Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/58, K.2019/31 Sayılı Karar - 16/10/2019

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/58 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2019/31

Karar Tarihi:16/10/2019

R.G.Tarih-Sayısı:17/12/2019-30981

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Doğru Yol Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” denilmişve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasi partileringenel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ileparti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile PartiGenel Merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Demokrat Partinin teşkilatlandığıillere ve ilçe örgütlerine ilişkin 2015 yılı içinde herhangi bir gelir vegiderin gerçekleşmediği ifade edilerek 2015 yılı kesin hesabının gönderilmediğitespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genelyönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

9. Bu itibarla Doğru Yol Partisinin 2015 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasıdolayısıyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararıntebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

10. Doğru Yol Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 1.233,23 TL, önceki yıldandevreden nakit toplamının 4.916,77 TL, giderler toplamının 6.150 TL olduğuanlaşılmaktadır.

12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerinİncelenmesi

1. Genel Merkez Gelirleri

13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 1.233,23 TLolup bunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır. Parti Genel Merkezininönceki yıldan devreden nakit toplamı 4.916,77 TL’dir.

14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındakigelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletme defterindekayıtlı olan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda verilen toplam 1.233,23 TLtutarındaki gelire ilişkin makbuzun gönderilmesi istenmiştir.

Parti tarafından söz konusu yazıya cevap verilmemiştir.

2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde “Bir siyasipartinin bütün gelirleri, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edilir./Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirleri,parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığındaalınır. Bastırılan ve parti teşkilat kademelerine gönderilen gelirmakbuzlarının seri ve sıra numaralarına ait kayıtlar parti genel merkezindetutulur. Parti teşkilat kademeleri aldıkları ve kullandıkları makbuzlardolayısıyla parti merkez karar ve yönetim kuruluna karşı mali sorumluluktaşırlar./ Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimseninadı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzası,makbuzda ve dip koçanlarında yer alır./ Makbuzların asıl kısımlarıyla dipkoçanlarında aynı sıra numarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklamasüresi, Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilmetarihinden itibaren beş yıldır”, 75. maddesinin dördüncü fıkrasında “AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderlerdolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir” ve 76.maddesinin üçüncü fıkrasında “Bu Kanun’un 69 uncu maddesinde belirtilenesaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelirsağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye iratkaydedilir.” hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereği siyasipartiler elde ettikleri gelirleri parti tüzel kişiliği adına ve parti merkez vekarar yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığında ilgili defterlerekaydederek elde etmeleri gerekmektedir. Yine siyasi partilerin makbuz dipkoçanlarını, Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiyebildirilme tarihinden itibaren beş yıl süreyle saklamaları zorunludur. Busebeple Partinin işletme defterine kaydedilen ancak 2015 yılı gelir evraklarıiçinde makbuzu bulunmayan 1.233,23 TL gelir karşılığı Parti mal varlığının 2820sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddeleri gereği Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

15. Öte yandan Parti tarafından makbuzu sunulmayan gelirtutarı, Partinin 2015 yılında elde ettiği gelir tutarının tamamınıoluşturmaktadır. Bu bağlamda Partinin esas incelemenin yapılabilmesi amacıylaGenel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir belgesini göndermediğianlaşılmaktadır.

16. 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenenbilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis vealtmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceğibelirtilmiştir.

17. Buna göre 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesi hükmüneaykırı olarak Parti Genel Merkezinin gelir belgelerini göndermeyerek incelemeve araştırmayı engelleyen Parti sorumluları hakkında aynı Kanun'un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için suç duyurusunda bulunulması gerekir.

2. İl Örgütleri Gelirleri

18. Parti, il örgütlerine ilişkin gelir bildirimindebulunmamıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Giderleri

19. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 6.150 TL olupbunun tamamı kira giderlerinden oluşmaktadır.

20. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletme defterindekayıtlı olan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda verilen toplam 6.150 TL tutarındakiharcamaya ait kira sözleşmesinin, eğer sözleşme yok ise bulunmama nedenininaçıklanması istenmiştir.

Parti tarafından söz konusu yazıya cevap verilmemiştir.

2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin birinci ve ikincifıkralarında “Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz. Birsiyasi partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır”,71’inci maddesinde ise ”Siyasi partilerin yapacakları giderler, sözleşmelerve girişecekleri yükümlülükler; genel merkezde parti tüzelkişiliği adına,illerde il yönetim kurulu adına ve ilçelerde ilçe yönetim kurulu adına yetkilikişi veya kurulca yapılır” ve 75. maddesinin dördüncü fıkrasında da “AnayasaMahkemesi denetimi sonunda o siyasi partinin gelir ve giderinin doğruluğuna veKanuna uygunluğuna veya Kanuna uygun olmayan gelir ve giderler dolayısıyla dabunların Hazine'ye gelir kaydedilmesine karar verilir.” denilmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasipartilerin kira ve apartman aidatı ödemesi yapabilmesi için parti adınayapılmış kira sözleşmesinin bulunması gerekmektedir. Yapılan incelemede giderbelgeleri arasında kira ve aidat harcamalarına ait kira sözleşmesininbulunmadığı görülmüştür. Bu bağlamda Genel Merkez kesin hesabında gösterilen6.150 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesigerekir.

21. Öte yandan Parti tarafından belgesi sunulmayan gidertutarı, Partinin 2015 yılında gerçekleştirdiği gider tutarının tamamınıoluşturmaktadır. Bu bağlamda Partinin esas incelemenin yapılabilmesi amacıylaGenel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gider belgelerini göndermediğianlaşılmaktadır.

22. 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenenbilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis vealtmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceğibelirtilmiştir.

23. Buna göre 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesi hükmüneaykırı olarak Parti Genel Merkezinin gider belgelerini göndermeyerek incelemeve araştırmayı engelleyen Parti sorumluları hakkında aynı Kanun'un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için suç duyurusunda bulunulması gerekir.

2. İl Örgütleri Giderleri

24. Parti, il örgütlerine ilişkin gider bildirimindebulunmamıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

25. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet edinimininolmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Doğru Yol Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

A. Kanun’a uygunolmayan 1.233,23 TL gelir tutarı ve 6.150 TL gider tutarı olmak üzere toplam7.383,23 TL karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye iratkaydedilmesine,

B. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 1.233,23 TL gelir, 4.916,77 TL önceki yıldandevreden nakit toplamı ve 6.150 TL giderin Hazineye irat kaydedilen dışındakalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılıKanun’a uygun olduğuna,

C. Parti GenelMerkezinin gelir-gider belgelerinin gönderilmemesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında aynıKanun'un 75. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekliişlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.