ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2011/47 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/117
Karar Günü:25.9.2013
R.GTarih-Sayı:14.12.2013-28851
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Hak ve Eşitlik Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca HaşimKILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal MümtazAKINCI ve Erdal TERCAN'ın katılımıyla 4.1.2012 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
1- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine,
2- Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Hak ve Eşitlik Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği2010 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Selim ERDEM tarafındanheyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdePartinin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2010 yılı gelirlerinin 700.704,88TL, 2009 yılından devreden nakdinin 7.182,46 TL, borçlarının 212.247,10 TL vegiderlerinin 916.444,44 TL olduğu, 3.690 TL'nin ise nakit mevcudu olarak 2011yılına devredildiği anlaşılmaktadır.
Partinin 2010 yılı kesin hesabının, Parti Merkez YönetimKurulunun 11.7.2011 günlü, 2011/23 sayılı kararı ile kabul edilerek onaylandığıgörülmüştür.
Partinin 2010 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2010 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
Partinin 2010 yılı kesin hesabının ilk incelemesi 4.1.2012gününde yapılmış ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmiştir. İlkinceleme kararı Partiye 11.4.2012 gününde tebliğ edilmesine rağmen Parti, sözkonusu belge ve defterleri verilen süre içerisinde göndermemiştir.
Partiye gönderilen 23.1.2013 günlü, 4406 sayılı yazı ileGenel Merkezin gelir-gider belgeleri ile defterleri tekrar istenilmiş vegöndermesi için 30 gün süre verilmiştir. Parti yetkilileri tarafından 18.4.2013günlü, 81 sayılı cevap yazısında, '2010 takvim yılına ilişkin kesin hesapbelgeleri ile 2010 yılı işletme defterine 2 taşınma nedeniyle ulaşılamamıştır.Gerekli araştırma ve incelemeler devam etmekte olup en kısa sürede defter vebelgeler makamlarına sunulacaktır.' denilmiş, ancak herhangi bir belgeibraz edilmemiştir.
2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde, 'Bir siyasipartinin bütün gelirleri, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edilir.
Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilatkademelerinin gelirleri, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılanmakbuzlar karşılığında alınır'
Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığıkimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı veimzası, makbuzda ve dip koçanlarında yer alır.
Makbuzların asıl kısımlarıyla dip koçanlarında aynı sıranumarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, Anayasa Mahkemesininilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden itibaren beşyıldır.';
70. maddesinde, 'Siyasi partilerin giderleriamaçlarına aykırı olamaz.
Bir siyasi partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır.
Beş milyon liraya kadar harcamaların makbuz veya faturagibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu değildir. '
Giderlere ait belgeleri saklama süresi, özel kanunlardagösterilen daha uzun süreye ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, kesin hesabınAnayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilmetarihinden itibaren beş yıldır.'';
75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi, kesin hesaplaraait bilgilerin belgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.
Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar...
Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelirve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verir...'
hükümlerine yer verilmiş olup, Kanun'un 76. maddesinde deKanun'un 69. maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinintevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa bu gelirin vebelgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarıncaparti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceğikurala bağlanmıştır.
Bu hükümlere göre, siyasi partilerin kesin hesaplarınındayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarını AnayasaMahkemesine sunması gerektiğinden, partinin kesin hesabında gösterdiği hâldebelgelendiremediği gelir-gider rakamı kadar parti malvarlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
Ayrıca, 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenenbilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis vealtmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceğibelirtilmiştir.
Buna göre, 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesi hükmüneaykırı olarak Parti Genel Merkezinin gelir-gider belgeleri ile defterkayıtlarını göndermeyerek, inceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumlularıhakkında aynı Kanun'un 75. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendiuyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.
Diğer yandan, Parti tarafından Genel Merkezin gelir vegiderlerinin işlendiği defterler de gönderilmemiştir. Parti yetkililerinin defterleriAnayasa Mahkemesine sunmaması nedeniyle söz konusu defterlerin bulunmadığıkabul edilmiştir.
2820 sayılı Kanun'un 60. maddesinin birinci fıkrasında, 'Herkademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve gidenevrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteri tutmakzorundadırlar.'; beşinci fıkrasında, 'Parti adına elde edilen gelirlerinalındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığı ilgilidefterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir.'; altıncıfıkrasında, 'Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret olduklarıteşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir vetasdik edilir.' denilmiş ve aynı Kanun'un 113. maddesinde de 'Bu Kanunun60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydan bir yıla,bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üçyıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.' hükmü yer almıştır.
Bu itibarla, Parti Genel Merkezinin gelir ve giderlerininkaydedildiği defteri/defterleri ibraz etmeyen Parti sorumluları hakkında 2820sayılı Kanun'un 60. ve 113. maddesi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Partinin Genel Merkez gelirleri 221.086,31 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 57.033,93 TL'si aidat gelirleri, 147.666,79 TL'sibağış gelirleri ve 16.385,59 TL'si faaliyet gelirlerinden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2011 yılına devreden borç toplamıise 190.315,47 TL'dir.
Parti Genel Merkezinin 2010 yılında sağladığı toplam 221.086,31TL tutarındaki gelirlerinin belgeye dayanması gerekir.
2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde, 'Birsiyasi partinin bütün gelirleri, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına eldeedilir. Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademeleriningelirleri, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlarkarşılığında alınır. Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığıkimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı veimzası, makbuzda ve dip koçanlarında yer alır. Makbuzların asıl kısımlarıyladip koçanlarında aynı sıra numarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklamasüresi, Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilmetarihinden itibaren beş yıldır.'; 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' ve 76. maddesinde de 'BuKanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedilir.' hükümleri yeralmaktadır.
Buna göre, Parti Genel Merkezinin 2010 yılı içinde eldeettiği ve belgelendiremediği toplam 221.086,31 TL tutarındaki gelirin Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin gelirleri 486.801,03 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 205.663,22 TL'si aidat gelirleri, 255.799,11 TL'sibağış gelirleri, 3.547 TL'si faaliyet gelirleri, 14.609,24 TL'si yardımlar ve7.182,46 TL'si 2009 yılından devreden nakitten oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2011 yılına devreden borç toplamıise 21.931,63 TL'dir.
Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin gelirbölümünde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Partinin Genel Merkez giderleri 410.787,31 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 60.551,14 TL'si personel giderleri, 8.342,19 TL'sitemsil ağırlama giderleri, 15.823,51 TL'si kırtasiye ve büro giderleri,12.349,63 TL'si haberleşme giderleri, 7.039,38 TL'si taşıma giderleri,12.089,22 TL'si seyahat giderleri, 216.730,29 TL'si kira giderleri, 1.683,68TL'si bakım onarım giderleri, 15.231,52 TL'si ısınma, aydınlatma ve temizlikgiderleri, 28.385,29 TL'si vergi, sigorta ve noter giderleri, 32.161,81 TL'siilan ve reklam giderleri ve 399,65 TL'si diğer giderlerden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2011 yılına devreden nakit mevcudu614,47 TL'dir.
2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına görebeş milyon liraya kadar olan (2010 yılı için 60 TL) harcamaların makbuz veyafatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarıgeçen harcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.Kanun'un 76. maddesinin dördüncü fıkrasında ise belgelendirilmesi gerektiğihâlde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığının AnayasaMahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği hükmü yer almıştır.
Buna göre, Parti Genel Merkezinin 2010 yılındagerçekleştirdiği, ancak belgelendiremediği toplam 410.787,31 TL gider karşılığıparti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 505.657,13 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 6.614,36 TL'si personel giderleri, 48.819,18 TL'sitemsil ağırlama giderleri, 24.563,55 TL'si kırtasiye ve büro giderleri,35.798,67 TL'si haberleşme giderleri, 2.906,77 TL'si taşıma giderleri,10.850,64 TL'si seyahat giderleri, 262.293,25 TL'si kira giderleri, 6.617,73TL'si bakım onarım giderleri, 37.519,02 TL'si ısınma, aydınlatma ve temizlikgiderleri, 10.718,12 TL'si vergi, sigorta ve noter giderleri, 10.005,67 TL'sidemirbaş giderleri, 20.780,30 TL'si teşkilata yardım giderleri, 19.738,28 TL'siilan ve reklam giderleri ve 8.431,59 TL'si diğer giderlerden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2011 yılına devreden nakit mevcudu3.075,53 TL'dir.
Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin giderbölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Partinin 2010 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede taşınmaz mal ediniminin olmadığı ve 2010 yılı içinde edindiği10.005,67 TL tutarındaki taşınır malın 2820 sayılıKanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Hak ve Eşitlik Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Partinin 2010 yılı kesin hesabında gösterilen700.704,88 TL gelir, 7.182,46 TL 2009 yılından devreden nakit, 212.247,10 TLborç ve 916.444,44 TL gider ile 3.690 TL nakit devrinin Hazineye iratkaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru,denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- Kesin hesapta gösterilen ve belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen genel merkeze ait 221.086,31 TL gelir ve410.787,31 TL gider olmak üzere toplam 631.873,62 TL karşılığı Partimalvarlığının 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazineye iratkaydedilmesine,
3- Parti Genel Merkezinin gelir-gider belgeleri iledefter kayıtlarının gönderilmemesi inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelikeylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında aynı Kanun'un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
4- Parti Genel Merkezinin defterini/defterlerini ibrazetmeyen Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 60. ve 113. maddesiuyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için de Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN