ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:2001/14 (Siyasî Parti Malî Denetimi)
KararSayısı:2002/23
KararGünü:17.12.2002
R.G.Tarih-Sayı:04.02.2003-25014
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Halkın Demokrasi Partisi'nin 2000 yılıkesinhesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesiuyarınca Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, SacitADALI, Nurettin TURAN, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, AhmetAKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın katılmalarıyla 17.4.2002 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği2000 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturandefter ve belgelerde, Halkın Demokrasi Partisi'nin 2000 yılı gelirlertoplamının 476.600.880.704.- lira, giderler toplamının 449.833.186.433.- liraolarak gösterildiği, gelir fazlası 26.767.694.271.- liranın gelecek yıladevredildiği, gelir ile gider ve devir rakamlarının birbirine denk olduğugörülmüştür.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi'nin, 2000 yılı gelirleri31.013.221.706.- lira olarak gösterilmiştir. Bunların 195.467.706.- lirasıönceki yıldan devir, 30.817.754.000.- lirası ise 2000 yılı içinde edinilenbağış ve aidat gelirleridir.
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun60-68. maddelerinde siyasî partilerin gelirleri açıklanmış, 69. maddesinde degelirlerin sağlanmasındaki usul belirlenmiştir. 2820 sayılı Yasa'nın 76.maddesinin üçüncü fıkrasında ise 'Bu Kanunun 69. maddesinde belirtilen esaslaraaykırı olarak bir siyasî partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığıanlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irad kaydedilir.'denilmiştir.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu görülmüştür.
Parti Genel Merkezi gelir kayıtlarıarasında yer alan; 20.2.2000 tarih ve 29 sayılı muhasebe fişinde aşağıdagörüldüğü gibi'148503 no.lu gelir makbuzu ile Hüseyin YILMAZ adlı kişiden250.000.000.- lira bağış sağlandığı' gösterildiği halde buna ilişkin gelirbelgesi (bağış makbuzu) eklenmemiştir.
Muhasebe Fişinin
Gelir Makbuzunun
Gelir sağlanan Kişinin
Gelir (Bağış)
Tarihi
No.su
Türü
No.su
Adı-Soyadı
Tutarı (TL)
20.2.2000
29
Bağış
148503
Hüseyin YILMAZ
250.000.000.-
Bu durumda, 2820 sayılı Yasa'nın 69.maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak (bağış makbuzu ile tevsikedilemeyen) elde edilen 250.000.000.- lira gelirin, 2820 sayılı Yasa'nın 76.maddesinin üçüncü fıkrasına göre Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin 2000 yılındatoplam 445.587.658.998.- lira gelir sağladığı gösterilmiştir. Bunların15.968.737.337.- lirası önceki yıldan devreden tutar, 1.808.068.752.- lirasıyıl sonu borçları, 427.810.852.909.- lirası ise 2000 yılı içinde edinilen bağışve aidat gelirleridir.
İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin birleşik kesinhesaba doğruolarak geçirildiği ve Parti Meclis Kararı ile de doğruluğunun onaylandığıgörülerek 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi'nin 2000 yılıgiderleri 30.627.703.102.- lira olarak gösterilmiştir. Bunların17.833.961.600.- lirası büro giderleri, 4.382.220.000.- lirası yol, seçim vepropaganda giderleri, 7.111.521.502.- lirası işçi ücretleri, vergi ve sosyalsigorta prim giderleri, 1.300.000.000.- lirası ise danışmanlık giderleridir.
Parti Genel Merkezi'nin 2000 yılıgelirleri ile giderleri arasındaki gelir fazlası olarak ortaya çıkan385.518.604.- lira gelir fazlası fark ise 2001 yılına devrolmuştur.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen dışındakigiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Parti tüzelkişiliği adına olmayangiderler:
Halkın Demokrasi Partisi GenelMerkezi'nce (ayrıntısı aşağıdaki tabloda görüleceği üzere) kişi adına (M. SalimÖzalp ve M. Selim Özalp) düzenlenmiş EGO Doğalgaz faturalarına istinadenödemede bulunulduğu ve bunun parti gideri olarak gösterildiği görülmüştür.
Muhasebe Fişi No
Fatura No
Tutar (TL)
3
50851
30.000.000.-
3
50840
30.000.000.-
4
120455
30.000.000.-
4
120458
20.000.000.-
9
193545
30.000.000.-
9
193537
20.000.000.-
12
266983
20.000.000.-
12
267006
20.000.000.-
13
317083
25.000.000.-
13
317091
25.000.000.-
16
378152
20.000.000.-
16
378160
20.000.000.-
18
417628
30.000.000.-
18
417619
30.000.000.-
21
505266
15.000.000.-
21
505260
25.000.000.-
25
553206
25.000.000.-
25
553212
25.000.000.-
30
669645
25.000.000.-
30
669647
25.000.000.-
33
734088
30.000.000.-
33
734077
30.000.000.-
34
789270
25.000.000.-
34
789254
25.000.000.-
36
867050
20.000.000.-
36
867061
20.000.000.-
38
977569
30.000.000.-
38
977567
30.000.000.-
49
1123418
27.250.000.-
49
1123411
20.000.000.-
51
1173091
30.000.000.-
51
1174960
30.000.000.-
56
1231851
30.000.000.-
56
1231847
30.000.000.-
60
1287491
30.000.000.-
63
1336881
25.000.000.-
63
1336885
15.000.000.-
73
1416089
20.000.000.-
73
1416084
30.000.000.-
94
1571617
30.000.000.-
111
1669530
10.000.000.-
119
1809548
20.000.000.-
119
1809557
15.000.000.-
124
1838469
25.000.000.-
138
1999382
35.000.000.-
138
1999383
25.000.000.-
141
2049541
30.000.000.-
143
2069032
40.000.000.-
143
2069035
20.000.000.-
146
2126257
35.000.000.-
146
2126267
25.000.000.-
149
2180357
30.000.000.-
149
2180352
30.000.000.-
153
2228263
25.000.000.-
153
2228266
25.000.000.-
155
2261155
40.000.000.-
157
2286809
20.000.000.-
157
2286828
40.000.000.-
163
2379403
30.000.000.-
163
2379414
30.000.000.-
164
2438793
30.000.000.-
164
2438805
30.000.000.-
165
2510215
20.000.000.-
1.647.250.000.-
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun70. maddesinin ikinci fıkrasında 'Bir siyasî partinin bütün giderlerinin, osiyasî parti tüzelkişiliği adına yapılacağı', üçüncü fıkrasında 'beşmilyonliraya kadar (12.8.1999 günlü, 4445 sayılı Yasa'dan önce beşbin) harcamalarınmakbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesinin zorunlu olmadığı'belirtilmektedir. Buna göre parti tüzelkişiliği adına yapılan ve belirtilenmiktarı aşan tüm harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belgeyedayandırılması gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesinindördüncü fıkrasında ise 'Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyenparti giderleri miktarınca parti mal varlığı Anayasa Mahkemesi kararıylaHazine'ye irad kaydedilir.' denilmektedir.
Bu durumda belgelendirilmeyen1.647.250.000.- lira tutarındaki mal varlığının Hazine'ye irad kaydedilmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin 2000 yılındatoplam 419.205.483.331.- lira giderde bulunduğu gösterilmiştir. Bunların304.204.855.584.- lirası büro giderleri, 111.550.627.747.- lirası yol, seçim vepropaganda giderleri, 3.450.000.000.- lirası ise işçi ücretleri, vergi vesosyal sigorta prim giderleridir.
İl örgütlerinin 2000 yılı gelirleri ilegiderleri arasındaki gelir fazlası olarak ortaya çıkan 26.382.175.667.- liragelir fazlası fark ise 2001 yılına devrolmuştur.
İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin birleşik kesinhesaba doğruolarak geçirildiği ve Parti Meclis Kararı ile de doğruluğunun onaylandığıgörülerek 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Halkın Demokrasi Partisi'nin 2000 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Parti'nin kesinhesabında gösterilen476.350.880.704.- lira gelir ile 448.185.936.433.- lira giderin eldeki bilgi vebelgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- 2820 sayılı Siyasî PartilerKanunu'nun 69. maddesine aykırı olarak gelir gösterilen 250.000.000.- lirakarşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı Kanun'un 76. maddesi uyarıncaHazine'ye gelir yazılmasına,
3- 2820 sayılı Siyasî PartilerKanunu'nun 70. maddesine aykırı olarak gider kaydedilen 1.647.250.000.- lirakarşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun'un 76. maddesi uyarıncaHazine'ye gelir yazılmasına,
17.12.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
Üye
Mehmet ERTEN