Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1996/24, K.1998/52 Sayılı Karar - 10/11/1998

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1996/24 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:1998/52

KararGünü:10.11.1998

R.G.Tarih-Sayı:29.11.1998-23538

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Doğru Yol Partisi Genel Merkezi ile ilçeörgütlerini de kapsayan 79 il örgütünün 1995 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, FulyaKANTARCIOĞLU ve Mahir Can ILICAK'ın katılmalarıyla 16.3.1998 gününde yapılanilk inceleme toplantısında; 'Doğru Yol Partisi'nin 1995 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;

1) Dosyadaki eksiklikler giderildiğindenişin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE,

2) 2820 sayılı Siyasî PartilerYasası'nın 75. ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 17. maddeleri uyarınca,Nevşehir İl Örgütünün 1995 yılı defterleri ile gelir ve gider belgeleriningönderilmesinin sağlanması için İçtüzük'ün 16. maddesi uyarınca Parti'ye 30 günsüre verilmesine ve karar gereğinin yerine getirilmesi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı'na bildirimde bulunulmasına, Güven DİNÇER'in karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA,' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1995 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddî ögelerini oluşturandefter ve belgelerde Doğru Yol Partisi'nin 1995 yılı gelirleri ve giderleri,birbirine denk biçimde Genel Merkez'in gelir ve giderleri 986.970.319.598.-lira, 79 il örgütünün gelir ve giderleri 557.693.343.162.- lira olmak üzeretoplam 1.544.663.662.760.- lira olarak gösterilmiştir.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıiçindeki gelirleri 986.970.319.598.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 54.950.000.000.- lirasınınmilletvekilliği aday adaylığı aidatlarından, 54.950.000.000.- lirasının bağışve yardımlardan, 665.957.332.000.- lirasının Hazine yardımından, 416.875.000.-lirasının sair gelirlerden, 156.121.942.223.- lirasının faiz gelirlerinden,35.788.897.308.- lirasının 1994 yılından devreden nakitten sağlandığı;906.908.788.- lirasının avanslardan, 17.878.364.279.- lirasının devredenborçlardan oluştuğu anlaşılmıştır.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede; aşağıdaki konular dışında,gelirlerin 2820 sayılı Yasa'nın 61-69. maddeleri hükümlerine uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

Muhasebe Kayıtlarının Eleştirisi

Genel Merkez gelirlerinden bazılarının(faiz gelirleri, Hazine yardımı, sair gelirler vb.) alındı belgesidüzenlenmeksizin banka makbuzlarına dayanılarak yevmiye defterine kaydedildiği,düzenlenen alındı makbuzlarının ise seri ve sıra numaraları gözetilereksırasıyla yevmiye defterine kaydedilmediği ve makbuz asılları koparıldıktansonra kalan örneklerinin dip koçan ciltlerine bağlı olarak gelir belgeleriarasına konulmadığı görülmüştür.

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 17.maddesinde de belirtildiği gibi, siyasi partilerin mali denetimi, partileringelir ve giderlerinin doğru ve yasaya uygun olup olmadığı yönlerindenyapılmaktadır. Siyasi partilerin mali işlemlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygunolup olmadığının saptanması için, Anayasa Mahkemesi'ne sunulan defter vebelgelerin denetime elverişli olması gerekmektedir.

2820 sayılı Yasa'nın 'Tutulacak Defterve Kayıtlar' başlıklı 60. maddesi, 'Parti adına elde edilen gelirlerin alındığıve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığı ilgili defterleresıra ile belgeleri de belirtilerek geçirilir'; 'Gelirlerin Sağlanmasında Usul'başlıklı 69. maddesi de, 'Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilatkademelerinin gelirleri, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılanmakbuzlar karşılığında alınır. Bastırılan ve parti teşkilat kademelerinegönderilen gelir makbuzlarının seri ve sıra numaralarına ait kayıtlar partigenel merkezinde tutulur. Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirinsağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı,soyadı ve imzası, makbuzda ve dip koçanlarında yer alır. Makbuzların asılkısımlarıyla dip koçanlarında aynı sıra numarası bulunur. Makbuz dipkoçanlarının saklama süresi, Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgilipartiye bildirme tarihinden itibaren beş yıldır' kuralını içermektedir.

Tüm gelirlerin, 2820 sayılı Yasa'nın 69.maddesine uygun olarak alındı belgesi karşılığında tahsil edilmesi, alındıbelgelerinin düzenlenmesi, defter ve kayıtlara geçirilmesi ve saklanmasındaözen gösterilmesinin Parti'ye bildirilmesi uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin 79 il örgütünce sağlanangelirleri toplamı 557.693.343.162.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 600.950.000.- lirasının üye girişaidatlarından, 1.851.513.032.- lirasının üye aidatlarından, 118.507.922.163.-lirasının bağış ve yardımlardan, 389.850.000.000.- lirasının Genel Merkezyardımından, 23.717.139.008.- lirasının faaliyet gelirlerinden,12.426.003.067.- lirasının sair gelirlerden, 5.274.100.819.- lirasının 1994yılından devreden nakitten sağlandığı; 5.465.715.073.- lirasının devredenborçlardan oluştuğu anlaşılmıştır.

1994 yılı kesinhesabında 79 il örgütünün1995 yılına devir tutarı 5.236.738.219.- lira olarak gösterilmesine karşın,1995 yılı kesinhesabında devir tutarı 37.362.600.- lira fazlasıyla5.274.100.819.- lira olarak gösterilmiştir. Yapılan incelemede, 37.362.600.-lira farkın Giresun İl Örgütünden kaynaklandığı ve nakit fazlası olarak Giresunİl Örgütü kesinhesabıyla birlikte birleştirilmiş kesinhesaba geçirildiğianlaşılmıştır.

Parti il örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, sözü edilen gelirlerin2820 sayılı Yasa'da belirtilen kaynaklardan sağlandığı, Genel İdare Kurulukararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıgiderleri 964.957.517.203.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 25.583.153.125.- lirasınınpersonel giderlerine, 389.850.000.000.- lirasının teşkilat yardımına,9.971.012.954.- lirasının temsil, ağırlama giderlerine, 15.520.854.612.-lirasının basılı kağıt giderlerine, 11.914.608.183.- lirasının haberleşmegiderlerine, 11.336.351.881.- lirasının taşıma ve vasıta giderlerine,13.741.085.140.- lirasının seyahat giderlerine, 591.734.000.- lirasının kiragiderlerine, 3.340.870.774.- lirasının bakım, onarım giderlerine,1.647.801.122.- lirasının aydınlatma ve temizlik giderlerine, 3.901.472.480.-lirasının vergi ve sigorta giderlerine, 34.298.895.742.- lirasının demirbaşalım giderlerine, 238.022.128.640.- lirasının propaganda malzeme giderlerine,124.982.213.224.- lirasının basın yayın giderlerine, 119.520.743.- lirasınıngeçen yıldan kalan borç ödemelerine, 2.725.816.637.- lirasının sair giderlere,125.000.000.- lirasının aidat giderlerine, 7.943.142.370.- lirasının nakilvasıtaları alım giderlerine, 48.750.000.000.- lirasının taşınmaz malgiderlerine, 12.435.215.376.- lirasının bina tadilat giderlerine yapıldığı,8.156.640.200.- lirasının avanslardan oluştuğu anlaşılmıştır.

986. 970.319.598.- lira gelirle964.957.517.203.- lira gider arasındaki farkı oluşturan 22.012.802.395.- lira,nakit mevcudu olarak 1996 yılına devredilmiştir.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıdaki konular dışında kalangiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

a) Örgütlere Yardım

Genel Merkez ve Nevşehir İl Örgütüdefter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede, Genel Merkez yardımı olarakNevşehir İl Başkanlığı'na gönderilen 3.000.000.000.- liranın İl Yönetim Kuruluadına gönderilmesi gerekirken il milletvekili adına gönderildiği, paranınalındığına dair makbuz (gelir alındısı) kesilmediği, ancak, defter kayıtlarınageçirilerek kesinhesaba yansıtıldığı, 1.000.000.000.- liranın yılı içindeharcandığı ve gider belgelerinin deftere kaydedildiği, harcanmayan2.000.000.000.- liranın İl Yönetim Kurulu adına açılacak bir hesapta tutulmasıgerekirken il milletvekili adına açılan hesapta nemalandırıldığı ve vadebitiminde nemanın İl Başkanlığı hesabına geçirildiği görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 69. maddesinde, birsiyasî partinin bütün gelirlerinin, o siyasî partinin tüzelkişiliği adına eldeedileceği, genel merkez ve teşkilat kademelerinin gelirlerinin parti merkezkarar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığında alınacağı; 70.maddesinde ise, bir siyasî partinin bütün giderlerinin o siyasî partitüzelkişiliği adına yapılacağı; beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veyafatura gibi bir belge ile belgelendirilmesinin zorunlu olmadığı belirtilmiştir.Öte yandan, aynı Yasa'nın 61. ve 76. maddelerine göre, siyasî partilerin gelirkaynakları belli olmalıdır. Bu durumda, yalnız gelir alındısı düzenlenmesi yeterliolmayıp, gelir kaynaklarını belli eden bir belgenin de alındı belgesineeklenmesi gerekir.

Doğru Yol Partisi Tüzüğü'nün 72.maddesinde de, Parti'nin bütün harcamaları ve sözleşmelerle girişilecekyükümlülüklerin, Genel Merkez'de Parti tüzelkişiliği adına, illerde il yönetimkurulu adına ve ilçelerde ilçe yönetim kurulu, beldelerde belde yönetim kuruluadına yapılacağı belirtilmiştir.

Yapılan işlem, gelirlerin Partitüzelkişiliği adına il yönetim kurulunca elde edilmesini, giderlerin de ilyönetim kurulunca yapılmasını ve gelirin türü ne olursa olsun, her gelir içinmutlaka gelir alındısı düzenlenmesini öngören Yasa kuralları ile uyum içindedeğildir. Ancak, il örgütünce elde edilen gelir 'kaynağı belli olmayan gelir'niteliğinde bulunmadığından ve defter kayıtları ile kesinhesaba geçirilerekGenel İdare Kurulu Kararıyla da onaylanmış olduğundan Yasa'ya aykırı olarakdeğerlendirilmemiştir.

İllerde gelir ve giderlerin il yönetimkurulları adına yapılması, tüm gelirler için gelir alındısı düzenlenmesi,paraların bankalarda il yönetim kurulu adına açılan hesaplarda izlenmesi vedefter kayıtlarının düzenli tutulması yönlerinden 2820 sayılı Yasa kurallarınanoksansız uyulması gereğinin Parti'ye bildirilmesi uygun görülmüştür.

b) Belgesiz Gider ve İade

Yapılan incelemede, aşağıda yevmiye günve sayıları ile tutarları gösterilen kimi parti giderlerinin Yasa'ya uygunolarak düzenlenmeyen belgelere dayanılarak, kimi bağış ve aidat iadelerinin isebelgelendirilmediği görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde,beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ilebelgelendirilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden, bu tutarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi bir belgeye dayandırılması zorunludur.

Öte yandan, giderlerin belgelendirilmesive bu belgelere dayanılarak kayıtlara geçirilmesinde, koşulları ve sınırlarıVergi Usul Yasası'nda belirlenen fatura ya da fatura yerine geçen belgelerinkullanılması gerekmektedir. 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde belirtilen'makbuz', ancak, fatura ya da fatura yerine geçen bir belge kesilmesi olanağıbulunmayan durumlarda bir ödemeye esas alınabilir. Gider belgesi olarak kabuledilebilmesi için, makbuz, yapılan işin niteliğini, işi yapanın veya malısatanın adını, soyadını, adresini ve imzasını, ödenen para miktarınıiçermelidir. Gelir hesabından yapılan iadelerde ise, iade nedeni ile birlikte,paranın iade edilen tarafından alındığını gösterir bir belgenin bulunmasıgerekir.

İşi yapanın ya da malı satanın ad,soyad, adres ve imzasını taşımayan belgelere dayanılarak ya da belgesiz olarakyapılan ve aşağıda dökümü gösterilen giderler ve iadeler toplamı 342.599.000.-lira tutarındaki parti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesi uyarıncaHazine'ye gelir yazılmasına karar verilmesi uygun görülmüştür.

Yevmiye Gün ve Sayısı İşin Mahiyeti BelgesiTutarı

06.02.1995/64 Nakliye Ücreti Tutanak 8.750.000.-

14.03.1995/110 ' ' 3.500.000.-

23.03.1995/126 ' ' 11.250.000.-

05.04.1995/145 ' ' 2.000.000.-

05.04.1995/145 ' ' 1.500.000.-

15.10.1995/369 Trafik Kazası Hasarı Kaza Ekspertiz Raporu 115.599.000.-

13.11.1995/429 Bağış ve Aidat İadesi Yok 100.000.000.-

14.11.1995/431 ' ' 100.000.000.-

Toplam 342.599.000.-

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin 79 il örgütünün 1995 yılıgiderleri toplamı 513.783.896.919.- lira gösterilmiştir.

Bunun, 25.089.499.373.- lirasınınpersonel giderlerine, 108.973.492.952.- lirasının teşkilata yardıma,39.774.795.110.- lirasının temsil, ağırlama giderlerine, 29.737.811.419.-lirasının basılı kağıt giderlerine, 20.484.258.273.- lirasının haberleşmegiderlerine, 32.241.649.960.- lirasının taşıma ve vasıta giderlerine,7.279.322.168.- lirasının seyahat giderlerine, 33.526.762.663.- lirasının kiragiderlerine, 8.133.355.776.- lirasının bakım, onarım giderlerine,15.159.967.398.- lirasının aydınlatma ve temizlik giderlerine, 1.242.975.074.-lirasının vergi ve sigorta giderlerine, 11.670.753.531.- lirasının demirbaşalım giderlerine, 82.248.852.765.- lirasının propaganda malzeme giderlerine,58.158.760.178.- lirasının basın yayın giderlerine, 11.334.935.841.- lirasınıngeçen yıldan kalan borç ödemelerine, 28.726.704.438.- lirasının sair giderlereyapıldığı anlaşılmıştır.

İl örgütlerinin geliri ile gideriarasındaki 43.909.446.243.- lira, nakit mevcudu olarak gelecek yıladevredilmiştir.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerigider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin Genel İdare Kurulukararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılı Yasa'ya uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Doğru Yol Partisi'nin 1995 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Parti kesinhesabında gösterilen1.544.663.662.760.- lira gelir ile 1.478.398.815.122.- lira giderin eldekibilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygunolduğuna;

2- Yasa'ya uygun olarak düzenlenmeyenbelgelere dayanan ya da belgeleri bulunmayan 342.599.000.- lira gider karşılığıParti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 76. maddesiuyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına;

3- Gelirlerin 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'nun 69. maddesine uygun olarak alındı belgesi karşılığındatahsili ve alındı belgelerinin düzenlenmesinde, defter kayıtlarınageçirilmesinde ve saklanmasında gerekli özenin gösterilmesi gereğinin Parti'yebildirilmesine;

4- Genel Merkez'den Nevşehir İlBaşkanlığı'na kişi adına gönderilen, alındı belgesi düzenlenmeksizin defterkayıtlarına geçirilen Genel Merkez yardımının, kaynağı belli gelir niteliğindeolması ve kayıtlara geçirilerek kesinhesaba yansıtılması nedeniyle bu durumYasa'ya aykırı bir eksiklik olarak değerlendirilmemiş ise de, il örgütlerindegelir ve giderlerin il yönetim kurulu adına yapılması, tüm gelirler için geliralındısı düzenlenmesi, paraların bankalarda il yönetim kurulu adına açılanhesaplarda izlenmesi ve defter kayıtlarının düzenli tutulması için 2820 sayılıYasa kurallarına uyulması gereğinin Parti'ye bildirilmesine, 10.11.1998 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.