ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2008/1 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2010/23
Karar Günü:13.5.2010
R.G.Tarih-Sayı:23.06.2010-27620
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Hürriyet ve Değişim Partisi'nin 2007 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN,Mustafa YILDIRIM, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİve Zehra Ayla PERKTAŞ'ın katılımıyla 16.7.2009 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
Hürriyet ve Değişim Partisi'nin 2007 yılı kesinhesabınınilk incelemesi sonucunda;
'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2007 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeHürriyet ve Değişim Partisi'nin 2007 yılı gelirleri toplamının 198.561.- YTL vegiderleri toplamının 198.561.- YTL olduğu, 2008 yılına devrin olmadığıgörülmüştür.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Hürriyet ve Değişim Partisi Genel Merkezi'nin 2007 yılıgelirleri toplamı 198.561.- YTL olarak gösterilmiştir. Bunun 190.561.- YTL'sibağış gelirleri, 8.000.- YTL'si diğer gelirlerden oluşmaktadır.
Genel Merkez'in defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
Parti Genel Merkezi'nin 2007 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye defteri ve defteri kebir mevcut olmakla birlikte, söz konusudefterler 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesi gereğince ilgili ilçe seçim kurulubaşkanı tarafından mühürlenmiş ve onaylanmış değildir.
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanununun 'TutulacakDefter ve Kayıtlar' başlıklı 60. maddesinin beşinci fıkrasında 'Bütündefterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret oldukları teşkilatın bulunduğuilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir ve tasdik edilir.' hükmüyer almaktadır.
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 113. maddesinde 'BuKanunun 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydan biryıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, biryıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.' hükmü yeralmaktadır.
Buna göre 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesiningerektirdiği şekilde yevmiye defterini ve defter-i kebirini tasdik ettirmeyenParti sorumluları hakkında Yasa'nın 113. maddesi uyarınca suç duyurusundabulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Hürriyet ve Değişim Partisi Genel Merkezi'nin 2007 yılıgiderleri toplamı 198.561.- YTL olarak gösterilmiştir.
Bunun 21.084,39 YTL'si personel giderleri, 58.233,73YTL'si kira giderleri, 8.161,38 YTL'si haberleşme giderleri, 801,91 YTL'siısıtma giderleri, 1.587,51 YTL'si su giderleri, 80.- YTL'si temsil ve ağırlamagiderleri, 3.709.- YTL'si seyahat giderleri, 158,56 YTL'si vergi, noter ve harçgiderleri, 2.213,24 YTL'si genel yönetim ve malzeme giderleri, 2.610,46 YTL'siaydınlatma giderleri, 48.166,16 YTL'si gecikme faiz giderleri, 20.230 YTL'si2006 yılı dönem borcu ve 31.524,60 YTL'si ise vergi ve sigorta ödemelerindenoluşmaktadır.
Hürriyet ve Değişim Partisi Genel Merkezi'nin 2007 yılıdefter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıdabelirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.
1- Aşağıda ayrıntısı gösterilen 54.080,24 YTL. vergi,sigorta primi gecikme zammı ve faizleri ile idari para cezaları gideryazılmıştır.
Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı vefaizi ile kişilerin şahsi kusurları dolayısıyla tahakkuk eden idari paracezalarından Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.
Gecikme Zammı, Gecikme Faizi ve Cezalara Ait Liste
Yevmiye tarih ve no
Alındı tarih ve no
Mahiyeti
Tutarı
20.3.2007/25
20.3.2007/994695
2005/8 dönem Gelir vergisi stopajı gecikme zammı
560,93
'
20.3.2007/994696
2005/9 dönem Gelir vergisi stopajı gecikme zammı
340,57
'
20.3.2007/994697
2005/11 dönem Gelir vergisi stopajı gecikme zammı
653,47
'
20.3.2007/994698
2005/12 dönem Gelir vergisi stopajı gecikme zammı
601,76
'
20.3.2007/994699
2006/1 dönem Gelir vergisi stopajı gecikme zammı
562,67
'
20.3.2007/994700
2006/3 dönem Gelir vergisi stopajı gecikme zammı
162,18
11.12.2007/117
11.12.2007/336900
Demokrat Türkiye Partisi (13.5.2005 öncesi partinin adı) adına 2007/9 dönemine ait gelir vergisi stopajı gecikme zammı
10,33
'
11.12.2007/336826
Demokrat Türkiye Partisi (13.5.2005 öncesi partinin adı) 2005/10 ' 2007/10 arası dönemlere ait gelir vergisi stopajı gecikme zammı
13.127,31
26.12.2007/129
26.12.2007/0019
2005/4- 2007/2 arası dönemlere ait sigorta prim ödemeleri gecikme faizleri
656,35
'
26.12.2007/0020
2005/4- 2007/2 arası dönemlere ait sigorta prim ödemeleri gecikme faizleri
8.867,24
'
26.12.2007/0137
1997/11- 2007/11 arası dönemlere ait sigorta prim ödemeleri gecikme faizleri
26.728,54
'
26.12.2007/0146
1997/11-2006/4-2006/5-2007/1 dönemlerine ait idari para cezası ve gecikme tutarı
1.808,89
TOPLAM(YTL):
54.080,24
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırıolarak partinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 54.080,24 YTL karşılığı Partimalvarlığının, aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelir kaydedilmesigerekmektedir.
Ancak Hürriyet ve Değişim Partisi'nin29.12.2007 tarihli Olağanüstü Kongresi'nde Halkın Yükselişi Partisi ilebirleşilmesine karar verilmiştir. İki Parti'nin birleşmesi, Halkın YükselişiPartisi Olağanüstü Kongresi'nce 12.1.2008 günü kabul edilmiş ve Hürriyet veDeğişim Partisi'nin tüzel kişiliği aynı tarih itibariyle sona ermiştir.
Siyasî Partiler Kanunu'nun 110. maddesininilk fıkrası 'Kapanan bir siyasi partinin malları, büyük kongre toplanmayeter sayısının salt çoğunluğunun oyu ile alacağı bir karar üzerine, bir diğersiyasi partiye veya başka bir parti ile birleşmek için kapanma kararıalınmışsa, birleşeceği partiye, ilgili partinin de kabul etmesi şartıyladevredilebilir. Aksi halde kapanan siyasi partinin malları Hazineye geçer.' şeklindedüzenlenmiştir.
Hürriyet ve Değişim Partisi'nin bütünmalvarlığının tasfiye süreci sonunda Hazineye geçmesi nedeni ile bu aşamadaHazine'ye irad kaydedilmesine karar verilmesine yer olmadığına SerruhKALELİ'nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Hürriyet ve Değişim Partisi'nin 2007 yılı defter vebelgeleri üzerinde yapılan incelemede,
Parti'nin 2007 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz YTL'yi aşan taşınır mal ve taşınmaz mal ediniminin olmadığıanlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Hürriyet ve Değişim Partisi'nin 2007 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;
1- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakParti'nin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 54.080,24 YTL karşılığı Partimalvarlığının, aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelir kaydedilmesigerekirse de Parti'nin bütün malvarlığının Hazine'ye geçmesi nedeni ileHazine'ye irad kaydedilmesine karar verilmesine yer olmadığına, SerruhKALELİ'nin karşı oyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Parti'nin 2007 yılı kesinhesabında gösterilen198.561.- YTL gelir ve 198.561.- YTL giderin eldeki bilgi ve belgelere göredoğru, denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
3- Siyasî Partiler Yasası'nın 60. maddesine aykırı olarakyevmiye defterini ve defter-i kebiri tasdik ettirmeyen Parti sorumlularıhakkında Yasa'nın 113. maddesi uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suçduyurusunda bulunulmasına,
13.5.2010 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
KARŞIOY
Hürriyet ve Değişim Partisi'nin yapılan 2007 yılı mali denetiminde,Parti'nin 29.12.2007 tarihli olağanüstü kongre ile Halkın Yükselişi Partisi ilebirleştiği, kesinhesabın Tasfiye Kurulu'nca Mahkememize gönderildiği, defter vebelgeler üzerinden yapılan incelemelerde 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesineaykırı olarak parti amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adınayapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 54.080,24 YTL gider tespitedildiği görülmüştür.
Anılan tespit sonucu Yasa'nın 75. maddesinin Mahkememizeverdiği görev gereği uygun görülmeyen bu giderin Hazine'ye gelir kaydedilmesinekarar verilmesi gerekmektedir.
Mahkememiz çoğunluk görüşü Parti'nin tasfiye sürecindeolduğu, malının da zaten Hazine'ye geçtiği savı ile irad kaydı hükmü kurmaktahukuki yarar görmemiştir.
İlk bakışta, zaten malı tasfiye kararı nedeniyleHazine'ye intikal etmiş bir siyasal Parti'nin, denetimden geçemeyen giderlerikarşılığının yeniden Hazine'ye geçmesine karar verilmesinde bir isabet ve gerekyok gibi görülse de, Mahkeme'nin yasa ile kendine verilmiş görevi, karşılaşılanihtilaf mevzuunu ve parti tüzel kişiliğinin hukuki durumunu yorumlayarak yerinegetirmekten kaçınması ve Yasa'nın belirlediğinden farklı hüküm kurmasınakatılmaya olanak yoktur.
Hazine'ye irad kaydedilecek gider ile uygun bulunmadığıiçin Hazine'ye irad kaydı hükmünü gerektiren fiil, hukuki ve cezaisorumlularının da bulunup tespit edilmesini ve haklarında işlem yapılmasınıgerektirecek nitelikte olabilir.
Bir başka Parti'ye katılım nedeniyle denetlenen siyasipartinin tasfiye sürecine girmesi Parti malının da Hazine'ye geçmiş olması,işlenmiş bulunan hukuka aykırılığın hukuki ve cezai sonuçlarının eldeedilmesinden alıkoyamaz.
Mahkememiz uygun görülmeyen harcamalar karşılığı partimal varlığı yönünden zaruri olarak Hazine'ye irad kaydı kararını vermeli,kaydedilecek bu gelirin elde edilmesi yönünden Hazine muhataplarını takipetmeli, gerektiğinde de olayın hukuki veya cezayı müstelzim bir fiil olupolmadığı ve varsa sorumlularının tespitine olanak tanınmalıdır.
Bu nedenle Mahkemenin hukuksal yarar bulunmadığıyönündeki görüşüne katılınmamıştır.
Üye
Serruh KALELİ