Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1999/8, K.2006/42 Sayılı Karar - 09/06/2006

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:1999/8 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

KararSayısı:2006/42

KararGünü:9.6.2006

R.G.Tarih-Sayı:30.09.2006-26305

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Liberal Demokrat Parti'nin 1998 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Ahmet Necdet SEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, YalçınACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, FulyaKANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve Rüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 14.9.1999gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;

Liberal Demokrat Parti'nin 1998 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1998 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturandefter ve belgelerde Parti'nin Genel Merkezi ile 55 il örgütünün 1998 yılıgelirlerinin 35.669.083.957.- lira, giderlerinin 35.421.044.233.- lira ve 1999yılına nakit devrinin 248.039.724.-lira; gelir ile gider ve nakit devirrakamlarının toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin 1998 yılıgelirleri 4.850.000.000.- lira olup, bunun tamamı bağış gelirleridir.

 Parti Genel Merkezi'nin 1998 yılıdefter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıdabelirtilenler dışındaki gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun, 31.10.1990 günlü, 3673sayılı Yasa ile değiştirilen 66. maddesinin ikinci fıkrasında, 'Yukarıdakifıkranın dışında kalan gerçek ve tüzel kişilerin her birinin bir siyasî partiyeaynı yıl içerisinde ellimilyon liradan fazla kıymette aynî veya nakdî bağıştabulunulması yasaktır'; 76. maddesinin birinci fıkrasında ise 66. maddenin'ikinci fıkrasında belirtilen miktarlardan fazla gelirlerle taşınmaz mallarınbu fıkrada belirtilen miktarı geçen kısmının karşılığının irad kaydedilmesinekarar verilir' denilmiştir.

Parti'ye aşağıda belirtildiği şekilde,2820 sayılı Yasa'nın 66. maddesinin birinci fıkrasında sayılanlar dışında kalangerçek kişilerden, kişi başına yıllık 50.000.000.- liranın üzerinde bağışsağlandığı görülmüştür.

Buna göre, Parti Genel Merkezi'nce 2820sayılı Yasa'nın 66. maddesine aykırı olarak aynı kişilerden 1998 yılıiçerisinde ellimilyon liranın üzerinde bağış kabul edilmesi sonucu sağlanantoplam 3.130.000.000.- liralık gelirin Liberal Demokrat Parti'nin malvarlığından 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesine göre Hazine'ye gelirkaydedilmesi uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti'nin il örgütlerinin 1998 yılıgelirleri toplamı 30.819.083.957.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 866.000.000.- lirası üye girişaidatları, 12.171.700.000.- lirası üye aidatları, 14.863.302.984.- lirası bağışgelirleri, 1.478.345.000.- lirası sosyal faaliyet gelirleri, 737.500.000.-lirası bayrak, flama ve rozet satış gelirleri, 330.000.000.- lirası diğergelirler, 372.235.973.- lirası önceki yıldan devreden nakit mevcududur.

Parti il örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu görülmüştür.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 1998 yılıgiderleri 4.832.083.188.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 368.910.415.- lirası personelgiderleri, 181.544.300.- lirası temsil ve ağırlama giderleri, 230.000.000.-lirası kırtasiye ve büro malzemeleri giderleri, 1.343.040.080.- lirası ulaşımve haberleşme giderleri, 1.687.776.199.- lirası kira giderleri, 968.312.194.-lirası vergi harç ve sigorta giderleri, 52.500.000.- lirası diğer yönetimgiderleridir.

4.850.000.000.- lira gelir ile4.832.083.188.- lira gider arasındaki farkı oluşturan 17.916.812.- lira nakitmevcudu olarak 1999 yılına devretmiştir.

Genel Merkez'in 1998 yılı defterkayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenlerdışındaki giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.

a) Kişi Adına Düzenlenmiş Belgeler

Aşağıda ayrıntısı belirtilen, kişi adınadüzenlenmiş belgelere dayanılarak yapılan ödemelerin Parti gideri olarakkaydedildiği görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, birsiyasî partinin bütün giderlerinin o siyasî parti tüzelkişiliği adına yapılacağıbelirtilmiş olup, bir gelir veya gider belgesinin muhasebe kayıtlarına esasalınabilmesi için bunların, kayıt sahibinin adına düzenlenmiş olması gereği,aynı zamanda bir muhasebe kuralıdır.

Kişi adına düzenlenmiş belgeleredayanılarak gider kaydedilen toplam 505.900.867.- lira karşılığı Partimalvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelirkaydedilmesi uygun görülmüştür.

b) Parti'ye Ait Olmayan OtolarınMasrafları

1998 yılında Parti adına kayıtlı otobulunmadığı halde, hiçbir açıklama yapılmadan, aşağıda belirtilen faturalaradayanılarak bazı otolara ilişkin tamir, yedek parça, bakım gibi masraflarınparti gideri olarak ödendiği saptanmıştır.

Anayasa Mahkemesi, siyasî partilerinmalî işlemlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olup olmadığının saptanmasınayönelik mali denetimini evrak üzerinden yapmaktadır. Kesinhesaplara aitbilgilerin dayanağı olan defter ve belgelerin denetime elverişli ve denetimiçin gerekli bilgileri içermesi zorunludur. Hiçbir açıklama yapılmadan,otoların sahiplerine ait olması gereken masrafların parti gideri olarakkabulüne olanak bulunmamaktadır.

Aşağıda ayrıntıları belirtilen giderbelgeleri toplamı 473.102.497.- lira karşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılıYasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelir kaydedilmesi uygun görülmüştür.

c) Belgesi Eksik Giderler

Genel Merkez gider belgeleri üzerindeyapılan incelemede, 23 sıra numarasında kayıtlı 70.000.000.- lira tutarındakiödemenin, Asya Nakliyat ve Ticaret Limited Şirketi tarafından imzalanan biryazıya dayanılarak yapıldığı görülmüştür.

2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine göre,beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesi zorunlu olmadığından, beşbin lirayı aşan harcamaların, makbuz veyafatura gibi bir belgeyle tevsik edilmesi gerekir.

Şirketlerden alınan bir mal veyahizmetin tutarının gider kaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır.Tahsilat makbuzu ya da yazısı paranın ödendiğini gösterir. 2820 sayılı Yasa'nın70. maddesinde belirtilen 'makbuz'un tek başına bir ödemeye esas olabilmesiiçin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı bir yerden alınması gerekir.

Fatura kesilmesi gereken yerden alınanbir yazının tek başına gider belgesi olarak kabulü mümkün bulunmadığından, 2820sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarak yapılan 70.000.000.- liratutarındaki ödemenin, aynı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'yegelir kaydedilmesi uygun görülmüştür.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin 1998 yılıgiderleri toplamı 30.588.961.045.- lira olarak gösterilmiştir.

Bunun, 4.639.500.000.- lirası personel giderleri,2.756.313.606.- lirası temsil ve ağırlama giderleri, 2.294.135.000.- lirasıkırtasiye ve büro malzemeleri giderleri, 3.055.085.000.- lirası ulaşım vehaberleşme giderleri, 9.824.817.750.- kira giderleri, 237.048.940.- lirasıvergi harç ve sigorta giderleri, 5.304.100.000.- lirası propaganda giderleri,63.062.500.- lirası demirbaş alım giderleri, 310.000.000.- lirası teşkilatayardım giderleri, 2.104.898.249.- lirası diğer yönetim giderleridir.

30. 819.083.957.- lira gelir ile30.588.961.045.- lira gider arasındaki farkı oluşturan 230.122.912.- lira nakitmevcudu olarak 1999 yılına devretmiştir.

İl örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıYasa'ya uygun olduğu görülmüştür.

D- Parti Mallarının İncelenmesi

Parti'nin defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede, 1998 yılı içinde taşınmazının bulunmadığı, il örgütlerinin63.062.500.- lira değerinde demirbaş edindiği anlaşılmıştır.

Parti'nin 1998 yılı kesinhesabının veeklerinin incelenmesinde satın alma suretiyle elde edilen söz konusudemirbaşların 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Liberal Demokrat Parti'nin 1998 yılıkesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Parti'nin kesinhesabında gösterilen32.539.083.957.- lira geliri ile 34.372.040.869.- lira giderinin ve 248.039.724.-lira nakit devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,

2- Parti Genel Merkezi'nce 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'nun 66. maddesine aykırı olarak elde edilen3.130.000.000.- lira tutarındaki bağış geliri karşılığı Parti malvarlığınınaynı Yasa'nın 76. maddesi gereğince Hazine'ye gelir kaydedilmesine,

3- Kişi adına düzenlenmiş belgeyedayanılarak gider kaydedilen 505.900.867.- lira karşılığı Parti malvarlığının,2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelirkaydedilmesine,

4- Parti'ye ait olmayan otolar içinyapılan 473.102.497.- lira gider karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'nun 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelir kaydedilmesine,

5- Mali denetim için gerekli bilgileriiçermeyen eksik belgelere dayanılarak gider kaydedilen 70.000.000.- lirakarşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 75. ve76. maddeleri uyarınca Hazine'ye gelir kaydedilmesine,

9.6.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.