FulLegal · İçtihat Detay

Türkiye 04.06.2014 TR

Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2009/41, K.2014/45 Sayılı Karar - 04/06/2014

Anayasa MahkemesiSiyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler

Karar Metni

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2009/41 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2014/45

Karar Günü:4.6.2014

R.G.Tarih-Sayı:02.07.2014-29048

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Hak ve Eşitlik Partisi 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Hak ve Eşitlik Partisi 2008 yılı kesinhesabının ilk incelemesi sonucunda, dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine 4.6.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Hak ve Eşitlik Partisi Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2008 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren Raportör Zekeriya AYDINtarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2008 yılı gelirleri toplamının 338.809,46 YTL, borçlarının 86.547,18YTL, giderleri toplamının 330.527,47 YTL olduğu ve 14.575,71 YTL kasa ve bankamevcudunun 2009 yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

Parti yetkililerinin sundukları birleşik kesin hesapta;Bolu, Çanakkale, Edirne, Erzurum, Giresun, Hatay, Isparta, Mersin, Kayseri,Konya, Kütahya, Kahramanmaraş, Muş, Sakarya, Samsun, Tekirdağ (Çorlu),Şanlıurfa, Yozgat, Zonguldak, Yalova ve Karabük olmak üzere 21 il teşkilatına ilişkinher hangi bir gelir ve gider belirtilmemiştir. Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığının kayıtlarında faal olan Afyonkarahisar ve Düzce il teşkilatı ileilgili kesin hesapta her hangi bir bilgi bulunmamaktadır. Parti il örgütlerifaaliyette olduğuna göre 23 il teşkilatına ait yönetim giderlerinin (kira,kuruluş, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.) nasıl karşılandığınınbildirilmesi 15.1.2014 gün 33787353/107.02-74 sayılı yazı ile istenmiştir.

Parti yetkilileri 14.2.2014 gün ve 2000-03-14 sayılı yazıile, “Tüm uyarılara rağmen bildirimler yapılmamıştır, ayrıca bazı ilteşkilatları ise kurulduklarından kısa bir süre sonra dağılmışlardır. İl/ilçebaşkanları genellikle işyerlerini/çalışma ofislerini il/ilçe başkanlığı ofisiolarak kullanmaları sebebiyle, 23 il teşkilatımızın (elektrik, su, telefon vb.)giderleri görülmemektedir.” şeklinde cevap vermişlerdir.

Parti yetkilileri hangi il teşkilatlarının kısa bir süresonra dağıldığını bildirmemişler ve genel ifadelerle cevap vermişlerdir.Verilen cevaptan yönetim giderlerinin teşkilat mensuplarınca karşılandığıanlaşılmaktadır.

Siyasi Partilerin faaliyetlerini yürüttükleri GenelMerkez, il, ilçe veya belde başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veyakira olması gerekir. Şayet Parti yetkililerine ait binalarda siyasi partifaaliyetinde bulunuluyor ise (il, ilçe veya belde teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınPartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

Partinin il, ilçe ve belde örgütleri faaliyette olduğunagöre, bu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye, kuruluş vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplardagörülmemesi kayıt dışı gelir ve gider yapıldığı anlamına gelmektedir. Budurumda, 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütüngelirlerinin, o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceğine ilişkinhükmü ile yine aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasi partinin bütün giderlerinino siyasi partinin tüzel kişiliği adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmışolmaktadır.

Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması incelemeve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı gelirleri 196.232,24 YTLolarak gösterilmiştir.

Bunun 2.849 YTL’si üye giriş aidatından, 153.899,40YTL’si bağışlardan ve 39.483,84 YTL’si faaliyet gelirlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu İşletme Defteri mevcut olup, söz konusu defter 2820 sayılı Kanun’un60. maddesi gereğince Çankaya İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı tarafından 8.9.2008tarihinde mühürlenmiş ve onaylanmıştır.

Hak ve Eşitlik Partisi Genel Merkezinin 2008 yılı mevcutbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen dışındaki gelirlerin2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

Ahmet YURDAKUL tarafından 12.9.2008 gün ve 15951 nolugelir makbuzuyla 20.000 YTL ve 30.12.2008 gün ve 008585 nolu gelir makbuzuylada 5.000 YTL olmak üzere toplam 25.000 YTL bağış yapılmıştır. 2820 sayılı Kanun’un ek 6. maddesi hükmü uyarıncaKanun’un 66. maddesinde öngörülen bağış sınırının yeniden değerleme oranındaartırılması sonucu 2008 yılında uygulanacak olan bağış sınırı 20.956 YTL’dir. Ahmet YURDAKUL tarafından yapılan 25.000 – 20.956 = 4.044YTL Kanun’un 66. maddesinde öngörülen bağışsınırını aşmaktadır. 2820 sayılı Kanun’da belirtilen sınırın üzerinde 4.044 YTL bağıştabulunulma ve bunun Parti tarafından kabul edilme nedeni 15.1.2014 gün33787353/107.02-74 sayılı yazı ile sorulmuştur.

Parti yetkilileri 14.2.2014 gün ve 2000-03-14 sayılı yazıile, “4 üncü cevap maddesinde belirtilen sebeplerden dolayı görevlilercesehven, 4.044 YTL kabul edilmiş olup, yapılan hatalı işlemde bilerek kanunlarınhilafında hareket etmek gibi bir kasıt olmadığı değerlendirilmektedir.” şeklindecevap vermişlerdir.

Bağış sınırını aşan 4.044 YTL 30.12.2008 gün ve 008585nolu gelir makbuzu ile ilgilidir. Gelir makbuzunda teslim eden olarak AhmetYURDAKUL ismi yazdığı halde teslim alan kısmında sadece muhasebe yazdığından buparayı kimin aldığı anlaşılamamıştır.

2820 sayılı Kanun’un 66. maddesinin ikinci fıkrasında, “Yukarıdakifıkranın dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin her birinin bir siyasi partiyeaynı yıl içerisinde iki milyar liradan fazla kıymette ayni ve nakdi bağıştabulunması yasaktır.”, ek 6. maddesinde, “Bu Kanunun 66 ve 70 incimaddelerinde yer alan parasal değerler her takvim yılı başından geçerli olmaküzere, o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleriuyarınca tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılır”; 76.maddesinin birinci fıkrasında ise,“Bu Kanunun bağışlarla ilgili hükümlerineaykırı olarak bağış kabul ettiği Anayasa mahkemesince tespit edilen siyasipartilerin, 66 ncı maddenin birinci ve üçüncü fıkralarına aykırı şekilde eldeettikleri gelirlerin tamamının Hazineye irad kaydedilmesine, taşınmaz mallarınHazine adına tapuya tesciline;aynı maddenin ikinci fıkrasında belirtilenmiktarlardan fazla gelirlerle taşınmaz malların bu fıkrada belirtilen miktarıgeçen kısmının karşılığının Hazineye irad kaydedilmesine karar verilir.”şeklinde düzenleme yapılmıştır.

2820 sayılı Kanun’un 66. maddesine göre, 2008 yılı içinbir kişinin bağış yapabileceği miktar 20.956 YTL olduğundan bu tutarı aşan4.040 YTL tutarındaki bağış geliri karşılığı malvarlığının aynı Kanun’un 76.maddesi uyarınca Hazine’ye gelir kaydedilmesi gerekir.

Diğer taraftan 2820 sayılı Kanun’un 116. maddesinde, “BuKanunun 66 ncı maddesi hükümlerine aykırı olarak bağışta bulunan kimse vebağışı kabul eden parti sorumlusu, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ilecezalandırılır.” denildiğinden, Kanun'a aykırı olarak bağışta bulunan AhmetYURDAKUL ile bağışı kabul eden parti sorumluları hakkında gerekli yasalişlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin 2008 yılı gelirleri 142.577,22 YTLolarak gösterilmiştir.

Bunun 17.130 YTL’si üye giriş aidatından, 17.591,69YTL’si üye yıllık aidatından, 99.088,33 YTL’si bağışlardan, 479 YTL’si malvarlığı gelirlerinden, 5.688,20 YTL’si demirbaş değerinden, 2.000 YTL’si yardımlardanve 600 YTL’si yayın gelirlerinden oluşmaktadır.

Parti il teşkilatlarının 2008 yılı kesin hesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı giderleri 184.921,24 YTLolarak gösterilmiştir.

Bunun 13.453,21 YTL’si personel giderleri, 3.117,75YTL’si temsil ve ağırlama giderleri, 20.560,78 YTL’si kırtasiye ve bürogiderleri, 7.617,42 YTL’si haberleşme giderleri, 1.002,39 YTL’si taşımagiderleri, 7.290,70 YTL’si seyahat giderleri, 50.000 YTL’si kira giderleri,11.003,72 YTL’si bakım onarım giderleri, 4.451,06 YTL’si ısınma aydınlatma vetemizlik giderleri, 3.130,97 YTL’si vergi sigorta noter giderleri, 56.611,28YTL’si ilan reklam giderleri, 6.681,96 YTL’si sair giderlerden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılına devreden nakit mevcudu11.311 YTL’dir.

Partisi Genel Merkezinin 2008 yılı mevcut belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen dışındaki giderlerin 2820sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

Muhasebebiliminin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri “Belgelendirme”kavramıdır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 229. maddesinde “Fatura,satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağıgöstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriyeverilen ticari vesikadır” şeklinde tarif yapılmış ve “Fatura kullanmamecburiyeti” başlıklı 232. maddesinde de, faturanın hangi hallerde vekimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bubağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesizorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında da faturanıntevsik edici belge olarak kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.

AynıKanun’un “Makbuz mecburiyeti” başlıklı 236. maddesinde, “Serbestmeslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için ikinüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasını müşteriye vermek,müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.” denilmiş vemakbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynıKanun’un “Gider pusulası” başlıklı 234. maddesindeki, “Birinci veikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmakmecburiyetinde olan serbest meslek erbabının ve çiftçilerin;

3.Vergiden muaf esnafa; yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir.

Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur.

Giderpusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.” hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılıKanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya kadar olan(2008 yılı için 52,37 YTL) harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge iletevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.

2820 sayılıKanun’un 70. maddesinin ikinci fıkrasında, “Bir siyasî partinin bütüngiderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır” ve aynı Kanun’un 75.maddesinin dördüncü fıkrasında, “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, osiyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir” ve 76. maddesinin dördüncü fıkrasında da, “Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir” hükümleri yeralmıştır.

18.4.2013 günlü, 28622 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan6456 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ileBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına DairKanun’un 54. maddesiyle 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na eklenen geçici19. madde ile 6111 sayılı Kanun’un 180. maddesiyle 2820 sayılı Kanun’un 74.maddesinde yapılan değişikliklerin anılan değişikliklerin yürürlüğe girdiğitarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi tarafından sonuçlandırılmamış denetimlerhakkında da uygulanacağı belirtilmiştir.

a) Parti yetkililerinin sundukları birleşik kesin hesaptaGenel Merkezin demirbaş giderleri 80.253,46 YTL göründüğü halde, sunulan 2008yılı bildirim cetvelinde 2008 yılı demirbaş edinimleri 74.091,29 YTL, 2009demirbaş edinimleri 1.327,17 TL ve 2010 yılı demirbaş edinimleri 4.835 TLolarak gösterilmiştir. Birleşik kesin hesap cetvelinde yer alan 80.253,46 YTLdemirbaş giderinin demirbaş bildirim cetvelinde 74.091,29 YTL olarak yer almave rakamların birbirinden farklı olma nedeni 15.1.2014 gün 33787353/107.02-74sayılı yazı ile sorulmuştur.

Parti yetkilileri 14.2.2014 gün ve 2000-03-14 sayılı yazıile, “Birleşik Kesin Hesap Cetvelinde yer alan 80.253,46 YTL demirbaşgiderinin demirbaş bildirim cetvelinde 74.091,29 olarak yer alma, rakamlarınbirbirinden farklı olması ile çift kayıt yapılması; partinin yeni kurulmuşolması sebebiyle personel sirkülasyonunun çok olması, konuyla ilgili personelingörevine henüz uyum sağlayamamış olması, gelir ve giderlerin belgelendirilmesive raporlandırılmasına ilişkin mevzuata hakim olamamalarından kaynaklandığıdeğerlendirilmektedir.” şeklinde cevap vermişlerdir.

Parti yetkililerinin sundukları birleşik kesin hesaptaGenel Merkezin demirbaş giderleri 80.253,46 YTL olarak göründüğü halde, sunulan2008 yılı bildirim cetvelinde 2008 yılı demirbaş edinimleri 74.091,29 YTLolarak gösterilmesinin nedeni ile ilgili verilen cevap bu farklılığın nedenkaynaklandığını ve hangi rakamın esas alınması gerektiğini açıklamamıştır.Birleşik kesin hesapta Genel Merkezin demirbaş giderleri olarak görünen80.253,46 YTL’nin 2008 yılı Genel Merkez demirbaş listesi bildirim cetvelinde74.091,29 YTL olarak yer almasının nedeni anlaşılamadığından oluşan 80.253,46 -74.091,29 = 6.162,17 YTL farkın Hazineye gelir kaydedilmesi gerekir.

b) İşletme Defterinde gider olarak kaydedilen bazıtutarlara ait fatura veya Kanun’en geçerli belgeler bulunmamaktadır. Giderkaydedilen tutarlara ait fatura veya Kanun’en geçerli belgelerin gönderilmesi 15.1.2014 gün 33787353/107.02-74 sayılı yazı ileistenmiştir.

Tablo

İşletme Defter Tarih Ve No

Firma adı

Tutar

İstenen

4 aylık kira ödemesi

50.000

Kira sözleşmesi ile paranın ödendiğini kanıtlayan Kanun’en geçerli alındı

94-95

2008/10 ücret bordrosu

540,41

Ücretin ödendiğine dair imzalı bordro veya banka dekontu

127

Cihan aydın’a yapılan ödeme

120

“tr” alan adı A4 kağıdına yazılmış tutanak var. Fatura vb. belge olmalı

142

Aski

150

Fatura

143

Doğalgaz

250

Fatura

167-168

2008/11 ücret bordrosu

1.827,25

Ücretin ödendiğine dair imzalı bordro veya banka dekontu

191

Nuray Özden harcamaları

231,4

Harcama belgeleri

221-222

2008/12 ücret bordrosu

2.283,89

Ücretin ödendiğine dair imzalı bordro veya banka dekontu

Parti yetkilileri 14.2.2014 gün ve 2000-03-14 sayılı yazıile, “2008 yılı Ekim, Kasım, Aralık aylarına ait ücret bordroları,doğalgaz harcama belgeleriyle kira bedeline ait dekontlar Lahika-4 gönderilmişolup, listedeki diğer belgelerin aranmasına devam edilmektedir.” şeklindecevap vermişlerdir.

Parti yetkililerinin gönderdikleri belgeler şöyledir.

Niteliği

Adres

Fatura Tarih ve No

Tutar

Başkent Doğalgaz