Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2010/26, K.2014/85 Sayılı Karar - 17/12/2014

 ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2010/26 (Siyasi Parti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2014/85

Karar Günü:17.12.2014

R.G. Tarih-Sayı:30.01.2015-29252

I- MALİ DENETİMİNKONUSU

İşçi Partisi 2009 yılıkesin hesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarıncaSerruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN, M. Emin KUZ ve HasanTahsin GÖKCAN’ın katılımlarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, 17.12.2014 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASINİNCELENMESİ

İşçi Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği2009 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Sadettin CEYHANtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddiöğelerini oluşturan defter ve belgelerde, Partinin 2009 yılı gelirleritoplamının 1.627.816,46 TL ve giderleri toplamının 1.575.235,67 TL olduğu,gelecek yıla devreden nakit tutarının ise 164.543,69 TL olduğu anlaşılmaktadır.

Parti 2009 yılı kesinhesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu,bu hâliyle Partinin 2009 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

İşçi Partisi Genel Merkezinin 2009 yılı gelirleri toplamı269.952,07 TL olup bunun 49.710,16 TL’si bağışlardan, 188.208,00 TL’si alınanörgüt yardımlarından, 32.033,91 TL’si önceki yıl gelirlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin 2009 yılı gelirleri toplamı1.357.864,39 TL olup bunun 503.491,27 TL’si üye yıllık aidatlarından,422.672,38 TL’si bağışlardan, 216.840,44 TL’si alınan örgüt yardımlarından,9.952,00 TL’si parti etkinlik gelirlerinden, 12.325,25 TL’si satış gelirlerinden,4.952,59 TL’si diğer gelirlerden, 187.630,46 TL’si önceki yıl gelirlerindenoluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin 2009 yılı giderleri toplamı363.640,79 TL olup bunun 151.485,05 TL’si yönetim giderlerinden, 65.882,13TL’si personel giderlerinden, 31.032,81 TL’si gezi, seçim, toplantıgiderlerinden, 204,80 TL’si vergi giderlerinden, 115.036,00 TL’si geçmiş yılgiderlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 8.668,31 TL’dir.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

1- Parti adınadüzenlenmeyip kişiler adına düzenlenen ve detayı aşağıdaki tabloda gösterilenseyahat harcamaları parti bütçesinden karşılanmıştır.

Yukarıda detayıverilen seyahat giderlerinin parti bütçesinden yapılması nedenleri 18.6.2014gün ve 33787353-107.2.829 sayılı yazımızla Partiye sorulmuştur. Partiyetkilileri göndermiş oldukları yazıda, seyahat giderleri parti bütçesindenkarşılanan kişilerin Merkez Karar Kurulu üyesi kişiler olduğu, söz konusuharcamaların parti amaçları doğrultusunda yapılan seyahatlere ilişkin giderlerolduğu cevabını vermişlerdir.

Ancak harcamabelgeleri arasında, söz konusu seyahatlerin parti adına ve parti faaliyeti içinyapıldığını gösteren herhangi bir belge bulunmadığı gibi cevap yazısı ekinde desöz konusu harcamaların siyasi parti faaliyetleriyle ilişkili olduğunukanıtlayıcı bir belge ibraz edilmemiştir.

 Dolayısıyla sözkonusu seyahat giderlerinin parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliğiadına yapılmış bir harcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden; 2820sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırı olarak yapılan toplam 3.482,43 TL’nin,aynı Kanun’un 75. maddesi hükmü uyarınca Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

2- Aşağıdaki tablodadetayı gösterilen gecikme bedelleri parti bütçesinden karşılanmıştır.

Detayı verilengecikme cezalarına ilişkin giderlerinin parti bütçesinden yapılması nedenleri18.6.2014 gün ve 33787353-107.2-829 sayılı yazımızla Partiye sorulmuştur. Partiyetkilileri göndermiş oldukları yazıda söz konusu gecikme cezalarının partininamaçlarına uygun olduğunu, parti tüzel kişiliği adına yapıldığını, belgeyedayandığını ve parti yetkililerinin bilgisi dahilinde yapıldığını ifadeetmişlerdir. 2820 sayılı Kanun’da parti görevlilerinin kişisel kusurlarındankaynaklanan harcamaların usulsüz olacağı yönünde bir düzenleme bulunmadığını,bu giderlerin doğruluğunda kuşku bulunmadığı ve belgeye dayalı olduğu içinHazineye irat kaydının düzenlendiği Kanun’un 75. ve 76. maddeleri kapsamında dadeğerlendirilemeyeceğini bildirmişlerdir.

Partinin siyasi faaliyetlerine ilişkin harcamalara aitgecikme bedellerinin ve gecikme faizlerinin parti bütçesinden ödenmesininusulüne uygun olduğunun kabulü gerekir.

Alparslan ALTAN, Erdal TERCAN ve Zühtü ARSLAN bu görüşekatılmamıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Partinin 81 il örgütünü kapsayan 2009 yılı giderleritoplamı 1.211.594,88 TL olup bunun 690.978,02 TL’si yönetim giderlerinden,1.242,53 TL’si personel giderlerinden, 404.798,44 TL’si verilen örgütyardımlarından, 34.058,67 TL’si parti etkinlik giderlerinden, 36.927,62 TL’sigezi, seçim, toplantı giderlerinden, 18.347,37 TL’si basın, yayın, propagandagiderlerinden, 3.566,46 TL’si vergi, mahkeme vb. giderlerinden, 17.762,27 TL’sidiğer parti giderlerinden, 3.913,50 TL’si geçmiş yıl giderlerindenoluşmaktadır..

Parti il örgütlerinin 2009 yılına devreden kasa bankamevcudu 155.875,38 TL’dir.

Parti il örgütlerinin 2009 yılı kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu görülmüştür.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Partinin sunmuş olduğu defter ve belgeler üzerindeyapılan incelemelerde partinin 2009 yılında herhangi bir taşınır ve taşınmazmal ile menkul kıymet ve hak ediniminde bulunmadığı tespit edilmiştir.

IV- SONUÇ

İşçi Partisinin 2009 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;

1- 2820 sayılı Kanun’un 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 3.482,43TL karşılığı parti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi uyarınca Hazineye gelirkaydedilmesine, OYBİRLİĞİYLE,

2- Partinin 2009 yılı kesin hesabında gösterilen1.627.816,46 TL gelir, 1.575.235,67 TL gider ve 164.543,69TL gelecek yıladevreden nakit miktarının Hazineye gelir kaydedilenler dışında kalan bölümününeldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’na uygun olduğuna, Alparslan ALTAN, Erdal TERCAN ve Zühtü ARSLAN’ınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

17.12.2014 gününde karar verildi.

KARŞI OY GEREKÇESİ

İşçi Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2009 yılıkesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan incelemede, Parti görevlilerinin sigorta primi ödemeleriyle ilgiliyükümlülüklerini zamanında yerine getirmemeleri sonucu oluşan toplam 12079,92TL gecikme zammı bedellerinin Parti bütçesinden ödendiği görülmüştür. Partiyetkilileri göndermiş oldukları açıklamada, “gecikme cezalarının Partininamaçlarına uygun olduğunu, Parti tüzel kişiliği adına yapıldığını, belgeye dayandığınıve Parti yetkililerinin bilgisi dahilinde yapıldığını” ifade etmişlerdir.Mahkememiz çoğunluğu tarafından yapılan değerlendirmede ise, Partinin siyasifaaliyetlerine ilişkin harcamalara ait gecikme bedellerinin Parti bütçesindenödenmesinin usulüne uygun olduğu kabul edilmiştir.

Mali denetim, öncelikle siyasi parti yönetiminde yeralamayan parti üyeleri açısından önem taşımaktadır. Böylece partililer, partiyönetici ve sorumlularının hesapları, gelir ve giderleri yapma yöntemlerininkanun ve mevzuata, partinin ilkelerine ve amaçlarına uygunluğunu saptama vegerektiğinde parti içi mekanizmaları devreye sokarak gerekli tedbirleri alma,buna imkân bulamamaları halinde ise, gerekirse partiyle ilişkilerinisonlandırma fırsatlarını elde ederler. Mali denetimin bu etkisi siyasi partifaaliyetlerinde saydamlığın sağlanmasına yol açarak demokratik siyasi hayatıngelişmesine yardım eder.

Mali denetimin diğer önemli etkisi ise parti seçmenlerive kamuoyu açısından söz konusudur. Seçmen tercihlerinin belirlenmesi vekamuoyu desteği için saydamlık, hesap verebilirlik ve mevzuata uygunluk tercihnedenlerinden bazılarını oluşturur.

Anayasa Mahkemesi mali denetim sonucunda gelir vegiderlerin kanuna uygun olmadığını saptadığı hallerde sadece Hazineye gelir kaydetmeşeklindeki mali denetimi uygulayabilir. Bu bakımdan Mahkeme ya ilgili siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna ya da kanunauygun olmayan gelir ve giderler dolayısıyla Hazineye gelir kaydedilmesişeklinde iki tür karar vermektedir.

2820 sayılı Kanun gereğince Anayasa Mahkemesi malidenetimi sonucunda Parti hesaplarının doğru olmadığı veya gelir ve giderleriile mal edinimlerinin kanuna aykırılıklar taşıdığı kanaatine ulaşırsa Hazineceel koyma kararı verir. Giderlerin irad kaydedilmesi ile ilgili sistemineleştiriye açık olduğu söylenebilir. Gerçekten de, 2820 sayılı Kanun’un malidenetime ilişkin anılan düzenlemeleri ile getirilen sistem kanuna aykırıgelirlerin irad kaydedilmesi açısından yerinde bir yaptırım ise de, kanunaaykırı giderler açısından ilgili siyasi parti aleyhine bir sonuç doğurabilir.Zira, siyasi parti adına birincisi kanuna aykırı gider, ikincisi ise irad kaydıolmak üzere mükerrer ödeme gerçekleşmektedir. Bu durum karşısında olmasıgereken yönünden doğrudan parti tüzel kişiliğine yaptırım uygulanmamasını,bunun yerine kanuna aykırı giderleri yapan parti sorumlularının bu miktarıpartiye ödemelerini öngören bir mekanizmanın kurulmasının daha yerinde olacağısöylenebilir. Ancak, bu gerekçeyle Anayasa Mahkemesinin kanuna aykırı gidertespit etmesine rağmen mevcut açık ve emredici mevzuat hükümlerini göz ardıetmesi anılan kanun hükümlerini etkisiz hale getirecek ve Mahkemenin kendigörevini yerine getirmemesi sonucunu doğuracaktır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 70. ve 71.maddelerinde siyasi partilerin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliği adına yapılacağı belirtilmiş ve siyasi partilerin giderlerininamaçlarına aykırı olamayacağı kuralı getirilmiştir. Siyasi partilerin amaçları SiyasiPartiler Kanunu’nda özel olarak düzenlenmemiştir. Ancak genel olarak Kanun’un3. maddesinde siyasi partilerin tanımı yapılırken dolaylı olarak değinilmiştir.Buna göre, siyasi partiler, Anayasa vekanunlara uygun olarak; milletvekili ve mahalli idareler seçimleri yoluyla,tüzük ve programlarında belirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları ve açıkpropagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devletve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacınıgüden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzere teşkilatlanan tüzel kişiliğesahip kuruluşlardır. Siyasi partilerin harcamalarını denetleyen AnayasaMahkemesi harcamaların niteliğini gözeterek amaca uygunluk konusunda birdeğerlendirme yapmak durumundadır.

Parti görevli ve sorumlularının yükümlülüklerinizamanında yerine getirmemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ve faiz gibiödemelerin Partinin amacına ve kanuna uygun harcamalar olarak kabul edilmesiParti giderlerinin Anayasa Mahkemesi tarafından denetimini etkisiz ve anlamsızhale getirecektir.

Parti görevli ve sorumlularının yükümlülüklerinizamanında yerine getirmemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ve faiz gibiödemelerin ilgililerin şahsi sorumluluklarını doğurması yanında, siyasipartilerin amaçlarına da uygun bulunmaması nedeniyle Anayasa Mahkemesininşimdiye kadar istikrarlı uygulaması bu tutarda giderin Hazineye iradkaydedilmesi yönünde olmuştur. Eldeki işte de bu istikrarlı uygulamadandönülmesini gerektirecek bir durum bulunmamaktadır.

Belirtilen nedenlerle, söz konusu gecikme zammıgiderlerinin Parti amaçlarına uygun ve Parti tüzel kişiliği adına yapılmış birharcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun’un 70.maddesine aykırı olarak yapılan toplam 12079,92 TL’nin aynı Kanun’un 75.maddesi uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine karar verilmesi gerektiğidüşüncesiyle, çoğunluğun Parti gelir ve giderlerinin “eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununa uygunolduğuna” ilişkin görüşüne katılmamız mümkün olmamıştır.

Başkanvekili

Alparslan ALTAN

Üye

Erdal TERCAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

İşçi Partisinin 2009 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda 12.079,92 TL tutarındaki gecikme bedelleri ile gecikme faizlerininparti bütçesinden ödenmesinin 2820 sayılı Kanuna uygun olduğuna, dolayısıylasöz konusu giderin irat kaydedilmemesine karar verilmiştir.

Mahkememiz çoğunluğunun gerekçesi şu şekildedir: “Partininsiyasi faaliyetlerine ilişkin harcamalara ait gecikme bedellerinin ve gecikmefaizlerinin parti bütçesinden ödenmesinin usulüne uygun olduğunun kabulügerekir.” Bu görüşe katılmak mümkün değildir.

Siyasi partiler, demokrasinin vazgeçilmez unsurlarıdır.Ülkeyi yönetmeye talip olan bu kuruluşların gelir ve giderlerinin kanunlarauygun olması ve bu konuda azami özenin gösterilmesi gerektiği izahtanvarestedir. Bu kapsamda, parti görevlilerinin partiye ait ödemelerin zamanındayapılması hususunda gerekli tedbirleri alması zorunludur. Kişisel sorumlulukkapsamında olan bu tedbirlerin alınmaması ve gerekli özenin gösterilmemesisonucu ortaya çıkan gecikme bedellerinin ya da gecikme faizlerinin parti tüzelkişiliğine yüklenmesi söz konusu olamaz.

Nitekim Mahkememiz, önceki kararlarında bu şekildekigiderlerin Hazineye irat kaydedilmesine hükmetmiştir. Mahkememiz iratgerekçesini şu şekilde açıklamıştır:

“Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması içingerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerinin yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme bedelleri ile cezalı köprü geçişücretlerinden parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkânı bulunmamaktadır. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Parti görevlilerinin kusurlarından kaynaklanan söz konusuharcamaların parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış birharcama olarak kabul edilmesi mümkün görülmediğinden, 4.553,32 TL tutarındakigider karşılığı Parti malvarlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.” (E.2011/14 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K.2013/113, 25.9.2013.Aynı yöndeki kararlardan bazıları için bkz. E.2008/16 (Siyasi Parti MaliDenetimi), K.2010/28, 13.5.2010; E.2007/19 (Siyasi Parti Mali Denetimi),K.2011/13, 21.6.2011; E.2011/14 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K.2013/113, 25.9.2013;E.2008/16 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K.2010/28, 13.5.2010; E.2009/18 (SiyasiParti Mali Denetimi), K.2013/124, 11.12.2013; E.2008/37 (Siyasi Parti MaliDenetimi), K.2014/34, 4.6.2014)

Anayasa Mahkemesinin bu kararlarında belirttiği gibi,parti yetkililerinin kişisel hata ya da ihmallerinden kaynaklanan gecikmebedelleri ile gecikme faizlerinin Hazineye irat kaydedilmesi gerekmektedir. Busonuçtan ayrılmayı haklı kılacak bir gerekçe bulunmadığından, yukarıdabelirtilen giderin usulüne uygun olduğu yönündeki çoğunluk görüşünekatılmıyorum.

Üye

 Zühtü ARSLAN