Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2006/18, K.2010/7 Sayılı Karar - 03/03/2010

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2006/18 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2010/7

Karar Günü:3.3.2010

R.G.Tarih-Sayı:20.03.2010-27527

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Doğru Yol Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A.Necmi ÖZLER, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, veOsman Alifeyyaz PAKSÜT' ün katılımıyla 27.2.2007 gününde yapılan incelemetoplantısında,

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE' kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2005 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeDoğru Yol Partisi 2005 yılı gelirleri toplamının 13.880.747,30 YTL, giderleritoplamının 14.535.387,54 YTL ve borçlarının 780.973,97 YTL olduğu, 126.333,73YTL kasa ve banka mevcudunun 2006 yılına devrettiği anlaşılmıştır.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin gelirleri 9.690.002,45 YTL olarakgösterilmiştir.

Bunun 8.701.770,49 YTL.si genel bütçe yardımı,296.000.-YTL.si kira geliri, 19.596.-YTL.si sair gelirler, 12.500.-YTL.si satışgelirleri, 626.066,74 YTL.si faiz gelirleri, 34.069,22 YTL.si 2004 yılındandevreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılı defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'yauygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl ÖrgütleriGelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 4.190.744,85 YTL olarak gösterilmiştir.

Bunun 51.292,73 YTL.si üye giriş aidatı, 97.650,42 YTL.siüye yıllık aidatı, 1.404.964,50 YTL.si bağış ve yardımlar, 2.431.200.-YTL.sigenel merkez yardımı, 67.687.-YTL.si faaliyet gelirleri, 92.062,74 YTL.si sairgelirler ve 45.887,46 YTL.si 2004 yılından devreden nakit mevcudundanoluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2005 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelirbölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılı giderleri 10.187.307,49YTL olarak gösterilmiştir.

Bunun 1.523.276,17 YTL.si personel giderleri,2.431.200.-YTL.si teşkilata yardım, 598.314,36 YTL.si temsil ağırlama gideri,49.266,43 YTL.si basılı kağıt kırtasiye gideri, 387.578,71 YTL.si haberleşmegideri, 732.312,42 YTL.si taşıma ve vasıta gideri, 227.732,94 YTL.si seyahatgideri, 648.902,71 YTL.si kira gideri, 44.229,65 YTL.si tamir bakım onarımgideri, 268.671,06 YTL.si ısıtma aydınlatma temizlik gideri, 127.748,47 YTL.sivergi, harç, noter ve sigorta gideri, 16.779,01 YTL.si demirbaş alımları,849.578.-YTL.si satın alınan propaganda malzeme giderleri, 1.698.207,51 YTL.sibasın yayın giderleri, 506.674,96 YTL.si geçen yıldan kalan borç ödemesi,76.835,09 YTL.si sair giderlerden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2006 yılına devreden kasa vebanka mevcudu 57.906,03 YTL.dir.

Doğru Yol Partisi Genel Merkezi'nin 2005 yılı defterkayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenlerdışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanunu'nun 229.maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterininborçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccartarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanınhangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.

Yine aynı Kanun'un Gider Pusulası başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş bin liraya kadar olan (2005 yılı için 41,29 YTL) harcamaların makbuz veyafatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinde,

'Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıKanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

1- Aşağıdakitabloda belirtilen otobüs ve uçak biletlerinin kişiler adına veya isimsizolarak düzenlendiği, bu giderlerinde parti bütçesinden ödendiği görülmüştür.

Parti sorumluları 'Aşağıdaseyahat gideri parti tarafından ödenmiş şahısların partideki görevleribelirtilmiş olup bazı programların ve bu programa katılacak parti yönetici vegörevlilerinin önceden belli olmaması giderlerin şahıslar tarafından yapılıpGenel Merkezimizce daha sonradan karşılanmasını zorunlu hale getirmiştir. Bunundışında Parti faaliyeti olmayan seyahatler için adı geçen şahısların giderlerinGenel Merkezce karşılanması söz konusu değildir.'

şeklinde beyanda bulunmuşlardır.

Kimi otobüs biletlerinde isim olmakla birliktekimilerinde de isim bulunmamaktadır. Seyahat giderlerine ilişkin yapılangörevlendirme olurları sunulmamış, genel ifadeler kullanılarak cevapverilmiştir. Seyahat harcamalarının parti adına yapıldığına ilişkin bilgi vebelge bulunmadığından dolayı parti adına yapılmayan seyahat ( otobüs ve uçakbiletlerinin) giderleri parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adınayapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

Seyahat Giderlerine Ait Tablo

Toplam: 13.625,5 YTL

2- Partigörevlilerinin vergi ve sigorta ile ilgili yükümlülüklerini zamanında yapmamalarısonucu oluşan gecikme zammı Parti bütçesinden ödenmiştir.

Parti sorumluları, Genel merkezin parasının kalmadığı,gelen Hazine yardımı ile borçların ödendiğini söylemişlerdir.

Parti yetkililerinin kanuni yükümlülüklerin yerinegetirilmesi ve ödemelerin zamanında yapılması için gerekli tedbirleri almalarıgerekir. Aksi halde bu tedbirlerin alınmaması sonucu oluşacak gecikme zamlarıparti bütçesinden ödenecektir ki bunu kabul etmek mümkün değildir. Kaldı kiHazine yardımı alan bir Parti için paranın olmadığı şeklinde yapılan savunma dayerinde değildir.

Parti görevlilerinin vergi ile ilgili yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme zammından parti tüzel kişiliğinisorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumlulukkapsamında olduğu açıktır.

Gecikme Zammına İlişkin Liste

Toplam:10.039,8 YTL

3- Partigörevlilerinin vergi ve harç ile ilgili yükümlülüklerini zamanında yapmamaları sonucuoluşan gecikme zammı ile otoyol cezalı geçiş ücretleri Parti bütçesindenödenmiştir.

Parti sorumluları, Araçlara ait trafik cezaları araçlarınlistede görüleceği gibi Genel Merkeze ait olması nedeniyle ödenmek zorundakalındığını belirtmişlerdir.

Parti görevlilerinin trafik harcı yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme zammı ile cezalı geçişücretlerinden parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Gecikme Zammı ve Cezalara İlişkin Liste

Toplam:1.734,88 YTL

4- Basınmensuplarının toplam 7.164,97 YTL tutarındaki uçak biletleri parti bütçesindenkarşılanmıştır.

Parti sorumluları, 'Parlament Seyahat faturalarındagözüken aşağıda isimleri belirtilen uçak biletlerimitinge davet ettiğimiz gazeteciler TV muhabiri ve gazete köşe yazarlarınaaittir. Takdir edeceğiniz gibi seçim dönemlerinde medyaya yer alarak partimizin görüşlerini kamuoyuna yansıtmakiçin tamamı ulusal yayın yapan medya mensupları davet edilmiştir.' şeklinde cevap vermişlerdir.

Haber amaçlı mitingi izleyen basın mensuplarınınyapacakları giderlerin kendi kuruluşları tarafından karşılanması gerekenyönetim gideri olduğu dikkate alındığında, basın mensuplarının seyahatgiderlerinin Parti yerine kendi ait oldukları kuruluşlarca karşılanmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.

5- 10.12.2005tarih ve 663 yevmiyenin incelenmesinde, Hatay Birlik Tic.San.A.Ş. den10.12.2005 tarih ve 425244 numaralı fatura ile 40 adet nar ekşisi, 40 adethatmar tuzlu yoğurt, 40 adet biber salçası, 40 adet sızma zeytin yağı, 80 adetgarlı sabun, 40 adet zahter, 40 adet kabak tatlısı vb.nin alındığı ve1.559,20.-YTL.lik tutar parti bütçesinden ödenmiştir.

Parti yetkilileri, 'Hataymitingine gelen basın mensupları ve köşe yazarlarına yöresel özeliklere ait birer adet hediye paketi yapılmışverilmiştir.' şeklinde cevapvermişlerdir.

Parti yetkilileri hangi basın mensuplarına alındığınadair isim listesi sunmamışlardır. Alınan sayı ile basın mensubu ve köşeyazarları arasında tam bir bağ kurulamamıştır. Bu nedenle bu alımlar Partiadına yapılmış bir gider olarak kabul edilmemiştir.

6- Aşağıdagösterilen 5.499,31 YTL tutarındaki gider fatura aslı yerine fotokopisinedayanılarak yapılmıştır.

Parti sorumluları, 'Bahiste geçen faturalar postadaveya servis faturaları şoförlere teslim edildiğinden dolayı kaybolmuş ve aslıgibidir diye tasdik edilip konulmuştur.' şeklinde cevap vermişlerdir.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2005 yılıiçin 41,29 YTL.) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle fatura fotokopisine dayanılarak kaydedilen giderin,Kanun'un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesimümkün değildir.

Fatura Fotokopisi ile Yapılan Gidere Ait Tablo

Toplam 5.499,31 YTL

7- Basınmensuplarının konaklama bedelleri parti bütçesinden karşılanmıştır.

Parti sorumluları, 'Partimizin propagandasını yapmak,basında mitinglerimizin yer alması amacıyla mitinge davet ettiğimiz basınmensuplarını ağırlamak amacıyla otel faturaları ödenmiştir.' Şeklinde cevapvermişlerdir.

Haber amaçlı mitingi izleyen basın mensuplarınınyapacakları giderlerin kendi kuruluşları tarafından karşılanması gerekenyönetim gideri olduğu dikkate alındığında, basın mensuplarının konaklamagiderlerinin Parti yerine kendi ait oldukları kuruluşlarca karşılanmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.

489,08 YTL

8- Genel Merkezgider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda gösterilen harcamanındayanağı olarak Ali Atıf Bir imzalı yazının eklendiği görülmüştür.

Parti sorumluları, 'Ali Atıf Bir EskişehirÜniversitesi Öğretim Görevlisi dir. Kendisinden Reklam Kampanyamız konusundadanışmanlık alınmış olup. Gelir Vergisi 18. Madde gereği kendisine ödemeyapılmış ve yapılan ödemeden Kesilen % 17 Stopaj zamanında Vergi Dairemizeyatırılmıştır. Tüm ödemelerin Banka kanalı ile ve Vergi Usul Kanuna uygunolarak yapılmış olması ve şahısların fatura kesecek ticari faaliyetininbulunmadığının tarafınızca da değerlendirilmesini arz ederiz.' şeklindecevap vermişlerdir.

Ali Atıf Bir'e Türkiye Lider Araştırması Analizi projesi,Doğru Yol Partisi reklam kampanyası stratejik analizi çalışması projesi veDoğru Yol Partisi reklam kampanyası değerlendirme çalışması karşılığı olaraktoplam 80.676.-YTL ödeme yapılmıştır. Alınan hizmet bedeli karşılığı faturakesilmediği gibi serbest meslek makbuzu ve gider pusulası da düzenlenmemiştir.Parti yetkilileri söz konusu kişinin fatura düzenlemek mecburiyetindeolmadığını belirtmişler ise de bu durumda bu kişiye Vergi Usul Kanunu'ndabelirtilen gider pusulası düzenlenerek ödeme yapılması gerekirdi. Belgelerinincelenmesinde A4 kağıdına yazılmış temlikname başlıklı kağıda dayanılaraködeme yapıldığı görülmüştür. Vergi Usul Kanunu'nda sayılan belgeler olmadanödeme yapılması kabul edilemeyeceğinden söz konusu 80.676.-YTL.nin Hazine'yeirad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Toplam: 80.676.- YTL

Sonuç olarak, parti adına ve amaçlarına uygun olarakyapılmayan giderlerin parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 120.788,74 YTL ödemenin, aynı Kanun'un 75. maddesi hükmüuyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 4.348.080,05.-YTL olarakgösterilmiştir.

Bunun 470.312,63 YTL.si personel giderleri, 186.283,50YTL.si teşkilata yardım, 375.497,92 YTL.si temsil ağırlama gideri, 106.142,05YTL.si basılı kağıt kırtasiye gideri, 445.831,38 YTL.si haberleşme gideri,803.009,18 YTL.si taşıma ve vasıta gideri, 107.429,48 YTL.si seyahat gideri,873.793,49 YTL.si kira gideri, 62.002,35 YTL.si tamir bakım onarım gideri,285.019,16 YTL.si ısıtma aydınlatma temizlik gideri, 17.314,37 YTL.si vergi,harç, noter ve sigorta gideri, 34.657,74 YTL.si demirbaş alımları, 87.521,15YTL.si satın alınan propaganda malzeme giderleri, 131.142,64 YTL.si basın yayıngiderleri, 202.976,23 YTL.si geçen yıldan kalan borç ödemesi, 159.146,78 YTL.sisair giderlerden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2006 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 68.427,7.-YTL.dir.

Parti'nin il örgütlerinin 2005 yılı kesinhesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C - PartiMallarının İncelenmesi

Parti'nin 2005 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede 51.436,75 YTL tutarındaki taşınır malın Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Doğru Yol Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin 2005 yılı kesinhesabında gösterilen13.880.747,30 YTL geliri ile 14.535.387,54 YTL giderinin, 780.973,97 YTL borçve 126.333,73 YTL kasa ve banka devrinin, Hazine'ye irad kaydedilenler dışındakalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakParti'nin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 120.788,74 YTL karşılığı Partimalvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelirkaydedilmesine,

3.3.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.