Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2011/38, K.2013/114 Sayılı Karar - 25/09/2013

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2011/38 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/114

Karar Günü:25.9.2013

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Eşitlik ve Demokrasi Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, NuriNECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN’ın katılımıyla22.3.2012 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;

1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,

2- Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Eşitlik ve Demokrasi Partisinin, Anayasa Mahkemesineverdiği 2010 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Selim ERDEMtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdePartinin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2010 yılı gelirlerinin 318.064,56TL, borçlarının 50.966,75 TL ve giderlerinin 364.260,15 TL olduğu, 4.771,16TL’nin ise nakit mevcudu olarak 2011 yılına devredildiği anlaşılmaktadır.

Partinin 2010 yılı kesin hesabının, Parti Meclisinin25.12.2010 günlü kararı ile kabul edilerek onaylandığı görülmüştür.

Partinin 2010 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2010 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Partinin Genel Merkez gelirleri 224.425,64 TL olarakgösterilmiştir.

Bunun 222.585 TL’si bağış gelirleri ve 1.840,64 TL’si 2009 yılından devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2011 yılına devreden borç toplamıise 48.281,73 TL’dir.

Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 93.638,92 TL olarakgösterilmiştir.

Bunun 56.853,36 TL’si aidat gelirleri, 6.840 TL’si bağışgelirleri, 23.595,56 TL’si il payları ve 6.350 TL’si yemek, şenlik, konser vb.faaliyet gelirlerinden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2011 yılına devreden borç toplamıise 2.685,02 TL’dir.

Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin gelirbölümünde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Partinin Genel Merkez giderleri 272.263,52 TL olarakgösterilmiştir.

Bunun 61.260,86 TL’si personel giderleri, 19.918,30 TL’sitemsil ağırlama giderleri, 14.135,05 TL’si kırtasiye giderleri, 9.609,97 TL’sihaberleşme giderleri, 26.615,25 TL’si basın, yayın, ilan giderleri, 10.575,25TL’si taşıma ve seyahat giderleri, 56.710,38 TL’si apartman giderleri,35.359,99 TL’si kurultay giderleri, 16.184,35 TL’si elektrik, su, ısınmagiderleri, 21.374,13 TL’si mahkeme, noter giderleri ve 519,99 TL’si diğergiderlerden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2011 yılına devreden nakit mevcudu443,85 TL’dir.

 Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışındagiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri “Belgelendirme” kavramıdır. 213 sayılı Vergi UsulKanunu’nun 229. maddesinde “Fatura, satılan emtia veya yapılan işkarşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veyaişi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.” şeklindetarif yapılmış ve “Fatura Kullanma Mecburiyeti” başlıklı 232. maddesindede faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesiningerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, mal ve hizmet alım işlemlerinin faturaile belgelendirilmesi zorunlu olup, gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasındada faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerekmektedir.

Aynı Kanun’un “Makbuz Mecburiyeti” başlıklı 236.maddesinde, “Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.”denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanun’un “Gider Pusulası” başlıklı 234.maddesindeki, “Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya içinde tanzim edilir. Gider pusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ilemiktar ve bedelini ve iş ücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayısatın alan ile satanın adlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) veadreslerini ve tarihi ihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işiyapana veya malı satana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarasıdahilinde teselsül ettirilir.”

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş liraya kadar olan (2010 yılı için 60 TL) harcamaların makbuz veya faturagibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçenharcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.

2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinde, “Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz. Bir siyasi partinin bütüngiderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.”; 75. maddesinde, “AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderlerdolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.” ve 76.maddesinde de, “Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen partigiderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineyeirad kaydedilir.” hükümleri yer almıştır.

Öte yandan, 3.4.2013 günlü, 6456 sayılı Kamu Finansmanıve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 54. maddesiyle 2820 sayılıKanun’a eklenen geçici 19. madde ile, 13.2.2011 günlü, 6111 sayılı Kanunla 2820sayılı Kanun’un 74. maddesinde yapılan değişikliklerin, anılan değişikliklerinyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi tarafındansonuçlandırılmamış denetimler hakkında da uygulanacağı belirtilmiştir.

Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen konular 20.3.2013 günlü, 18368sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığına sorulmuş, söz konusu yazıya Partitarafından 3.6.2013 günlü yazıyla cevap verilmiştir.

1- Aşağıdaayrıntısı gösterilen ödemeler 213 sayılı Kanun’a uygun olarak düzenlenmişfatura, serbest meslek makbuzu, gider pusulası gibi geçerli ve kanıtlayıcıbelgeler olmaksızın tutanak, para aktarılmasına ilişkin yazı gibi belgelerleyapılmıştır.

Konu Partiye sorulmuş ve ödemelere ilişkin geçerli vekanıtlayıcı belgeleri göndermesi istenmiştir. Parti yetkilileri cevaplarında, 10numaralı yevmiyede gösterilen 1.500 TL’lik ödemenin 13.3.2010 tarihinde yapılangenel kongre hazırlıkları için yapıldığını, 20 numaralı yevmiyede gösterilen2.000 TL’lik ödemenin Partinin eski çalışanlarından birinin alacaklarınakarşılık Yenimahalle İlçe Başkanlığına yapıldığını, 85 numaralı yevmiyedegösterilen 4.000 TL’lik ödemenin ise Genel Merkez binası için mal sahipleriolan Mehmet DOĞAÇ, Asuman DOĞAÇ ve Suat Metin GÖKOĞLU’nun hesaplarına kirabedeli olarak yatırılan bedel olduğu ve kira sözleşmesinin gönderildiğinibildirmişler, ancak ödemelerle ilgili geçerli ve kanıtlayıcı herhangi bir belgeibraz etmemişlerdir.

Siyasi partilerin 2820 sayılı Kanun’da gösterilen miktarıaşan (2010 yılı için 60 TL) harcamalarının makbuz veya fatura gibi geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir. Bu nedenle, makbuz veya faturagibi bir belgeye dayanmaksızın veya 213 sayılı Kanun’a uygun düzenlenmiş birbelge olmadan kaydedilen giderin, 2820 sayılı Kanun’un öngördüğü anlamdabelgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir.

Kira bedeli olarak ödendiği belirtilen 4.000 TL’yeilişkin olarak sadece banka şubesine gönderilen talimat yazısı sunulmuştur. Buyazı, ilgililerin hesabına para aktarılması için bankaya iletilen bir talimatniteliğinde olup, buna istinaden bir ödeme yapılıp yapılmadığı, yapılmışsahangi miktarda yapıldığını göstermemektedir. Kira ödemelerinde kira sözleşmesiile paranın ödendiği veya alındığını gösteren belgeler kanıtlayıcı belgedir.Tek başına kira sözleşmesinin veya talimat yazısının kanıtlayıcı bir belgeolarak kabul edilmesi mümkün değildir. Kişilere ödeme yapıldığının, imzalı paramakbuzu, banka dekontu vb. geçerli ve kanıtlayıcı bir belge ile gösterilmesigerekir. Dolayısıyla, kira bedeli olduğu belirtilen 4.000 TL’nin sadece talimatyazısına dayanılarak gider kaydedilmesi kabul edilemez.

Bu itibarla usulüne uygun olarak düzenlenmiş fatura,serbest meslek makbuzu, veya gider pusulası ile ödemelerin yapıldığını gösterenimzalı para makbuzu, banka dekontu vb. geçerli ve kanıtlayıcı belgeler olmaksızıntutanak, ödeme emri yazısı gibi belgeler dayanak gösterilerek yapılan 7.500 TLtutarındaki gider karşılığı Parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesigerekir.

2- 10.3.2010günlü, 23 yevmiye numaralı mahsup fişi ile BEMAŞ Elektronik Mühendislik San.Tic. Ltd. Şirketine yapılan 180 TL tutarındaki ödemenin, 213 sayılı Kanun’dakibelge asılları olmadan yapıldığı tespit edilmiş ve konu Partiye sorularaködemeye ilişkin fatura aslını göndermesi istenmiştir.

Parti yetkilileri “BEMAŞ Elektronik Mühendislik San.Tic. Ltd. Şirketine yapılan 180 TL tutarındaki faturanın aslı olmadığı içinfotokopisi gönderilmiştir. Yaptığımız araştırmada söz konusu firmanın açıkadresi ve telefon numaraları tespit edilemediği için fatura aslı teminedilememiştir. Bu harcama SHP dönemine ait bir harcamadır.” şeklinde cevapvermişlerdir.

213 sayılı Kanun’a uygun olarak düzenlenmiş fatura aslıveya 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun belgeler olmadan yapılan 180 TLtutarındaki giderin Kanun’un öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğukabul edilmemiştir. Bu nedenle söz konusu miktarın Hazineye irat kaydedilmesigerekir.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 91.996,63 TL olarakgösterilmiştir.

Bunun 3.234,76 TL’si tanıtım, temsil, propagandagiderleri, 968,64 TL’si kırtasiye giderleri, 1.036,44 TL’si posta ve kargogiderleri, 73.612,91 TL’si kira giderleri, 713 TL’si Genel Merkez payıödemeleri, 120 TL’si giriş aidatı ödemeleri ve 12.310,88 TL’si diğergiderlerden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2011 yılına devreden nakit mevcudu4.327,31 TL’dir.

Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin giderbölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Malları

Partinin 2010 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, herhangi bir taşınmaz mal ve değeri 100 TL’yi aşan taşınır mal vemenkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV- SONUÇ

Eşitlik ve Demokrasi Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Kesin hesaptagösterilen giderlerden parti amacına uygun ve parti tüzelkişiliği adınayapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 7.680 TL karşılığı partimalvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddelerigereğince Hazineye irat kaydedilmesine,

2- Partinin 2010 yılı kesin hesabında gösterilen318.064,56 TL gelir, 50.966,75 TL borç ve 364.260,15 TL gider ile 4.771,16 TLnakit devrinin Hazineye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgive belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygunolduğuna,

25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.