ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2016/12 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2019/21
Karar Tarihi:16/10/2019
R.G.Tarih-Sayısı:17/12/2019-30981
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Gezi Partisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinin “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile PartiGenel Merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Gezi Partisinin teşkilatlandığı üçil ve bağlı ilçe örgütlerine ilişkin 2015 yılı içinde herhangi bir gelir vegiderin gerçekleşmediği ifade edilerek 2015 yılı kesin hesabının gönderilmediğitespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplaradâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Gezi Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasıdolayısıyla işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolarak nitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Gezi Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 20.991,52 TL, giderlertoplamının ise 22.217,87 TL olduğu anlaşılmaktadır.
12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
13. Partinin 2015 yılı kesin hesabının ilk incelemesi 31/5/2017tarihinde yapılmış ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmiştir. İlkinceleme kararı Partiye 24/7/2017 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen Parti, sözkonusu belge ve defterleri verilen süre içinde göndermemiştir.
14. Sayıştay Başkanlığı tarafından Partiye gönderilen6/7/2018 tarihli yazı ile Genel Merkezin gelir-gider belgeleri ile defterleritekrar istenilmiş ve gönderilmesi için yedi gün süre verilmiştir. Ancak sözkonusu süre içinde Sayıştay Başkanlığına ilgili evraklar yine gönderilmemiştir.
15. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde “Bir siyasipartinin bütün gelirleri, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edilir./Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirleri,parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığındaalınır…/ Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı,soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzası, makbuzdave dip koçanlarında yer alır./ Makbuzların asıl kısımlarıyla dip koçanlarındaaynı sıra numarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, AnayasaMahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihindenitibaren beş yıldır”; 75. maddesinde “Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir” ve 76. maddesinde de “BuKanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedilir.” hükümleri yeralmaktadır.
16. Yine aynı Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasınagöre beş milyon liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından bu miktarı geçen harcamalarıngeçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir. Kanun’un 76.maddesinin dördüncü fıkrasında ise belgelendirilmesi gerektiği hâldebelgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti mal varlığının AnayasaMahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği hükmü bulunmaktadır.
17. Bu hükümlere göre siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarınıAnayasa Mahkemesine sunması gerektiğinden partinin kesin hesabında gösterdiğihâlde belgelendiremediği gelir-gider rakamı kadar parti mal varlığının Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.
18. Ayrıca 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenenbilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis vealtmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceği belirtilmiştir.
19. Buna göre 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi hükmüneaykırı olarak Parti Genel Merkezinin gelir-gider belgeleri ile defterkayıtlarını göndermeyerek inceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumlularıhakkında aynı Kanun’un 75. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendiuyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.
20. Diğer yandan Parti tarafından Genel Merkezin gelir vegiderlerinin işlendiği defterler de gönderilmemiştir. Parti yetkililerinindefterleri Anayasa Mahkemesine sunmaması nedeniyle söz konusu defterlerinbulunmadığı kabul edilmiştir.
21. 2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birincifıkrasında “Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri,gelen ve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşyadefteri tutmak zorundadırlar”; beşinci fıkrasında “Parti adına eldeedilen gelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlereharcandığı ilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir”;altıncı fıkrasında “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaretoldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafındanmühürlenir ve tasdik edilir.” denilmiş ve aynı Kanun’un 113. maddesinde “BuKanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydanbir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, biryıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” hükmü yeralmıştır.
22. Bu itibarla Parti Genel Merkezinin gelir vegiderlerinin kaydedildiği defteri/defterleri ibraz etmeyen Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun’un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerinyapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerin İncelenmesi
1. Genel MerkezGelirleri
23. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 8.360,84 TLolup bunun 1.680 TL’si üye yıllık aidat gelirlerinden, 3.283,30 TL’si bağışgelirlerinden ve 3.397,54 TL’si teşkilat yardım gelirlerinden oluşmaktadır.Parti Genel Merkezinin geçen yıldan devreden nakit miktarının 2.400,47 TLolduğu görülmüştür.
24. Parti, Genel Merkez gelirlerinin kaynağınıbelgelendirememiştir.
25. Buna göre, Parti Genel Merkezinin 2015 yılı içindeelde ettiği ve belgelendiremediği toplam 10.761,31 TL tutarındaki gelirin Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.
2. İl Örgütleri Gelirleri
26. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri 12.630,68 TL olup bunun 9.480,00 TL’si üye yıllık aidatgelirlerinden, 1.455 TL’si bağış gelirlerinden, 1.049,77 TL’si teşkilat yardımgelirlerinden ve 645,91 TL’si diğer gelirlerden oluşmaktadır.
27. Parti il örgütlerinin 2015 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
28. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 10.605,66 TLolup bunun 129,51 TL’si bankacılık giderlerinden, 600,38 TL’si temsil veağırlama giderlerinden, 340,90 TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden, 3.305,17TL’si haberleşme giderlerinden, 5.179,93 TL’si kira giderlerinden ve 1.049,77TL’si teşkilata yardım giderlerinden oluşmaktadır.
29. Parti, Genel Merkez giderlerini belgelendirememiştir.
30. Buna göre Parti Genel Merkezinin 2015 yılı içindegerçekleştirdiği ve belgelendiremediği toplam 10.605,66 TL tutarındaki giderin Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.
2. İl Örgütleri Giderleri
31. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 11.612,21 TL olup bunun 93,99 TL’si bankacılık giderlerinden, 717,80TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 141,50 TL’si kırtasiye ve bürogiderlerinden, 3.585,98 TL’si haberleşme giderlerinden, 3.520,50 TL’si kiragiderlerinden, 154,90 TL’si vergi, sigorta ve noter giderlerinden, 3.397,54TL’si teşkilata yardım giderlerinden oluşmaktadır.
32. Parti il örgütlerinin 2015 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
33. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Gezi Partisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
A. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 20.991,52 TL gelir ve 22.217,87 TL giderinHazineye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nauygun olduğuna,
B. Kesin hesaptagösterilen ve belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyen genelmerkeze ait 10.761,31 TL gelir ve 10.605,66 TL gider olmak üzere toplam21.366,97 TL karşılığı Parti mal varlığının 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 76.maddeleri gereğince Hazineye irat kaydedilmesine,
C. Parti GenelMerkezinin gelir-gider belgeleri ile defter kayıtlarının gönderilmemesiinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Partisorumluları hakkında aynı Kanun’un 75. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
Ç. Parti GenelMerkezinin defterini/defterlerini ibraz etmeyen Parti sorumluları hakkında 2820sayılı Kanun’un 60. ve 113. maddesi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için de Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ