Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2011/29, K.2013/62 Sayılı Karar - 20/02/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2011/29 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/62

Karar Günü:20.2.2013

R.G.Tarih-Sayı:06.04.2013-28610

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Doğru Yol Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarıncaSerruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımıyla 14.12.2011 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında;

1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,

2- Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Doğru Yol Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2010yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Selim ERDEM tarafındanheyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdePartinin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2010 yılı gelirlerinin 52.266 TL,giderlerinin 48.152,53 TL olduğu, 4.113,47 TL'nin ise nakit mevcudu olarak 2011yılına devredildiği anlaşılmaktadır.

Partinin 2010 yılı kesin hesabının, Parti Genel İdareKurulunca 17.4.2011 tarihinde kabul edilerek onaylandığı görülmüştür.

Partinin 2010 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle 2010 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Partinin Genel Merkez gelirleri 51.260 TL olarakgösterilmiş olup, tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 1.006 TL olarakgösterilmiş olup, tamamı genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin gelirbölümünde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Partinin Genel Merkez giderleri 48.146,53 TL olarakgösterilmiştir.

Bunun7.654,79 TL'si temsil ağırlama giderleri, 9.748,51 TL'si kırtasiye ve bürogiderleri, 12.280 TL'si kira giderleri, 3.561,93 TL'si ısınma, aydınlatma vetemizlik giderleri, 10.509,46 TL'si seyahat giderleri, 2.522,84 TL'sihaberleşme giderleri, 51 TL'si bakım onarım giderleri, 812 TL'si mahkemegiderleri, 1.006 TL'si ise teşkilatlara yapılan yardımlardan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2011 yılına devreden nakit mevcudu3.113,47 TL'dir.

Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışındagiderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun229. maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığındamüşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapantüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.' şeklinde tarifyapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesinde de faturanınhangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Bu bağlamda, mal ve hizmet alım işlemlerinin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu olup, gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında dafaturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerekmektedir.

Aynı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesindeki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespitedilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabının veçiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya içinde tanzim edilir. Gider pusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ilemiktar ve bedelini ve iş ücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayısatın alan ile satanın adlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) veadreslerini ve tarihi ihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işiyapana veya malı satana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarasıdahilinde teselsül ettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

Siyasi Partiler Kanunu'nun 70. maddesinin üçüncüfıkrasına göre beş liraya kadar olan (2010 yılı için 60 TL) harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.

2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinde, 'Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz. Bir siyasi partinin bütüngiderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.'; 75. maddesinde, 'AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderlerdolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' ve 76.maddesinde de, 'Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineyeirad kaydedilir.' hükümleri yer almıştır.

25.2.2011 günlü, 27857 mükerrer sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun yayınlandığı tarihitibariyle yürürlüğe girdiğinden ve geçici maddelerde yargılanmamış siyasiparti hesaplarında değiştirilen hükümlerin uygulanacağına dair düzenlemeler deyer almadığından dolayı bu tarihten önceki denetim ve yargılamalardadeğişiklikten önceki hükümler uygulanacaktır.

1- Parti tüzelkişiliği adına kayıtlı olmayan ve aşağıda plakaları verilen araçların akaryakıtgiderlerinin parti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.

Parti yetkilileri vermiş oldukları cevaplarında, partininhazine yardımı almadığını, sadece üye aidatlarının bulunduğunu, bu nedenlebüyük bir bütçesinin olmadığını, parti tüzel kişiliği adına kayıtlı herhangibir araç bulunmadığını, plakaları verilen söz konusu araçların partiyetkilileri tarafından gönüllülük esasına dayalı olarak partinin hizmetinetahsis edilen araçlar olduğunu, bu araçların yalnızca partinin zorunlu işleriniyapmak için kullanıldığını ve bu araçların makul akaryakıt giderlerinin partibütçesinden karşılanması için Genel İdare Kurulu kararı alındığını ifadeetmişlerdir.

Sözü edilen araçlar, parti teşkilatının mülkiyetinde isebuna ilişkin ruhsat fotokopilerinin, kiralanan araçlar ise kira sözleşmeörneklerinin, partililerin gönüllü olarak tahsis ettikleri araçlar ise bunailişkin sözleşme örneğinin sunulmuş olması gerekir. Parti gönüllülerinin araçtahsis etmesi durumunda araçların tahsis edildiğine dair sözleşme düzenlenerektahsis miktarının bağış olarak kaydedilmesi gerekmektedir. Parti yetkilileriaraçlar ile ilgili kanıtlayıcı hiçbir belge göndermemişler, genel ifadelerlecevap vermişlerdir. Ayrıca, söz konusu araçların parti hizmetlerindekullanıldığını gösteren bir bilgi ve belge de bulunmamaktadır.

Parti adına kayıtlı olmayan ve parti tarafındankiralandığına veya gönüllülük esasına göre parti hizmetlerine tahsis edildiğineilişkin herhangi bir belge bulunmayan araçların, akaryakıt giderlerinin partiamaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden, 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 8,657.16 TL tutarındaki gider karşılığı partimalvarlığının 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye iratkaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- NoktaDergisi'nin Mayıs 2010 sayısı için verilen siparişler dolayısıyla, dergininimtiyaz sahibi Mehmet ACAR tarafından imzalanmış ve Doğru Yol Partisi GenelMerkezinden sipariş bedellerinin teslim alındığını gösteren 6.5.2010 tarihliyazı ile 1.500 TL, 15.5.2010 tarihli yazı ile 1.000 TL olmak üzere Mehmet ACAR'atoplam 2.500 TL ödenmiştir.

Sadece bir yazıya dayanılarak yapılan bu ödemelereilişkin faturalar yazı ile partiden istenilmiş, parti yetkilileri 'Örneğisunulan Nokta dergisinin, parti genel merkezi açılışımızı haber yapansayısından fazlaca alınmış ve teşkilatımıza dağıtılmıştır. Buna ait ödeme deNokta Dergisi imtiyaz sahibi Mehmet Acar'a yapılmıştır. Ekte örneği sunulandergi kapağında da belirtildiği gibi, Mehmet Acar derginin sahibidir. Ancaködemenin yapılması ve dergilerin teslimini müteakip, defaatle istenmesinerağmen faturalar Genel Merkezimize gönderilmemiştir.' şeklinde cevapvermişler, ancak ödemelere ilişkin herhangi bir belge ibraz etmemişlerdir.

2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinde beş liraya kadar olan(2010 yılı için 60 TL) harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşan harcamalarınmakbuz veya fatura gibi geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle, makbuz veya fatura gibi bir belgeye dayanmaksızınveya Vergi Usul Kanunu'na uygun düzenlenmiş bir belge olmadan kaydedilengiderin, Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabuledilmesi mümkün değildir.

Vergi Usul Kanunu'na uygun olarak düzenlenmiş fatura,serbest meslek makbuzu, gider pusulası gibi geçerli ve kanıtlayıcı belgelerolmadan sadece bir yazı dayanak gösterilerek yapılan 2.500 TLtutarındaki gider karşılığı parti malvarlığının 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 76.maddeleri uyarınca Hazineye irat kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

3- Haziran ayınaait 6 numaralı yevmiye belgesi ile Aksoy Borsa ve Kuyumcusuna, parti Bilecik İlBaşkanının düğününde takılan takı karşılığı düzenlenen 4.6.2010 günlü, 15numaralı fiş dayanak gösterilerek ödenen 200 TL'nin parti bütçesindenkarşılanma nedeni sorulmuştur.

Parti yetkilileri 'Uygulamada, partilerindüğün-toplantı-cenaze vs toplantı yerlerine gönderdikleritakı-çelenk-çiçek-telgraf vs hizmet bedelleri genel bütçeden 'temsil ve ikram'kategorisinden ödenmektedir. Bilecik il başkanının düğününe de Genel Merkezdenheyet gitmiş, Genel Merkez adına çeyrek altın takılmıştır.' şeklinde cevapvermişlerdir.

2820 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre siyasi partilertüzük ve programlarında belirlenen görüşler doğrultusunda siyasi etkinliktebulunan kuruluşlar olduklarından giderlerinin de amaçlarına uygun olmasıgerekir.

Düğün, sünnet, açılış vb merasimler için muhtelif cins veadette altın ve takı alınması ile ilgili olarak yapılan giderlerin, partininsiyasi faaliyetleri içersinde değerlendirilmesi mümkün olmadığından 200 TL tutarındakigider karşılığı parti malvarlığının 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazineye irat kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

4- Ağustos ayınaait 10 numaralı yevmiye belgesi ile Fokes Petrol İnşaat Tur. San. ve Tic. A.Ş.tarafından MCM Ltd. Şirketi adına düzenlenmiş olan 210,03 TL tutarındakimotorin alımına ilişkin faturanın parti bütçesinden ödenme nedeni sorulmuştur.

Parti yetkilileri vermiş oldukları cevaplarında, sözüedilen motorin alımının genel başkana tahsis edilen genel başkan yardımcısınınşirketine ait araç için yapıldığını, partinin adına kayıtlı araç alacak yeterlibütçesinin olmadığını, zaruri araç hizmetlerinin parti üye ve yöneticilerininaraçlarını parti hizmetine sunması ile karşılandığını, kişilerin aldıklarıyakıt bedellerinin aidat tutarlarından düşüldüğünü ifade etmişlerdir.

Sözü edilen araç, parti teşkilatının mülkiyetinde isebuna ilişkin ruhsat fotokopisinin, kiralanan bir araç ise kira sözleşmeörneğinin, partililerin gönüllü olarak tahsis ettiği bir araç ise buna ilişkinsözleşme örneğinin sunulmuş olması gerekir. Parti gönüllülerinin araç tahsisetmesi durumunda araçların tahsis edildiğine dair sözleşme düzenlenerek tahsismiktarının bağış olarak kaydedilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, parti hizmetinde kullanılan araç içinalınan motorin bedelinin parti tarafından karşılanması ve motorin alımınailişkin olarak düzenlenecek faturanın parti adına olması gerekir.

Parti yetkilileri söz konusu araçla ilgili kanıtlayıcıhiçbir belge göndermemişler, genel ifadelerle cevap vermişlerdir. Ayrıca, sözkonusu araçların parti hizmetlerinde kullanıldığını gösteren bir bilgi ve belgede bulunmamaktadır.

Parti adına kayıtlı olmayan ve parti tarafındankiralandığına veya gönüllülük esasına göre parti hizmetlerine tahsis edildiğineilişkin herhangi bir belge bulunmayan araç için alınan ve bir şirket adınadüzenlenmiş fatura ile ödemesi yapılan motorin giderinin parti amaçlarına uygunve parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarak kabul edilmesi mümküngörülmediğinden, 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırı olarak yapılantoplam 210,03 TL tutarındaki gider karşılığı parti malvarlığının 2820sayılı Kanun'un 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye irat kaydedilmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 6 TL olarak gösterilmişolup, tamamı vergi, sigorta, noter giderlerinden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2011 yılına devreden nakit mevcudu1.000 TL'dir.

Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin giderbölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Partinin 2010 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, 2010 yılında herhangi bir taşınmaz mal ve değeri 100 TL'yi aşantaşınır mal ve menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV- SONUÇ

Doğru Yol Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Kesin hesapta gösterilen giderlerden parti amacınauygun ve parti tüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümküngörülmeyen 9.067,19 TL ile belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen2.500 TL olmak üzere toplam 11.567,19 TL gider karşılığı parti malvarlığının2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazineyeirat kaydedilmesine,

2- Partinin 2010 yılı kesin hesabında gösterilen 52.266TL gelir, 48.152,53 TL gider ile 4.113,47 TL nakit devrinin Hazineye iratkaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru,denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

20.2.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.