ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2015/40 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2018/82
Karar Tarihi:8/11/2018
R.G. Tarih – Sayı:8/12/2018 –30619
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Halkların Demokratik Partisi 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımıyla yapılan 26/05/2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Halkların Demokratik Partisininteşkilatlandığı illerden ikisine ait 2014 yılı kesin hesabın gönderilmediğitespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği; 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, siyasipartilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partininbütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de 75. madde gereğince yapılaninceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen partisorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradanaz olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Buhükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Halkların Demokratik Partisinin 2014 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması nedeniyleişin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesinebilgilerin istenen şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt vebelge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması,inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olaraknitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
26/5/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Halkların Demokratik Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından Heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2014 yılı gelirler toplamının 1.379.655,12 TL, giderlertoplamının 1.354.451,78 TL olduğu anlaşılmaktadır.
12. Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2014 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. GenelMerkez Gelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 477.990,00 TLolup bunun 490,00 TL’si üye yıllık aidatlarından, 477.500,00 TL’si bağışgelirlerinden oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
15. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 901.665,12 TLolup bunun 26.282,00 TL’si üye giriş aidatından, 146.301,17 TL’si üye yıllıkaidatından, 681.805,45 TL’si bağış gelirlerinden, 40.731,50 TL’si yardımgelirlerinden, 6.545,00 TL’si sosyal etkinlik gelirlerinden oluşmaktadır.
16. İl örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. GenelMerkez Giderleri
17. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 638.882,22 TLolup bunun 5.851,60 TL’si personel giderlerinden, 6.551,00 TL’si temsil veağırlama giderlerinden, 25.386,50 TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden,30.001,48 TL’si seyahat giderlerinden, 21.730,01 TL’si bakım onarımgiderlerinden, 3.150,00 TL’si demirbaş giderlerinden, 546.211,63 TL’si seçim vemiting giderlerinden oluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
A- HalklarınDemokratik Partisi Genel Merkezine gönderilen yazıyla;
“Partinizin 2014 yılı işletme defterinde kayıtlı olanve aşağıdaki tabloda ayrıntıları verilen toplam 595,80 TL tutarındaki harcamayailişkin fatura veya fatura yerine geçen belge, gönderdiğiniz gider evraklarıiçerisinde bulunmamaktadır.
Kayıt Tarihi
Gider Çeşidi
Tutar (TL)
20.01.2014
Türk Telekom
40,50
20.08.2014
Türk Telekom
336,05
30.09.2014
Türk Telekom
75,50
31.10.2014
Türk Telekom
72,50
20.11.2014
Türk Telekom
71,25
TOPLAM:
595,80
Söz konusu belgelerin varsa gönderilmesi, aksi takdirdegönderilmeme nedenlerinin izahı”istenmiştir.
Parti tarafından sözkonusu yazıya cevap verilmemiştir.
2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasında “Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçenbelgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerdeharcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğerbelgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbirsebeplerle aslının temin edilmediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçenbelgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerikullanılabilir.”, 75. maddesinindördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partiningelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygunolmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir.” ve 76. maddesinin son fıkrasında:“Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderlerimiktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye iratkaydedilir.” denilmiştir.
Yukarıda yer alan Kanun hükümleri gereğince siyasipartiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerintemin edilmesinin mümkün olmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar.Ayrıca kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının teminedilmediği hâllerde de fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bubelgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerin kullanılması gerektiğiilgili Kanun maddesinde ifade edilmiştir. Yapılan incelemede ise gönderilenbelgeler içinde 595,80 TL tutarında gidere ilişkin fatura, fatura yerine geçenbelge veya harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip herhangi birtevsik edici belgenin bulunmadığı tespit edilmiştir.
Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen vetevsik edilmeyen 595,80 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
B- Halkların Demokratik Partisi Genel Merkezinegönderilen yazıyla;
“Partinizin 2014 yılı hesabı ile ilgili olarak aşağıdabelirtilen bilgilere ihtiyaç duyulmuştur.
Kayıt Tarihi
Gider Çeşidi
Tutar (TL)
20.01.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
41,75*
29,25*
30.01.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
40,75
28,25
30.04.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
24,50
75,50
30.05.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
24,50
75,50
20.07.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
57,75
24,75
30.07.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
57,75
24,75
20.08.2014
Türk Telekom
102,00*
30.08.2014
Türk Telekom
101,00
30.09.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
53,75
24,75
30.09.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
53,75
24,75
20.11.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
99,75
24,50
30.11.2014
Türk Telekom
Türk Telekom
99,75
24,50
TOPLAM:
TOPLAM:
(mükerrer)
558,25
555,25
*1 TL (bir) PTT tahsilat komisyonu eklenmiştir.
2014 yılı işletme defterinde kayıtlı olan ve yukarıdakitabloda ayrıntıları verilen toplam 555,25 TL tutarındaki iletişim faturalarıiçin kasa ve banka hesaplarından ayrı ayrı ödeme yapıldığı görülmüştür. Sözkonusu mükerrer ödemelerin yapılma sebeplerinin izahı” istenmiştir.
Parti tarafından söz konusu yazıya cevap verilmemiştir.
2820 sayılı Kanun’a göre siyasi partiler harcamalarınıfatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkünolmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmakşartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar. Ayrıca kaybolma, yırtılmave yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde de, fatura vefatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacaktasdikli örneklerin kullanılması gerektiği ilgili Kanun maddesinde ifadeedilmiştir. Yapılan incelemede ise birtakım giderlere ilişkin mükerrer ödemeyapıldığı görülmüştür. Dolayısıyla 555,25 TL tutarında gidere ilişkin fatura,fatura yerine geçen belge veya harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevayasahip herhangi bir tevsik edici belgenin bulunmadığı tespit edilmiştir.
Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen vetevsik edilmeyen 555,25 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
2. İl Örgütleri Giderleri
19. Parti il örgütlerinin giderleri toplamı 715.569,56 TLolup bunun 544.804,62 TL’si büro giderlerinden, 12.277,49 TL’si bina ve araçbakım giderlerinden, 56.882,09 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden,14.724,49 TL’si seyahat ve konaklama giderlerinden, 1.350,00 TL’si konser,yemek ve sosyal etkinlik giderlerinden, 1.414,00 TL’si seçim ve mitinggiderlerinden, 38.166,56 TL’si kurultay ve kongre giderlerinden, 15.487,40TL’si teşkilata yardım giderlerinden, 590,00 TL’si genel merkeze aktarılantutarlardan, 14.800,91 TL’si diğer giderlerden, 15.072,00 TL’si demirbaşgiderlerinden oluşmaktadır.
20. İl örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
21. Parti Genel Merkezinin 2014 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede herhangi bir taşınmaz mal ve menkul kıymetediniminin olmadığı, edinilen 3.150,00 TL tutarındaki taşınırın ise Kanun’auygun olarak edinildiği anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Halkların Demokratik Partisinin 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
A. Kanun’a uygunolmayan 1.151,05 TL gider karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983 tarihli ve2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineyeirat kaydedilmesine,
B. Partinin 2014yılı kesin hesabında gösterilen 1.379.655,12 TL gelir ve 1.354.451,78 TL giderin Hazineye irat kaydedilenler dışında kalanbölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’auygun olduğuna,
8/11/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ