Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/82, K.2019/40 Sayılı Karar - 16/10/2019

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/82 (SiyasiParti Mali Denetim)

Karar Sayısı:2019/40

Karar Tarihi:16/10/2019

R.G.Tarih-Sayı:14/1/2020-31008

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

İlk Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim Kurulunca incelenerekkarara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. İlk Parti, Genel Merkeze ait Kesin Hesap Cetveli’ni19/9/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla 2820 sayılıKanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındaki “…Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar.” amir hükmüne uymamıştır.

4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendinde 74’üncü madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumlularıhakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuzmilyon liraya kadar hafif para cezasının verileceği öngörülmektedir.

5. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

6. Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınınsiyasi parti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen İlk Partininteşkilatlanmış olduğu bir il ve bağlı ilçe örgütüne ait 2015 yılı kesinhesabını göndermediği tespit edilmiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon,kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genel yönetimgiderlerini de yapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplaradâhil etmesi gerekir.

10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

12. Bu itibarla İlk Partinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulması dolayısıyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolarak nitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

13. İlk Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafındanhazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Kanun’unilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılında gelir elde etmediği, yıl sonundaki borçlartoplamının 32.536,18 TL ve giderler toplamının 32.536,18 TL olduğuanlaşılmaktadır.

15. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerinİncelenmesi

1. Genel Merkez Gelirleri

16. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 0 TL olup yılsonundaki borçlar toplamı 32.536,18 TL’dir.

17. Partinin 4/2/2016 tarihli Merkez Yönetim Kurulutoplantısında 2015 yılı içinde yapılan giderlerin Genel Başkan tarafındankarşılandığı belirtilmiştir.

18. Siyasi partilerin gelir kaynakları 2820sayılı Kanun’un 61. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre siyasi partileringelir kaynakları arasında; üyelerden alınacak giriş ve üyelik aidatları,partili milletvekillerinden alınacak milletvekilliği aidatı, milletvekilliği,belediye başkanlığı, belediye meclis üyeliği ve il genel meclisi üyeliği adayadaylarından alınacak özel aidatlar, bayrak, flama ve rozet satışlarındansağlanacak gelirler, parti yayınlarının satış bedelleri, üye kimlik kartlarınınve parti defter, makbuz ve kâğıtlarının sağlanması karşılığında alınacakparalar, parti tarafından düzenlenecek balo, eğlence ve konser faaliyetlerindensağlanacak gelirler, parti mal varlığından elde edilecek gelirler, bağışlar vedevletçe yapılan yardımlar sayılmıştır.

19. Görüldüğü üzere Kanun hükmü herhangi birçekinceye mahal bırakmayacak şekilde gelirleri tek tek saymıştır. Bu bağlamdasiyasi parti giderlerinin Genel Başkan tarafından karşılanması mümkün değildir.Parti yetkililerinin Genel Başkan tarafından karşılanan gider bedellerinipartiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adınahesaplara dâhil etmesi gerekir.

20. 2820 sayılı Kanun’un Hazinece “Hazinece Elkoyma”başlıklı 76. maddesinin birinci fıkrasında anılan Kanun hükümlerine aykırıolarak gelir elde ettiği Anayasa Mahkemesince tespit edilen siyasi partilerinbu yolla elde ettikleri gelirlerinin tamamının Hazineye irat kaydedileceğidüzenlenmiştir. Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen 32.536,18 TLgelir karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Gelirleri

21. Parti il örgütlerine ilişkin herhangi bir gelir beyanedilmemiştir.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Giderleri

22. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 32.536,18 TLolup bunun 1.270,22 TL’si temsil ve ağırlama giderlerinden, 2.500 TL’sikırtasiye ve büro giderlerinden, 340,93 TL’si haberleşme giderlerinden,5.831,83 TL’si seyahat giderlerinden, 20.062,50 TL’si kira giderlerinden ve2.530,70 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden oluşmaktadır.

23. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır;

Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletme defterindekayıtlı olan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda verilen toplam 23.084,69 TLtutarındaki harcamaya ait fatura veya fatura yerine geçen belgeleringönderilmesi istenmiştir.

Parti tarafından anılan yazıya cevap verilen cevapta;kira ödemeleri dışındaki harcamalara ilişkin belgelerin temin edildiğindegönderileceği, kira ödemelerine ait belgelerin gizlilik gereği banka tarafındankendilerine verilmediği belirtilmiş ve sadece Şubat ayı kira ödemesine ilişkinbelge sunulmuştur.

2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasında “Siyasipartiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerintemin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma,yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde,fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerdenalınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.”, 75. maddesinin dördüncüfıkrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir vegiderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verir” ve 76. maddesinin son fıkrasında “Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedilir.” denilmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasipartiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerintemin edilmesinin mümkün olmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar.Ayrıca kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının teminedilmediği hâllerde de fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bubelgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerin kullanılması gerektiğiilgili Kanun maddesinde ifade edilmiştir. Yapılan incelemede ise sadece Şubatayı kira ödemesine ilişkin belge sunulduğu, geri kalan 21.734,69 TL tutarındakiharcamalara ilişkin fatura, fatura yerine geçen belge veya harcamanındoğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip herhangi bir tevsik edici belgeninbulunmadığı tespit edilmiştir.

Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen vetevsik edilmeyen 21.734,69 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye iratkaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Giderleri

24. Parti il örgütlerine ilişkin herhangi bir gider beyanedilmemiştir.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

25. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

İlk Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;

A. Kanun’a uygunolmayan 32.536,18 TL’si gelir ve 21.734,69 TL’si gider olmak üzere toplam54.270,87 TL karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye iratkaydedilmesine,

B. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 32.536,18 TL yıl sonu borç toplamı ve 32.536,18TL giderin Hazineye irat kaydedilen dışında kalan bölümünün eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğuna,

16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.