Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2000/10, K.2008/77 Sayılı Karar - 26/06/2008

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2000/10 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2008/77

Karar Günü:26.6.2008

R.G.Tarih-Sayı:08.07.2008-26930

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Doğru Yol Partisi'nin 1999 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve MehmetERTEN'in katılımıyla 17.9.2002 gününde yapılan inceleme toplantısında,

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE' kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 1999 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeDoğru Yol Partisi Genel Merkezi ile il örgütlerinin 1999 yılı gelirleritoplamının 8.729.410.672.875.- TL, borçlarının 548.261.424.838.- TL, giderleritoplamının 9.262.578.570.034.- TL olduğu, 15.093.527.679.- liranın nakitmevcudu olarak 2000 yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin gelirleri 7.023.415.416.166.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 511.927.900.000.- lirası milletvekili aday adayıaidat geliri, 5.229.360.000.000.- lirası genel bütçe yardımı,11.279.900.000.-lirası sair gelirler, 11.000.000.000.- lirası satış gelirleri,1.101.447.270.678.- lirası faiz gelirleri, 158.400.345.488.- lirası 1998yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

Bu itibarla Doğru Yol Partisi Genel Merkezi'nin 1999 yılıdefter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütlerinin gelirleri 1.705.995.256.709.-TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 9.944.407.000.- lirası üye giriş aidatı,34.691.945.000.- lirası üye yıllık aidatı, 918.032.735.656.- lirası bağış veyardımlar, 585.282.500.000.- lirası genel merkez yardımı, 52.606.405.276.-lirası faaliyet gelirleri, 95.805.827.760.- lirası sair gelirler ve9.631.436.017.- lirası 1998 yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 1999 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelirbölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1999 yılı giderleri7.463.313.273.909.- TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 284.264.787.862.- lirası personel giderleri,585.282.500.000.- lirası teşkilata yardım, 191.123.812.763.- lirası temsilağırlama gideri, 47.764.048.922.- lirası basılı kağıt kırtasiye gideri, 142.957.479.249.-lirası haberleşme gideri, 152.943.779.158.-lirası taşıma ve vasıta gideri,115.440.656.644.-lirası seyahat gideri, 19.392.640.600.- lirası kira gideri,14.876.726.939.- lirası tamir bakım onarım gideri, 16.111.376.292.- lirasıısıtma aydınlatma temizlik gideri, 21.609.674.750.- lirası vergi, harç, noterve sigorta gideri, 3.296.397.500.- lirası demirbaş alımları,4.001.950.039.648.- lirası satın alınan propaganda malzeme giderleri,1.443.862.861.715.-lirası basın yayın giderleri, 235.362.107.654.- lirası geçenyıldan kalan borç ödemesi, 47.974.384.213.- lirası sair giderler,139.100.000.000.-lirası satın alınan nakil vasıtaları giderlerindenoluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2000 yılına devreden kasa vebanka mevcudu 1.473.371.432.- liradır.

Doğru Yol Partisi Genel Merkezi'nin 1999 yılı defterkayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenlerdışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun 229 uncumaddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterininborçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccartarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232 inci maddesindeki hükmüne göre de,faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesiningerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerinfatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.

Aynı Kanunun makbuz mecburiyeti başlıklı 236 ncımaddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237 nci maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanunun Gider Pusulası başlıklı 234 üncümaddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş milyon liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli birkanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz'un ya da tutanağın tek başına bir ödemeye esas olabilmesiiçin mal ya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi ya dakurumlardan alınması gerekmektedir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinde 'Birsiyasî partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır've aynı Kanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, osiyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veyakanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineyegelir kaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

A- İlgili hesap döneminde seyahat giderlerine ilişkinbelgelerin parti adına düzenlendiği ancak aşağıda belirtilenlerin ise kişileradına yapıldığı anlaşılmıştır. Bunların parti adına yapıldığına dair bilgi vebelge bulunmadığından bu harcamalar parti amaçlarına uygun ve parti tüzelkişiliği adına yapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

Seyahat Giderlerine Ait Tablo

B- Genel Merkez gider belgeleri üzerinde yapılanincelemede, aşağıda gösterilen harcamanın dayanağı olarak sadece tutanakyazısının eklendiği görülmüştür.

Sahne bedeli karşılığı fatura kesilmediği gibi serbestmeslek makbuzu ve gider pusulası da düzenlenmemiştir. Tutanak belgesinedayanılarak ödeme yapılmıştır.

C- Parti görevlilerinin vergi ile ilgili yükümlülüklerinizamanında yapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikmezammı ile trafik cezasından parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanıbulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Gecikme Zammı ve Trafik Cezalarına İlişkin Liste

Toplam 199.179.000.- TL

D- Parti 1999 yılı Ocak ayından Nisan ayının ortasınakadar yedi günlük gazete olarak 70.000 adet almış, gazete bedeli olarak da ÖncüYayıncılık ve Matbaacılık A.Ş.ye 3.500.000.000.- TL ödeme yapmıştır. Satınalınan gazete miktarı ve süresi, sadece bir gazeteden yapılmış olması dikkatealındığında, partinin amaçlarına uygun bir satın almanın ötesinde gazeteye paraaktarmaya yönelik olduğu açıktır.

Öncü Gazetesine Yapılan Ödemeler Tablosu

Toplam : 52.500.000.000.-TL

E- Parti adına olmayan elektrik faturalarının Partibütçesinden ödendiği görülmüştür.

Toplam :130.221.000.-TL

F- Huzur Kargoya yapılan ödemeleri içeren faturalartoplamı yevmiyeye farklı kaydedilmiştir. Kargo faturaları toplamının yevmiyeyefarklı kaydedilmesi sonucu parti adına yapılan gider olması gerekenden fazlayazılmıştır.

Sonuç olarak, parti adına ve amaçlarına uygun olarakyapılmayan giderlerin parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 56.526.488.000.- TL ödemenin, aynı Kanun'un 75.maddesi hükmü uyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin il örgütlerinin giderleri 1.799.265.296.125.-TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 154.673.116.579.- lirası personel giderleri,94.777.229.000.- lirası teşkilata yardım, 241.912.025.898.- lirası temsilağırlama gideri, 239.493.507.096.- lirası basılı kağıt kırtasiye gideri,172.007.547.823.- lirası haberleşme gideri, 117.255.269.479.-lirası taşıma vevasıta gideri, 15.533.015.347.- lirası seyahat gideri, 259.215.939.786.- lirasıkira gideri, 32.457.649.253.- lirası tamir bakım onarım gideri,77.789.215.280.- lirası ısıtma aydınlatma temizlik gideri, 6.864.117.797.- lirasıvergi, harç, noter ve sigorta gideri, 36.899.268.866.- lirası demirbaşalımları, 75.537.093.085.- lirası satın alınan propaganda malzeme giderleri,83.618.270.219.- lirası basın yayın giderleri, 55.934.403.498.- lirası geçenyıldan kalan borç ödemesi, 135.297.627.119.- lirası sair giderlerdenoluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2000 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 13.620.156.247.- liradır.

Parti'nin il örgütlerinin 1999 yılı kesinhesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Parti'nin 1999 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede 40.195.666.366.- TL tutarındaki taşınır malın Kanuna uygun olduğusonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Doğru Yol Partisi'nin 1999 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 1999 yılı kesinhesabında gösterilen8.729.410.672.875.- TL gelir, 548.261.424.838.- TL borç, 9.206.052.082.034.- TLgider ile 15.093.527.679.- TL kasa ve banka devrinin eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 56.526.488.000.- TL (56.526,48ytl) karşılığı Parti malvarlığının, aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarıncaHazine'ye gelir kaydedilmesine,

26.6.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.