Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1996/7, K.1998/11 Sayılı Karar - 07/05/1998

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1996/7 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:1998/11

KararGünü:7.5.1998

R.G.Tarih-Sayı:06.06.1998-23364

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Liberal Demokrat Parti'nin Genel Merkeziile 17 il ve bunlara bağlı ilçe örgütleri 1995 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca Yekta Güngör ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, SamiaAKBULUT, Haşim KILIÇ, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER Lütfi F. TUNCEL,Nurettin TURAN ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 1.7.1997 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında; 'Liberal Demokrat Parti'nin 1995 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda; dosyada eksiklik bulunmadığıanlaşıldığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1995 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan karşılaştırma ve inceleme sonuçlarını içeren esas incelemeraporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Yasa ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddî öğelerini oluşturandefter ve belgelerde, Liberal Demokrat Parti'nin 1995 yılı gelir ve giderleri,Genel Merkez'in gelir ve giderleri 4.390.486.070.- TL., 17 il örgütünden gelirve gider bulunmadığı bildirilen 4 il dışında kalan 13 il örgütünün gelir vegiderleri 1.720.038.083.- TL. olmak üzere toplam 6.110.524.153.- TL. olarakgösterildiği, gelir, gider ve devir rakamlarının birbirine denk olduğugörülmüştür.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıgelirleri 4.390.486.070.- TL. olarak gösterilmiştir.

Bunun, 1.417.537.992.- TL.sınınbağışlar, 2.972.437.446.- TL.sının kitap satış gelirleri, 510.632.- TL.sının 1994yılından devreden nakitten sağlandığı anlaşılmıştır.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 61-69. madde hükümlerine uygun olarak sağlandığı sonucunavarılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin 13 il örgütünce sağlanangelirleri toplamı 1.720.038.083.- TL. olarak gösterilmiştir.

Bunun, 1.621.758.083.- TL.sının bağışlardan, 97.930.000.-TL.sının aidat gelirlerinden, 350.000.- TL.sının kitap satış gelirlerindensağlandığı anlaşılmıştır.

Parti il örgütlerinin kesinhesap çizelgeleriningelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede sözü edilen gelirlerin 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nın 61. maddesinde belirtilen kaynaklardan sağlandığı,Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerekbunların Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1-Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıiçindeki giderleri 4.390.486.070.- TL. olarak gösterilmiştir.

Bunun, 79.645.240.- TL.sının yönetimgiderlerine, 233.456.010.- TL.sının büro giderlerine, 3.553.967.738.- TL.sınıntanıtım, propaganda ve temsil giderlerine, 385.175.447.- TL.sının kiragiderlerine, 138.241.635.- TL.sının ulaşım ve haberleşme giderlerine yapıldığıanlaşılmıştır.

Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıdaki konular dışında kalangiderlerin 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'na uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

a) KişiAdına Düzenlenmiş Belgeler

Defterin 147 sıra numarasında kayıtlı,Nar Ajans Reklamcılık Turizm ve Pazarlama A.Ş.ne ait 4.5.1995 gün ve 610553sayılı, 2.258.200.- TL. tutarındaki faturanın Net Holding A.Ş. adına kesildiğihalde Parti'ye gider kaydedildiği görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, birsiyasî partinin bütün giderlerinin o siyasî parti tüzelkişiliği adınayapılacağı belirtilmiş olup, bir gelir veya gider belgesinin muhasebekayıtlarına esas alınabilmesi için bunların, kayıt sahibinin adına düzenlenmişolması gereği, aynı zamanda bir muhasebe kuralıdır.

Kişi adına düzenlenmiş belgeyedayanılarak gider kaydedilen 2.258.200.- TL. karşılığı Parti malvarlığının 2820sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygungörülmüştür.

b) BelgesiEksik Giderler

Genel Merkez gider belgeleri üzerindeyapılan incelemede, aşağıda defter sıra numaraları gösterilen harcamalardagider kaydının dayanağı olarak sadece tahsilat makbuzu, banka makbuzu, mektup,tutanak, sevk irsaliyesi gibi belgelerin bağlandığı; ilgili faturalarınbelgeler arasında yer almadığı gibi fatura bilgilerinin dahi gösterilmediği;bazı gider kayıtlarının daha önce faturaya bağlanarak gider kaydedilen harcamakalemlerini içerdiği, ancak bu konuda net bir ayrım yapılmasının ve mükerrergider kaydı olup olmadığının saptanmasının mümkün olmadığı görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine göre,beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesi zorunlu olmadığından, beşbin lirayı aşan harcamaların, makbuz veyafatura gibi bir belgeyle tevsik edilmesi gerekir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarınıngider kaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Tahsilat makbuzu, bankamakbuzu gibi belgeler, paranın ödendiğine ilişkin alındı belgesi; sevkirsaliyesi ise malın satıcıdan çıkışını gösterir. Yasa'nın 70. maddesinde belirtilen"makbuz"un tek başına bir ödemeye esas olabilmesi için faturakesilmesinin mümkün olmadığı bir yerden alınması gerekir.

Anayasa Mahkemesi, siyasî partilerinmalî işlemlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olup olmadığının saptanmasınayönelik malî denetimini evrak üzerinden yapmaktadır. Evrak deyiminingelir-gider belgeleriyle birlikte defter ve kayıtlardaki bilgileri de kapsadığıaçıktır. Defter ve belgelerin denetime elverişli ve yeterli olacak bilgileriiçermesi zorunludur. Nitekim, 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesinde, parti adınayapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığının ilgili defterleresıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirileceği öngörülmektedir.

Denetim için gerekli bilgileritaşımayan, fatura kesilmesi gereken yerlerden alınan tahsilat makbuzu, bankamakbuzu, mektup, tutanak, sevk irsaliyesi gibi belgelerin tek başına giderbelgesi olarak kabulü mümkün olmadığından aşağıda dökümü gösterilen148.974.005.-TL. karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76.maddeleri uyarınca, Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti'nin 13 il örgütünün 1995 yılıiçindeki giderleri 1.690.306.751.- TL. olarak gösterilmiştir.

Bunun; 113.724.545.-TL.sının kuruluşgiderlerine, 139.461.651.- TL.sının personel giderlerine, 62.828.977.- TL.sınınyönetim giderlerine, 805.755.766.- TL.sının büro giderlerine, 423.643.035.-TL.sının tanıtım, propaganda ve temsil giderlerine, 70.333.727.-TL.sınınhaberleşme giderlerine, 74.559.050.- TL.sının demirbaş giderlerine yapıldığıanlaşılmıştır.

İl örgütlerinin geliri ile gideriarasındaki 29.731.332.- TL.nın nakit mevcudu olarak gelecek yıla devredildiğigörülmüştür.

İl örgütleri kesinhesap çizelgelerigider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Liberal Demokrat Parti 1995 yılıhesabının incelenmesi sonucunda ;

1- Parti kesinhesabında gösterilen6.110.524.153.-TL. gelir ile 5.929.560.616.-TL. giderin, eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- Kişi adına düzenlenmiş belgeye dayanılarakgider kaydedilen 2.258.200.-TL. karşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye geliryazılmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verildi.