (Ankara-Samsun-Mecitözü) 29.11-5.12/2008 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
749
18.12.2008/1625
09 AK 559
6 ayrı yerden 29.11-12/12/2008 tarihlerinde alınan motorin
719,09
20.12.2008/1640
55 NR 424
2 ayrı yerden (Kırıkkale-Samsun) 17-18/12/2008 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
260
27.12.2008/1703
02 FZ 827
11.12.2008 tarihli Ünal turizmden alınan eurodizel
83,51
29.12.2008/1713
06 YD 981
2 ayrı yerden (Ankara-Kırşehir) 29-30/11/2008 tarihlerinde alınan kurşunsuz benzin
309,93
6.5.2008/564
34 DRT 55
Petrol Ofisinden alım
836,10
Parti yetkilileri göndermiş oldukları açıklamada, sözkonusu araçların Parti adına kayıtlı olmadığını, ancak çeşitli toplantı veorganizasyonlarda Parti yetkililerinin ulaşımı için kullanıldığını ifadeetmişlerdir. Parti adına kayıtlı araçlar ile parti tarafından kiralanan veyapartiye tahsis edilen araçların dışındaki araçların akaryakıt, tamir-bakım vevergi vb. giderleri parti bütçesinden karşılanamaz. Dolayısıyla partiaraçlarına (kiralama-mülkiyet-tahsis) yapılan giderler haricindeki giderlerinparti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcamaolarak kabul edilmesi mümkün değildir. 5.016,50 TL tutarında Parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
5- Partinin Tercüman ile Halka ve Olaylara Tercümangazetelerinden belli sayılarda alma ve bunun Parti bütçesinden karşılanmanedeni sorulmuştur.
Yevmiye Tarih ve No
Firma Adı
Fatura Tarih ve No
İçerik
Tutar
8.7.2008/856
MDP Fatma Baklaya Kangal/Sivas
27.6.2008/048467
Tercüman gazetesi
300
8.7.2008/856
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Burçak Basın Dağıtım Kayseri
27.6.2008/291175
1.000 adet H.O.tercüman
300
8.7.2008/856
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Burçak Basın Dağıtım Kayseri
22.6.2008/29117
600 adet H.O.tercüman
180
8.7.2008/856
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Burçak Basın Dağıtım Kayseri
25.6.2008/893766
1.600 adet H.O.tercüman
480
8.7.2008/856
OAR Ltd.Şti Samsun
24.6.2008/757808
H.O.tercüman 1600adetx0,30
480
8.7.2008/856
Göktuğ Ltd.Şti Kars
1.7.2008/021639
1600 adet Tercüman gazetesi
480
8.7.2008/856
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Yavuzcan Dağıtım Kütahya
22.6.2008/338285
600 adet H.O.tercüman
180
8.7.2008/856
Sevimli Dağıtım Afyonkarahisar
23.6.2008/028275
600 adet H.O.tercüman 600adetx0,30
180
8.7.2008/856
Merkez Dağıtım Pazarlama, Burçak Dağıtım Pazarlama Konya
29.6.2008/292942
1.000 adet H.O.tercüman
283,5
8.7.2008/856
Merkez Dağıtım Pazarlama, Burçak Dağıtım Pazarlama Konya
22.6.2008/292117
600 adet H.O.tercüman
170,10
9.7.2008/862
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Yavuzcan Dağıtım Kütahya
27.6.2008/338304
1.000 adet Tercüman gazetesi
300
11.7.2008/875
Gökhan Basın Dağıtım Manisa
21.6.2008//851975
1600 adet Tercüman gazetesi
480
11.7.2008/875
Merkez Dağıtım Pazarlama, Arda Yayın Dağıtım Balıkesir
22.6.2008//02077736
1600 adet Tercüman gazetesi
480
11.7.2008/875
Merkez Dağıtım Pazarlama, Bahriye Taşçı Gazete Dağıtım Baş Bayii Aydın
22.6.2008//469770
1600 adet H.O.Tercüman gazetesi
480
11.7.2008/875
Kılıççıoğlu Gazetecilik Ltd.Şti. Mersin
23.6.2008//466169
800 adet Tercüman gazetesi
240
11.7.2008/875
Kılıççıoğlu Gazetecilik Ltd.Şti. Mersin
27.6.2008//466600
800 adet Tercüman gazetesi
240
11.7.2008/875
Yavuz Dağıtım Pazarlama Ltd.Şti. İzmir
24.6.2008//661275
1.600 adet Tercüman gazetesi
480
11.7.2008/875
Merkez Dağıtım Pazarlama, Kural Dağıtım Tekirdağ
30.6.2008//546032
1600 adet H.O.Tercüman gazetesi
480
11.7.2008/875
Kalemsiz Dağıtım ve Matbaacılık Hatay
26.6.2008//096559
800 adet H.O.Tercüman gazetesi
240
11.7.2008/875
Kalemsiz Dağıtım ve Matbaacılık Hatay
26.6.2008//096562
800 adet H.O.Tercüman gazetesi
240
11.7.2008/875
Rüzgar Basın Yayın Dağıtım Ltd.Şti. Çanakkale
21.6.2008//40288
1.600 adet H.O.Tercüman gazetesi
480
17.7.2008/905
Merkez Dağıtım Pazarlama, Serhat Dağıtım Amasya
22.6.2008//574056
600 adet H.O.Tercüman gazetesi
180
17.7.2008/905
Merkez Dağıtım Pazarlama, Serhat Dağıtım Amasya
29.6.2008//574618
1.000 adet H.O.Tercüman gazetesi
300
17.7.2008/905
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Akkaynak Basın Dağıtım Bursa
29.6.2008//595014
1.000 adet H.O.Tercüman gazetesi
300
17.7.2008/905
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Akkaynak Basın Dağıtım Bursa
22.6.2008//595425
600 adet H.O.Tercüman gazetesi
180
10.7.2008/871
Merkez Dağıtım Pazarlama, Kocabey Manav Market Dağıtım Burdur
25.6.2008//0039777
1.600 adet H.O.Tercüman gazetesi
480
16.7.2008/900
Boğa Gazete Mecmua Dağıtım ve Pazarlama Denizli
863101
1.600 adet Tercüman gazetesi
480
17.7.2008/908
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Ece Yayın Dağıtım Antalya
29.6.2008//791373
1.000 adet H.O.Tercüman gazetesi
300
17.7.2008/908
Turkuvaz Dağıtım Pazarlama, Ece Yayın Dağıtım Antalya
22.6.2008//790850
600 adet H.O.Tercüman gazetesi
180
17.7.2008/908
Uzer Basın Dağıtım Niğde
22.6.2008//915818
600 adet H.O.Tercüman gazetesi
180
17.7.2008/908
Uzer Basın Dağıtım Niğde
29.6.2008//916263
1.000 adet H.O.Tercüman gazetesi
300
17.7.2008/908
Merkez Dağıtım Pazarlama, Yorulmaz Dağıtım Kırklareli
29.6.2008/061473
1.000 adet H.O.Tercüman gazetesi
300
17.7.2008/908
Merkez Dağıtım Pazarlama, Yorulmaz Dağıtım Kırklareli
22.6.2008/061332
600 adet H.O.Tercüman gazetesi
180
17.7.2008/908
Merkez Dağıtım Pazarlama, Ecem Dağıtım Pazarlama Sakarya
29.6.2008/176137
1.200 adet H.O.Tercüman gazetesi
360
17.7.2008/908
Merkez Dağıtım Pazarlama, Ecem Dağıtım Pazarlama Sakarya
22.6.2008/175678
400 adet H.O.Tercüman gazetesi
120
17.7.2008/908
Merkez Dağıtım Pazarlama, Sivas Merkez Dağıtım Sivas
22.6.2008/012883
600 adet H.O.Tercüman gazetesi
180
22.7.2008/926
Edirne Kılıç Dağıtım Edirne
29.6.2008/705020
1.000 adet H.O.Tercüman gazetesi
283,5
22.7.2008/926
Edirne Kılıç Dağıtım Edirne
22.6.2008/704736
600 adet H.O.Tercüman gazetesi
170,10
29.7.2008/966
Sevimli Dağıtım Afyonkarahisar
25.6.2008/028280
1.000 adet Tercüman gazetesi 1.000adetx0,30
300
Toplam
11.947,2
Parti yetkilileri göndermiş oldukları açıklamada, Partiile ilgili haber yapan gazetelerin satın alınıp, tüm teşkilatlara dağıtıldığınısöylemişlerdir.
Ancak yapılan incelemede, sadece Tercüman ile Halka veOlaylara Tercüman gazetelerinin satın alındığı görülmüştür. Yapılan alım sadecehaziran ayında ve 38.000 adet olarak gerçekleşmiştir. Alım sayısı dikkatealındığında teşkilat sayısından çok daha fazla gazete alımının olduğu ortayaçıkmaktadır. Dolayısıyla gazete alımlarının, teşkilata dağıtılmaktan ziyadebelli bir gazeteye destek amaçlı olduğu görülmektedir. 11.947,20 TL tutarındaParti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
6- Aşağıda yer alan davetiyelerin Parti tarafındanalınma nedeninin bildirilmesi istenmiştir.
Yevmiye Tarih ve No
Gider Makbuz Tarih ve No
Hizmet Alınan Kişi
Alınan Hizmetin İçeriği
Tutar
4.3.2008/267
4.3.2008/0245
Oğuz Yıldızhan
Adedi 3 YTL’den 20 adet davetiye bedeli
60
10.6.2008/712
10.6.2008/0274
Cuma Gürsoy
Adedi 50 YTL’den 5 adet davetiye bedeli olarak ödenen
250
17.7.2008/905
17.7.2008/0276
Mukaddes Kaplan
Adedi 10 YTL’den 20 adet davetiye bedeli olarak ödenen
200
25.12.2008/1681
25.12.2008/0283
Mustafa Özarslan
Adedi 10 YTL’den 10 adet davetiye bedeli olarak ödenen
100
TOPLAM
610
24. Parti yetkilileri göndermiş oldukları açıklamada, “Çeşitlisivil toplum kuruluşları, dernekler ve vakıfların düzenledikleri etkinlik vegecelere partimizi temsilen yöneticilerimiz katılmışlardır. Davetiyeler bunedenle alınmıştır. Ayrıca ilgili sivil toplum kuruluşlarına destekolunmuştur.” demişlerdir.
25. Ancak söz konusu harcamaların sivil toplum kuruluşunadeğil, kişilere yapıldığı görülmüştür. Ayrıca söz konusu harcamaların siyasiparti amaçlarıyla bağlantısı kurulmamıştır. Kişilere yapılan ödemelerin siyasiparti faaliyetleriyle ilgisi görülmediğinden, 610 TL tutarında Parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
26. Osman AlifeyyazPAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
27. Partinin il örgütlerinin 2008 yılı giderleri toplamı 2.541.880,02TL olup bunun 2.212.629,46 TL’si genel yönetim giderlerinden, 246.868,28 TL’siseçim giderlerinden, 2.900,00 TL’si taşıt giderlerinden, 79.482,28 TL’sidemirbaş alımlarından oluşmaktadır. Gelecek yıla devreden nakit (kasa/banka)tutarı 212.742,17 TL’dir.
28. Partinin il örgütlerinin 2008 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu görülmüştür.
29. Osman AlifeyyazPAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
30. Demokratik Sol Partinin sunmuş olduğu defter vebelgeler üzerinde yapılan incelemelerde Parti Genel Merkezinin 2008 yılındaherhangi bir taşınmaz mal ile menkul kıymet ve hak ediniminde bulunmadığı,edinilen 23.726,96 TL tutarındaki taşınır mal ediniminin ise Kanun’a uygunolduğu tespit edilmiştir.
31. Osman AlifeyyazPAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
IV- SONUÇ
Demokratik Sol Partinin 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 31.987,63 TL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi uyarınca Hazineye iratkaydedilmesine,
2- Partinin 2008 yılı kesin hesabında gösterilen 12.085.910,43 TL gelir toplamının, 14.927.328,14 TL gidertoplamının, 41.310.440,07 TL gelecek yıla devreden nakit miktarının, Hazineyeirat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru,denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
3- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,10.2.2016 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
KARŞIOY YAZISI
1. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesinde,siyasi partilerin genel başkanlarının, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunankesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatınınkesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine vermeleri gerektiği öngörülmüştür. Aynı mahiyetteki bir hüküm 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un55. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer almaktadır.
2. Anayasa Mahkemesine gelen her türlü işler gibi siyasiparti mali denetimleri de “ilk inceleme” ve “esas inceleme” aşamalarından geçerekkarara bağlanmaktadır. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 56. maddesinde düzenlenmiş olan siyasi parti malidenetimlerinde ilk ve esas inceleme usulünde herhangi bir süre öngörülmemiştir.
3. Mali denetimi yapılan Parti’nin inceleme yılına aithesaplarının ilk ve/veya esas incelemeleri 10 Şubat 2016 günü yapılmış vekarara bağlanmıştır. Bu durumda, denetimi yapılan Parti’nin geçmiş yıllara aitmali denetimlerinin ilk ve/veya esas incelemelerinin kesin karara bağlandığıtarih itibariyle, denetim yılına ait kesin hesapların Anayasa Mahkemesinesunulmasından itibaren beş yıl müddetle sonuçlandırılmadığı açıktır.
4. Anayasada öngörülen siyasi parti mali denetimikurumunun amaçlarına, hukukun genel ilkelerine ve korunmak istenen demokratikdeğerlere bakıldığında, her hangi bir Devlet katkısı da almayan partilerin malidenetimlerinin ait olduğu yıldan çok uzun zaman geçtikten sonra yapılmasınınhangi üstün hukuki yarara hizmet ettiğini anlamak güçtür. Bu nedenle, büyükgecikmelerle yapılan bu tür mali denetimlerin karara bağlanması ve denetimebağlı hukuki sonuçlar çıkarılması yerine, dosyanın işlemden kaldırılmasınakarar verilmesi gerekmektedir. Bu konudaki gerekçelerimiz kısmen daha öncekimali denetimlere ilişkin karşıoy yazılarımızda da açıklanmıştır (S.P.M.D.,E:2009/37, K:2014/86, 30.01.2015 tarihli ve 29252 sayılı Resmi Gazete; S.P.M.D.E:2001/20, K:2009/48, 26.11.2009 tarihli Resmi Gazete).
5. Konunun hukuk devletinin temel unsurlarından olan hukukgüvenliği ve adil yargılanma hakkına aykırılık içeren boyutları bulunduğukadar, siyasi parti özgürlüğüne yapılmış bir temel hak ihlali de söz konusuolabilecektir. Bunun nedenleri aşağıda açıklanmıştır.
6. Anayasanın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletinintemel bir öğesinin de hukuk güvenliği olduğu, Anayasa Mahkemesinin de birçokkararında vurgulanmıştır.
7. Yasaların toplum hayatında hangi işlem veya eylemleriyaptırıma bağladığı, hangi eylemlerin suç veya kabahat oluşturdukları, kasıtlıveya kusurlu olarak meydana gelen hukuka aykırılıkların hangi sonuçlarıdoğuracağı, bu konularda hangi işlemlerin kimler tarafından yapılacağı, kusurlueylemin ne zamana kadar soruşturulacağı ve kovuşturulacağı, yasalarda veAnayasa ile yasaların verdiği yetkiye dayanarak gerçekleştirilmiş altdüzenlemelerde açıkça belirtilmiş olmalıdır. Aksi takdirde hukukiöngörülebilirlikten ve hukuk güvenliğinden söz edilemez.
8. Siyasi Partilerin mali denetimi, Anayasada, 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nda, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’da ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’ndedüzenlenmiştir. Mevzuatta, mali denetimin prosedürü hakkında ayrıntılı hükümleryer almakla birlikte, sürelerle ilgili hükümler sadece 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanununun belge saklama yükümlülüğüne ilişkin 69. ve 70. maddelerindeyer almaktadır. Buna göre, siyasi partilerin gelir ve gider belgelerini saklamayükümlülüğü, Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili siyasi partiyebildirilme tarihinden itibaren beş yıldır. İptal ve itiraz davalarındakininaksine, mali denetimlerde ilk incelemenin hangi süre içinde yapılacağı 2820sayılı Siyasi Partiler Kanununda belirtilmediği gibi, 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunda dabelirtilmemiştir.
9. Öte yandan, mevzuatta, siyasi partilerin hesaplarını,hesap yılını takip eden Haziran ayının sonuna kadar Anayasa Mahkemesinevermeleri öngörülmüş olmakla birlikte, denetimin hangi sürede kararabağlanacağı hakkında da tabiatıyla bir hüküm bulunmamaktadır.
10. Hukuk güvenliğinin gereği olan öngörülebilirlikilkesi, kişilerin belirsiz sürelerle denetlenme ve muhtemel bir para cezasınaçarptırılma tehdidi altında tutulmalarına olanak vermez. Nitekim hukukumuzda gerek213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile gerek Ticaret Kanunu’ndaki hükümlerle, belgesaklama ve kamu alacağından sorumlu olma konusunda kişiler lehine çeşitligüvenceler getirilmiştir. Buna göre, belge saklama ve saklanmayan belgelerdendolayı mesul tutulma konusunda hukuk sistemimizdeki düzenlemelerde, birbirinebenzer şekilde beş yıllık süreler öngörülmüştür. Ancak, siyasi partilerinmevzuatta bu tür güvenceleri bulunmamaktadır, çünkü ilk incelemenin yapılmasıve esasın karara bağlanması, tamamen ucu açık bir sürece tabi tutulmuştur.
11. Hukuk güvenliğine aykırı olan ve 12 Eylül 1980 askerirejiminin ürünü olan yasadan kaynaklanan bu durumun mevzuat değişiklikleriylebu güne kadar düzeltilmemesi karşısında, Anayasa Mahkemesinin içtihat tesisetme yoluyla siyasi parti mali denetimlerini hukuk devleti esaslarına uygunhale getirmesi mümkündü ve bu nedenle beş yıl veya daha eski yıllara ait malidenetimlerin işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerekirdi. Ancak bu yolada gidilmediğinden, beş yıl ve daha fazla zaman geçmiş evrak üzerinden malidenetim yapılmasına devam edilmektedir. Bu yöndeki uygulama, Anayasanın 2.Maddesinde ifadesini bulan demokratik hukuk devleti ilkesine aykırıdır.
12. Siyasi partiler, Anayasanın ve Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi’nin (AİHS) güvencesi altında olduğundan, şu hususların dabelirtilmesi yerinde olur:
13. Anayasanın 67. maddesinde seçme ve seçilme hakkı ilebir siyasi parti içinde faaliyette bulunma hakkı, 68. maddesinde siyasi partikurma hakkı düzenlenmiş; yine 68. maddede siyasi partilerin demokratik siyasihayatın vazgeçilmez unsurları oldukları belirtilmiştir. AİHS’nin örgütlenmeözgürlüğüne ilişkin 11. maddesi de siyasi parti faaliyetlerini güvence altınaalmaktadır.
14. Zaman sınırlamasına ve yasa ile belirlenmiş süreleretabi olmayan bir şekilde mali denetim yapılması ve bunun sonucunda, geçmişyıllara ait harcama belgelerinin usulüne uygun olarak sunulamadığıgerekçesiyle, yine üst sınırı da olmaksızın, belirsiz miktarlarda para cezası(Hazineye irat kaydı) kesilebilmesi, denetim yılına ait bulgulardan hareketleçeşitli suç duyurularında bulunulması, siyasi faaliyet ve siyasi partiözgürlüğüne yapılmış bir müdahaledir.
15. Siyasi Parti özgürlüğüne yapılan müdahalenin,Anayasanın 13. maddesinde belirtildiği şekilde, yasa ile yapılması, demokratikbir toplumda zorunlu olması ve ölçülülük ilkesine aykırı olmamasıgerekmektedir.
16. Mali denetim, siyasi parti faaliyetlerine yapılmışbir müdahale olmakla birlikte, demokratik bir toplumda zorunlu olduğu açıktır.Ancak, siyasi parti mali denetimlerinin ucu açık, yani yasa ile belli sürelerebağlanmamış bir uygulama kapsamında gerçekleştirildiği, bu konuda yeterli yasalçerçeve bulunmadığı, kıyas yoluyla uygulanabilecek mevzuat hükümlerinin deAnayasa Mahkemesince resen uygulanmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda siyasiparti faaliyetlerine yapılmış müdahalenin, demokratik bir toplumda zorunlu olsabile, “yasa ile düzenlenme” koşuluna uyduğu söylenemez.
17. Öte yandan, vergi alacaklarının dahi 5 yıldazamanaşımına uğradığı bir hukuk düzeninde bir siyasi partinin kamu hazinesinebir borcu olmadığı halde mali bir cezaya çarptırılmasında ölçülülük bulunmadığıaçıktır. Diğer bir ifadeyle, siyasi partilerin hesaplarının denetlenmesindekikamu yararı ve siyasi parti mali denetimi için demokratik bir toplumda bulunanzorunluluk ile uzun ve belirsiz süreler sonunda yaptırımlara maruz kalmamayıgerektiren hukuk güvenliği arasında olması gereken adil ve makul denge ortadankalkmış olmaktadır.
18. Bu nedenle beş yıldan sonra yapılan denetimlerin,buna bağlı suç duyurularının ve irat kaydı kararlarının, hukuk devleti ilkesineaykırı olduğu kadar, Anayasa’nın 68. Maddesine de aykırı olduğuna ve Avrupaİnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 11. maddesinin ihlalini oluşturduğuna şüphebulunmamaktadır.
19. Anayasa Mahkemesinin yaptığı mali denetim, dosyaüzerinden yapılan, temyiz ve itirazı kabil olmayan bir yargılamadır. Yargılanantüzel kişi sıfatıyla, denetlenen partinin, Anayasanın 36. ve AİHS’nin 6.maddelerinde yer alan adil yargılanma hakkından yararlanması gerekeceğitartışmasızdır.
20. Anayasanın 36. ve AİHS’nin 6. maddesinde güvencealtına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında, makul sürede yargılanma dabulunmaktadır. Her türlü ölçüte göre, dosya üzerinden ve tek dereceli olarakyapılan mali denetimlerin beş yıl veya daha uzun sürelerde karara bağlanmasınınmakul ve haklı bir nedeni olamayacağından, adil yargılanma hakkının da birihlalini oluşturduğu açıktır.
Yukarıdaki nedenlerle, denetlenen Parti hakkındakiçoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT