Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2005/19, K.2010/6 Sayılı Karar - 03/03/2010

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2005/19 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2010/6

Karar Günü:3.3.2010

R.G.Tarih-Sayı:20.03.2010-27527

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Doğru Yol Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ veOsman Alifeyyaz PAKSÜT' ün katılımıyla 27.1.2006 gününde yapılan incelemetoplantısında,

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE' kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2004 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeDoğru Yol Partisi 2004 yılı gelirleri toplamının 22.044.314.215.070.- TL,giderleri toplamının 22.674.008.850.295.-TL ve borçlarının 709.651.445.602.- TLolduğu, 79.956.810.377.- TL kasa ve banka mevcudunun 2005 yılına devrettiğianlaşılmıştır.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin gelirleri 15.916.500.169.802.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 2.000.000.000.- lirası bağış veyardım,14.696.064.600.000.- lirası genel bütçe yardımı, 347.314.316.800.-lirası kira geliri, 7.115.500.000.- lirası sair gelirler, 80.800.000.000.-lirası satış gelirleri, 722.465.756.326.- lirası faiz gelirleri,14.150.000.000.- lirası belediye başkan aday adayı aidatları, 46.589.996.676.-lirası 2003 yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

Genel Merkez'in 2004 yılı defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2-İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 6.127.814.045.268.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 7.447.000.000.- lirası üye giriş aidatı,264.428.500.000.- lirası üye yıllık aidatı, 1.224.807.721.321.- lirası bağış veyardımlar, 4.537.350.750.000.- lirası genel merkez yardımı, 46.501.000.000.-lirası faaliyet gelirleri, 24.271.309.578.- lirası sair gelirler ve22.907.764.369.- lirası 2003 yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2004 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelirbölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 2004 yılı giderleri16.389.106.002.678.- TL olarak gösterilmiştir.

Bunun 1.540.147.758.797.- lirası personel giderleri,4.537.350.750.000.- lirası teşkilata yardım, 269.325.126.535.- lirası temsilağırlama gideri, 59.784.293.860.- lirası basılı kağıt kırtasiye gideri,512.551.530.536.- lirası haberleşme gideri, 659.038.715.926.-lirası taşıma vevasıta gideri, 179.348.877.400.- lirası seyahat gideri, 595.640.273.300.-lirası kira gideri, 63.947.777.780.- lirası tamir bakım onarım gideri,274.080.888.500.- lirası ısıtma aydınlatma temizlik gideri, 83.333.391.071.-lirası vergi, harç, noter ve sigorta gideri, 34.527.674.000.- lirası demirbaşalımları, 4.599.478.477.550.- lirası satın alınan propaganda malzeme giderleri,2.262.502.831.300.- lirası basın yayın giderleri, 373.803.121.657.- lirasıgeçen yıldan kalan borç ödemesi, 22.397.514.466.- lirası sair giderler ve321.847.000.000.-lirası satın alınan nakil vasıtaları giderlerindenoluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılına devreden kasa vebanka mevcudu 34.069.331.353.- liradır.

Doğru Yol Partisi Genel Merkezi'nin 2004 yılı defterkayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenlerdışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun 229.maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterininborçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccartarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de,faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesiningerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerinfatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.

Yine aynı Kanun'un Gider Pusulası başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş bin liraya kadar olan (2004 yılı için 37.134.949.-lira) harcamaların makbuzveya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinde,

'Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıKanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76 ncı maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

1- Aşağıdakitabloda belirtilen otobüs ve uçak biletinin kişiler adına veya isimsiz olarakdüzenlendiği, bu giderlerinde parti bütçesinden ödendiği görülmüştür.

Parti sorumluları 'Aşağıdaseyahat gideri parti tarafından ödenmiş şahısların partideki görevleri belirtilmiş olup bazı programların ve bu programakatılacak parti yönetici ve görevlilerinin önceden belli olmaması giderlerinşahıslar tarafından yapılıp Genel Merkezimizce daha sonradan karşılanmasınızorunlu hale getirmiştir. Bunun dışında Parti faaliyeti olmayan seyahatler içinadı geçen şahısların giderlerin Genel Merkezce karşılanması söz konusudeğildir.' şeklinde beyandabulunmuşlardır.

Kimi otobüs biletlerinde isim olmakla birlikteçoğunluğunda isim bulunmamaktadır. Seyahat giderlerine ilişkin yapılangörevlendirme olurları sunulmamış, genel ifadeler kullanılarak cevapverilmiştir. Seyahat harcamalarının parti adına yapıldığına ilişkin bilgi vebelge bulunmadığından dolayı parti adına yapılmayan seyahat (otobüs ve uçakbiletlerinin) giderleri parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adınayapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

Seyahat Giderlerine Ait Tablo

Toplam: 5.550.100.000.-

2- Partigörevlilerinin motorlu taşıtlar ve çevre temizlik vergisi ile ilgiliyükümlülüklerini zamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme zammı Partibütçesinden ödenmiştir.

Parti sorumluları '06 ZCD 86 Plakalı araç Keçiörenİlçe Başkanlığı tarafından alınmış Genel Merkezimizin bilgisi dışında GenelMerkeze ait vergi numarası ile Yeğenbey Vergi Dairesine kayıdı yapılmıştır.Ancak Keçiören İlçe başkanlığının Motorlu Taşıt Vergisini ödememesinden dolayıGenel Merkez kendi araçlarını satışa çıkardığında Yeğenbey Vergi Dairesiistemiş olduğumuz Vergi Borcu yoktur yazısı için tüm borçlarımızın kapatılmasıgerektiği belirtilmiş bu nedenle bu araca ait MTV tarafımızdan Gecikme zammıile yatırılmıştır.' şeklinde cevap vermişlerdir.

Parti sorumluları 06 ZCD 86 plakalı araca ait MotorluTaşıtlar Vergisi gecikme zammı ile ilgili cevap vermelerine karşın ÇevreTemizlik Vergisi gecikme zammına değinmemişlerdir.

Parti yetkililerinin kanuni yükümlülüklerin yerinegetirilmesi ve ödemelerin zamanında yapılması için gerekli tedbirleri almalarıgerekir. Aksi halde bu tedbirlerin alınmaması sonucu oluşacak gecikme zamlarıparti bütçesinden ödenecektir ki bunu kabul etmek mümkün değildir.

Parti görevlilerinin vergi ile ilgili yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme zammından parti tüzel kişiliğinisorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumlulukkapsamında olduğu açıktır.

Gecikme Zammına İlişkin Liste

Toplam: 277.929.760.-

3- Basınmensuplarının konaklama bedelleri parti bütçesinden karşılanmıştır.

Parti sorumluları yaptıkları mitinge Genel Merkeztarafından davet edilen basın mensuplarının konaklama giderlerinin Partitarafından karşılandığını ifade etmişlerdir.

Haber amaçlı mitingi izleyen basın mensuplarınınyapacakları giderlerin kendi kuruluşları tarafından karşılanması gerekenyönetim gideri olduğu dikkate alındığında, basın mensuplarının konaklamagiderlerinin Parti yerine kendi ait oldukları kuruluşlarca karşılanmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.

2.363.500.000

4- Aşağıdagösterilen 171.47.0.000.- lira tutarındaki gider fatura aslı yerinefotokopisine dayanılarak yapılmıştır.

Parti sorumluları Opis Otomobile ait tamir faturası şoförtarafından kaybedildiği için aslı gibidir tasdikli fotokopi fatura konularaködeme yapıldığını belirtmişlerdir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2004 yılıiçin 37.134.949.-lira) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle fatura fotokopisine dayanılarak kaydedilen giderin,Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesimümkün değildir.

Fatura Fotokopisi ile Yapılan Gidere Ait Tablo

5- Faturada yeralan rakamlar yevmiyeye farklı kaydedilmiştir. Petrol Ofisi faturasında yeralan rakamın yevmiyeye farklı kaydedilmesi sonucu parti adına yapılan giderolması gerekenden fazla yazılmıştır. Fazladan gider yazılan 36.999.999.-liranın Hazine'ye irad kaydedilmesine karar verilmiştir.

6- 29.3.2004 tarihve 190 numaralı yevmiyede seçim çalışmaları için işe alınan şoförlere tutanakmukabili para ödenmiştir.

3.300.000.000.-

Parti yetkilileri, 'seçim nedeniyle geçici olarak 1aylığına yedek şoför olarak işe aldığımız çoğunluğu emekli kişilere yapılanödemelerdir.' şeklinde cevap vermişlerdir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2004 yılıiçin 37.134.949.-lira) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Alınan hizmet karşılığı fatura olmadığı gibi serbest meslekmakbuzu ve gider pusulası da bulunmamaktadır. İmzalı kağıta dayanılarak ödemeyapılmıştır. Diğer taraftan bu kişilere çalıştıkları süreye tekabül eden bordrodüzenlenerek ödeme yapılması da mümkün iken bordro düzenlenerek ödemeyapılmamıştır.

Bu nedenle A4 kağıdına tutanak yazılarak kaydedilengiderin, Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabuledilmesi mümkün değildir.

7- 30.4.2004 tarihve 258 yevmiyede iki adet hazır kart karşılığı 100.000.000.TL ödenmiştir.

Parti yetkilileri, 'Seçimnedeniyle Ankara dışında olan şoförlerin genel merkez ile telefon konuşmalarıyapmalarını sağlamak amacıyla bu dönemle kısıtlı olarak kontür almalarına izin verilmiştir.' şeklinde cevapvermişlerdir.

Parti yetkilileri hangi şoförlere alındığına dair isimbelirtmedikleri gibi bunu kanıtlayıcı bilgi ve belge de sunmamışlardır. Bunedenle Parti adına yapılmış bir gider olarak kabul edilmemiştir.

8- 1.7.2004 tarihve 379 numaralı yevmiye ekinde yer alan Parlement Seyahat tarafından düzenlenen24.5.2004 tarih ve 013440 numaralı faturanın incelenmesinde basın mensubunun4.6.2004 tarihli İstanbul Ankara İstanbul arası 473.000.000.- liralık uçakbiletinin parti tarafından karşılandığı görülmüştür.

Parti yetkilileri, 'CNNTürk Eğrisi İle Doğrusu Programının yapımcısı olan Gazetecinin Ankara da Genel Başkan Mehmet Ağar'in kendievinde eşi ile birlikte yaptığı Yerel Seçim öncesi Canlı TV Programıyapmış çekimin Ankara'da gerçekleşmiş olmasınedeniyle Uçak Bileti Partimiz tarafından karşılanmıştır.' şeklinde cevap vermişlerdir.

2004 yılı yerel seçimleri 29.3.2004tarihinde yapılmıştır. Parti yetkililerinin söylediği ile yerel seçim takvimiuyuşmamaktadır. Yapılan açıklama inandırıcı değildir. Kaldı ki proğramı CNNyaptığına göre basın mensubunun uçak biletini söz konusu kanalın karşılaması gerektiğisonucuna varılmıştır.

9- 27.12.2004tarih ve 736 sayılı yevmiye ile Beymen mağazasından alınan 40 adet kravatkarşılığı 2.622.000.000. lira ödenmiştir.

Parti yetkilileri, 'Yılbaşınedeniyle çeşitli Basın mensuplarına alınan hediye kravat bedelinin' olduğunusöylemişlerdir.

40 adet kravatın kimlere hediyeedildiğine dair isim listesi bulunmamaktadır. Parti başkanının temsilkapsamında hediye vermesi kabul edilmekle birlikte kimlere verildiğine dairisimlerin bildirilmemesi, verilen cevabın genel ifadeler içermesi nedeniyle sözkonusu tutarın Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

10- Partigörevlilerinin sigorta ile ilgili yükümlülüklerini zamanında yapmamaları sonucuoluşan gecikme zammı Parti bütçesinden ödenmiştir.

Parti sorumluları, Genel merkezin parasının kalmadığı,gelen Hazine yardımı ile borçların kapatıldığını söylemişlerdir.

Parti yetkililerinin kanuni yükümlülüklerin yerinegetirilmesi ve ödemelerin zamanında yapılması için gerekli tedbirleri almalarıgerekir. Aksi halde bu tedbirlerin alınmaması sonucu oluşacak gecikme zamlarıparti bütçesinden ödenecektir ki bunu kabul etmek mümkün değildir. Kaldı kiHazine yardımı alan bir Parti için paranın olmadığı şeklinde yapılan savunma dayerinde değildir.

Parti görevlilerinin vergi ile ilgili yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme zammından parti tüzel kişiliğinisorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumluluk kapsamındaolduğu açıktır.

Gecikme Zammına İlişkin Liste

11- Parti'ye ait06 BC 534 plakalı araç Karayollarına ait otoyol ve köprülerden bilet almadangeçiş yaptığından dolayı 102.500.000.- lira cezalı geçiş ücreti ödenmiştir.Ödenen bu ceza kişisel sorumluluk kapsamındadır.

12- Aşağıdakitabloda belirtildiği üzere fatura tutarı 1.888.000.000.- lira olduğu halde1.088.000.000.- TL gider olarak yazılmıştır. Aradaki 800.000.000.- liranınnasıl ödendiğinin Parti yetkililerine sorulması üzerine Parti yetkilileri, 'Özgürmobilyaya yaptığı indirim dolayısıyla eksik ödeme yapıldığı ve faturanınikazlarına rağmen değiştirilmediği' şeklinde cevap vermişlerdir.

İndirimin ya faturada gösterilmesi ya da ilgili firmatarafından bir yazı ile partiye bildirilmesi gerekir. Burada her iki işlemdeyapılmamıştır. Bu işlem muhasebe işleminin sağlıklı yapılmadığınıgöstermektedir.

Muhasebe kayıtlarının sağlıklı tutulmasını temin içinParti'nin uyarılmasına karar verilmiştir.

Sonuç olarak, parti adına ve amaçlarına uygun olarakyapılmayan giderlerin parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 18.433.195.333.- lira ödemenin, aynı Kanun'un 75. maddesihükmü uyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 6.284.902.847.617.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 592.351.218.155.- lirası personel giderleri,401.966.500.000.- lirası teşkilata yardım, 484.667.386.880.- lirası temsilağırlama gideri, 262.288.608.093.- lirası basılı kağıt kırtasiye gideri,578.853.845.930.- lirası haberleşme gideri, 661.542.481.973.-lirası taşıma vevasıta gideri, 34.949.267.371.- lirası seyahat gideri,1.290.079.021.880.-lirası kira gideri, 92.266.204.184.- lirası tamir bakımonarım gideri, 380.139.293.106.- lirası ısıtma aydınlatma temizlik gideri, 47.374.575.610.-lirası vergi, harç, noter ve sigorta gideri, 51.944.725.000.- lirası demirbaşalımları, 481.476.271.588.- lirası satın alınan propaganda malzeme giderleri,238.065.803.623.- lirası basın yayın giderleri, 381.812.504.278.- lirası geçenyıldan kalan borç ödemesi, 305.125.139.946.- lirası sair giderlerindenoluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2005 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 45.887.479.024.- liradır.

Parti'nin il örgütlerinin 2004 yılı kesinhesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Parti'nin 2004 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede 86.472.399.000.- TL tutarındaki taşınır malın Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

IV-SONUÇ

Doğru Yol Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 2004 yılı kesinhesabında gösterilen22.044.314.215.070.- TL geliri ile 22.674.008.850.295.- TL giderinin,709.651.445.602.- TL borç ile 79.956.810.377.- TL kasa ve banka devrininHazine'ye irad kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakParti'nin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 18.433.195.333 lira (18.433,19 YTL)karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesi uyarıncaHazine'ye gelir kaydedilmesine,

3- Muhasebe kayıtlarının sağlıklı tutulmasını temin içinParti'nin uyarılmasına,

3.3.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.