ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2016/17 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2019/22
Karar Tarihi:16/10/2019
R.G.Tarih-Sayı:14/1/2020-31008
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Hak ve Adalet Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerekkarara bağlanacağı ve birleştirileceği; birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Hak ve Adalet Partisininteşkilatlandığı iki il ve bağlı ilçe örgütlerine ait 2015 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 75. maddesindeAnayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ilişkin denetim yapma yetkisi ve budenetimin usulü, 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de 75. maddegereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgilerivermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmışmilyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altınaalınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerinikendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin buşekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarakkaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını teminiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Hak ve Adalet Partisinin 2015 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulması dolayısıyla işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığınagöndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süreverilmesine,
- AnayasaMahkemesine bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekildekayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olaraknitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Hak ve Adalet Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirlerinin 28.435,45 TL, giderler toplamının74.092,80 TL olduğu anlaşılmaktadır.
12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. Genel Merkez Gelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 28.435,45 TLolup bunun 8.060,00 TL’si üye yıllık aidat gelirlerinden, 19.485,00 TL’si bağışgelirlerinden, 890,45 TL’si ise geçen yıldan devreden nakit gelirlerindenoluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
15. Parti, il örgütlerinin gelirlerine ilişkin herhangibir bildirimde bulunmamıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. Genel Merkez Giderleri
16. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 74.092,80 TLolup bunun 4.451,52 TL’si kira giderlerinden, 12.644,96 TL’si temsil veağırlama giderlerinden, 15.446,30 TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden,10.935,36 TL’si seyahat giderlerinden, 2.345,64 TL’si vergi, sigorta ve notergiderlerinden, 15.300,00 TL’si bakım ve onarım giderlerinden ve 12.969,02 TL’siısınma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden oluşmaktadır.
17. Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı yevmiyedefterinde kayıtlı olan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda verilen toplam 4.315,15TL tutarındaki harcamanın Parti amaçları ile ilgisinin açıklanması istenmiştir.
Yevmiye Tarihi
Yevmiye No
Açıklama
Tutar
14/2/2015
17
Muhtelif Giyim
1.650,00 TL
14/2/2015
18
Kaban ve Pantolon Alımı
1.179,65 TL
16/2/2015
20
Kaban, Pantolon ve Gömlek Alımı
520,40 TL
23/2/2015
30
Muhtelif Giyim
250,00 TL
3/3/2015
40
Bayan Triko Kazak Alımı
139,00 TL
3/3/2015
41
Bayan Çanta Alımı
151,90 TL
29/3/2015
75
Kozmetik Ürün Alımı
119,20 TL
15/12/2015
115
Erkek Gömlek Alımı
195,00 TL
16/12/2015
116
Konsinye Kravat
35,00 TL
16/12/2015
117
Erkek Gömlek
75,00 TL
TOPLAM
4.315,15 TL
Parti göndermiş olduğu cevap yazısında anılanharcamaların ihtiyaç sahibi öğrencilere, engellilere, fakirlere, kimsesizlereve şehit ailelerine yönelik olduğunu; ilgili harcamalar hakkında ekte sunulanMerkez Karar Yürütme Kurulu kararları bulunduğunu ve bu harcamaların anılankararlara Parti kuruluş programına ve Parti Tüzüğü’ne uygun olarak yapıldığınıbelirtmiştir.
Siyasi partiler tarafından yapılan harcamaların 2820sayılı Kanun’a aykırılığı iki durumda mümkündür:
Bunlardan ilki, yapılan harcamaların 2820 sayılı Kanun’un70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına uygun olmaması durumudur. Sözkonusu maddenin birinci fıkrasında siyasi parti giderlerinin parti amaçlarınaaykırı olamayacağı, ikinci fıkrasında ise yapılan bütün giderlerin parti tüzelkişiliği adına olacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla parti amaçlarına uygunolmayan ya da parti tüzel kişiliği dışında kişiler adına yapılan giderler 2820sayılı Kanun’a aykırı hâle gelecektir.
İkinci aykırılık hâli ise yapılan giderlerin 2820 sayılıKanun’un 76. maddesinin dördüncü fıkrasına göre belgelendirilmemesi durumudur.Öyle ki yapılan harcama parti amaçlarına uygun olarak parti tüzel kişiliğiadına gerçekleştirilse bile belgelendirilemiyorsa anılan Kanun’a aykırılıktaşıyacaktır.
Öte yandan Kanun’un 74. maddesinde; AnayasaMahkemesince yapılacak denetimin siyasi partilerin amaçlarına ulaşmak içinyapılmasında fayda görülen faaliyetleri daraltacak veya bu faaliyetlerinyerindeliğini içerecek şekilde yapılamayacağı düzenlenmiştir.
Bu bağlamda Partinin göndermiş olduğu cevapyazısı sonrası Parti amaçlarına uygun olduğu kanaatine varılan vebelgelendirilen harcamalara ilişkin denecek kalmamıştır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Giderleri
19. Parti, il örgütlerinin giderlerine ilişkin herhangibir bildirimde bulunmamıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
20. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Hak ve Adalet Partisinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
Partinin 2015 yılı kesin hesabında gösterilen 28.435,45TL gelir ve 74.092,80 TL giderin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ