Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2001/17, K.2008/78 Sayılı Karar - 26/06/2008

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2001/17 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2008/78

Karar Günü:26.6.2008

R.G.Tarih-Sayı:08.07.2008-26930

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Doğru Yol Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI,Nurettin TURAN, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN veEnis TUNGA'ın katılımıyla 17.4.2002 gününde yapılan inceleme toplantısında,

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE' kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2000 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeDoğru Yol Partisi Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2000 yılı gelirleritoplamının 3.478.231.971.673.- TL, borçlarının 468.388.385.712.- TL, giderleritoplamının 3.929.164.184.312.- TL olduğu, 17.456.173.073.- liranın nakitmevcudu olarak 2001 yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin gelirleri 2.224.436.124.905.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 9.491.350.000.- lirası üye giriş aidatı,50.000.000.000.- lirası bağış ve yardım, 1.929.783.050.000.- lirası genel bütçeyardımı, 19.719.901.000.- lirası sair gelirler, 10.175.000.000.- lirası satışgelirleri, 203.793.452.473.- lirası faiz gelirleri, 1.473.371.432.-lirası 1999yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

Bu itibarla Doğru Yol Partisi Genel Merkezi'nin 2000 yılıdefter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütlerinin gelirleri 1.253.795.846.768.-TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 23.704.304.355.- lirası üye giriş aidatı,97.693.057.000.- lirası üye yıllık aidatı, 790.709.839.712.- lirası bağış veyardımlar, 173.803.000.000.- lirası genel merkez yardımı, 102.694.180.438.-lirası faaliyet gelirleri, 51.571.309.016.- lirası sair gelirler ve13.620.156.247.- lirası 1999 yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2000 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelirbölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 2000 yılı giderleri2.402.876.846.635.- TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 510.904.567.826.- lirası personel giderleri,173.803.000.000.- lirası teşkilata yardım, 128.663.481.598.- lirası temsilağırlama gideri, 61.736.196.130.- lirası basılı kağıt kırtasiye gideri, 262.048.351.180.-lirası haberleşme gideri, 207.121.311.287.-lirası taşıma ve vasıta gideri,125.428.498.000.- lirası seyahat gideri, 25.726.812.500.- lirası kira gideri,62.047.676.267.- lirası tamir bakım onarım gideri, 31.868.328.160.- lirasıısıtma aydınlatma temizlik gideri, 46.900.795.161.- lirası vergi, harç, noterve sigorta gideri, 41.993.773.321.- lirası demirbaş alımları, 92.340.006.994.-lirası satın alınan propaganda malzeme giderleri, 140.879.276.669.- lirasıbasın yayın giderleri, 433.212.514.909.- lirası geçen yıldan kalan borçödemesi, 17.057.256.633.- lirası sair giderler, 41.145.000.000.-lirası satınalınan nakil vasıtaları giderlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2001 yılına devreden kasa vebanka mevcudu 6.810.580.569.- liradır.

Doğru Yol Partisi Genel Merkezi'nin 2000 yılı defterkayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenlerdışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun 229.maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterininborçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccartarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de,faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesiningerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerinfatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.

Aynı Kanun'un makbuz mecburiyeti başlıklı 236.maddesinde, ' Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin hertürlü tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve birnüshasını müşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almakmecburiyetindedir.' denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddedebelirtilmiştir.

Yine aynı Kanun'un Gider Pusulası başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş milyon (2000 yılı için 7.605.000) liraya kadar olan harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz'un ya da tutanağın tek başına bir ödemeye esas olabilmesiiçin mal ya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi ya dakurumlardan alınması gerekmektedir.

Bu itibarla; denetim için gerekli bilgileri taşımayan,fatura ile belgelendirilmesi gerektiği halde tutanak gibi tek başına geçerlibir kanıtlayıcı belge niteliği taşımayan belgelere dayanan veya herhangi birkanıtlayıcı belgeye dayanmayan giderlerden aşağıda dökümü gösterilen partimalvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye iradkaydedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinin birve ikinci fıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırıolamaz.

Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıKanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

Aynı Kanun'un 66. maddesinin birinci fıkrasında;

'Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler vemuhtarlıklar, kamu iktisadi teşebbüsleri, özel kanunla veya özel kanunlaverilen yetkiye dayanılarak kurulmuş bankalar ve diğer kuruluşlar, kamuiktisadi teşebbüsü sayılmamakla beraber ödenmiş sermayesinin bir kısmı Devleteveya bu fıkrada adı geçen kurum, idare, teşebbüs, banka veya kuruluşlara aitmüesseseler, siyasi partilere hiçbir suretle taşınır veya taşınmaz mal veyanakit veya haklar bağışlayamaz ve bu gibi mal veya hakların kullanılmasınıbedelsiz olarak bırakamazlar; bağlı oldukları kanun hükümleri dışında siyasipartilere ayni hakların devrine dair tasarruflarda bulunamazlar. Kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşları, işçi ve işveren sendikaları ile bunların üstkuruluşları, dernekler, vakıflar ve kooperatifler, özel kanunlarında yer alanhükümlere uymak koşuluyla siyasi partilere maddi yardım ve bağıştabulunabilirler.'

Üçüncü fıkrasında;

'Siyasi partiler, yabancı devletlerden, uluslararasıkuruluşlardan, Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden herhangibir suretle ayni veya nakdi yardım ve bağış alamazlar.'

Kanunun Ticari faaliyet, kredi ve borç alma yasağıbaşlıklı 67. maddesinde;

'Siyasi partiler ticari faaliyette bulunamazlar, krediveya borç alamazlar. Ancak, ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla 66 ncı maddenin 1ve 3 üncü fıkralarında gösterilenler dışında kalan gerçek ve tüzelkişilerdenkredili veya ipotek karşılığı mal satın alabilirler.'

76. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında;

'Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak bağış kabulettiği,mal veya gelir edindiği Anayasa Mahkemesince tespit edilen siyasipartilerin, bu yolla elde ettikleri gelirlerin tamamının, Kanunda belirtilenmiktarlardan fazla gelirlerle, taşınmaz malların kanuni miktarı geçen kısmınınkarşılığının Hazineye irat kaydedilmesine, taşınmaz malların ise Hazine adınatapuya tesciline karar verilir.

Bu Kanunun 67 nci maddesi hükmüne aykırı olarak siyasipartilere sağlanan kredi veya borçlar üzerine Anayasa Mahkemesi kararıylaHazinece elkonulur, kredi veya borcu verene karşı Hazine hiçbir yükümlülükaltına girmez.'

şeklinde yapılan düzenlemelere göre siyasi partilerinbanka kredisi ile mal alamayacağı, banka kredisi ile mal alması halinde bununHazine'ye irad kaydedileceği açıktır.

A- Faturada yer alan rakamlar yevmiyeye farklıkaydedilmiştir. Uçak faturalarında yer alan rakamların yevmiyeye farklıkaydedilmesi sonucu parti adına yapılan gider olması gerekenden fazlayazılmıştır. Fazladan gider yazılan. 99.000.000.- liranın Hazine'ye iradkaydedilmesine karar verilmiştir.

B- Parti'nin 2000 yılında gönderdiği tebrik, mektup vebenzeri gönderileri için sadece partide görevli kişilerin düzenlediği tutanakeklenmiştir. Gönderilerin postanece alındığına dair bir belge olmadığı gibialınan para miktarını belirten belge de bulunmamaktadır. Bu tür gönderiler içinPosta İşletmesi Genel Müdürlüğüne ait postanelerde kayıtsız (adi) postagönderisi teslim belgesi düzenlenmektedir. Aşağıdaki tabloda belirtilenlerinhiçbirisinde kayıtsız (adi) posta gönderisi teslim belgesi düzenlenmemiştir.Kayıtsız (adi) posta gönderisi teslim belgesi düzenlenmeden veya gönderilerinve paranın alındığına dair herhangi bir belge olmadan sadece partide görevlibirinin imzasına dayanılarak gider yapılması ve bunun parti gideri olarak kabuledilmesi mümkün görülmemiştir.

Posta GiderlerineAit Tablo

Toplam : 561.250.000.-TL

C- İlgili hesap döneminde seyahat giderlerine ilişkinbelgelerin parti adına düzenlendiği ancak aşağıda belirtilenlerin ise kişileradına yapıldığı anlaşılmıştır. Bunların parti adına yapıldığına dair bilgi vebelge bulunmadığından bu harcamalar parti amaçlarına uygun ve parti tüzelkişiliği adına yapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

Seyahat Giderlerine Ait Tablo

D- Parti görevlilerinin vergi, sigorta ve tasarruf teşvikkesintisi ile ilgili yükümlülüklerini zamanında yapmamaları ve gerekli özenigöstermemeleri sonucu oluşan ceza ve gecikme zammından parti tüzel kişiliğinisorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumlulukkapsamında olduğu açıktır

Gecikme Zammı ve Cezalara İlişkin Liste

Toplam :3.586.041.000.-TL

E- Parti görevlilerinin motorlu taşıtlar vergisi ileilgili yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemeleri sonucu oluşan gecikmezammı ile trafik cezasından parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanıbulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Gecikme Zammı ve Cezalara İlişkin Liste

Toplam: 558.486.000.- TL

F- Partinin 3.8.2000 tarihinde 18.437.000.000.- lira ve16.10.2000 tarihinde 9.508.000.000.- lira olmak üzere aldığı toplam 27.945.000.000.-liralık kredi ve borç alma yasağı kapsamında kalan taşıt kredisinin Hazine'yeirad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

G- Uzman Tercüme Ltd. Şirketine yapılan 3.000.000.000.-liralık ödemenin 2.024.000.000.- liralık kısmının faturası bulunmasına karşınbakiye 976.000.000.- TL karşılığı fatura düzenlenmediği görülmüştür.

Sonuç olarak, parti adına ve amaçlarına uygun olarakyapılmayan giderlerin parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 35.397.877.000.- TL ödemenin, aynı Kanun'un 75.maddesi hükmü uyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin il örgütlerinin giderleri 1.526.287.337.677.-TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 191.211.716.211.- lirası personel giderleri,40.184.266.000.- lirası teşkilata yardım, 136.148.009.945.- lirası temsilağırlama gideri, 47.743.595.892.- lirası basılı kağıt kırtasiye gideri,187.933.076.890.- lirası haberleşme gideri, 59.356.202.536.-lirası taşıma vevasıta gideri, 17.367.511.480.- lirası seyahat gideri, 352.128.931.213.- lirasıkira gideri, 39.437.134.688.- lirası tamir bakım onarım gideri,93.138.843.741.- lirası ısıtma aydınlatma temizlik gideri, 11.013.350.582.-lirası vergi, harç, noter ve sigorta gideri, 29.349.133.000.- lirası demirbaşalımları,17.067.125.000.- lirası satın alınan propaganda malzeme giderleri,60.389.924.116.- lirası basın yayın giderleri,106.890.195.663.- lirası geçenyıldan kalan borç ödemesi, 136.928.320.720.- lirası sair giderlerdenoluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2001 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 10.645.592.504.- liradır.

Parti'nin il örgütlerinin 2000 yılı kesinhesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Parti'nin 2000 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede 71.342.906.321.- TL tutarındaki taşınır malın Kanuna uygun olduğusonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Doğru Yol Partisi'nin 2000 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 2000 yılı kesinhesabında gösterilen3.478.231.971.673.- TL gelir, 468.388.385.712.- TL borç, 3.893.766.307.312.- TLgider ile 17.456.173.073.- TL kasa ve banka devrinin eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 35.397.877.000.- TL (35.397,87ytl) karşılığı Parti malvarlığının, aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarıncaHazine'ye gelir kaydedilmesine,

26.6.2008 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.