ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2003/33 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2009/50
Karar Günü:10.11.2009
R.G.Tarih-Sayı:26.11.2009-mükerrer 27418
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Liberal Demokrat Parti'nin 2002 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, A. Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ veOsman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 1.12.2005 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
Liberal Demokrat Parti'nin 2002 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;
'1- Dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine,
2- Genel Merkez kesinhesabınındayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile defter kayıtlarının gönderilmesiiçin Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca Parti'ye bu kararıntebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
3- Gerekli bildirimin yapılmasıiçin karar örneğinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine,
oybirliğiyle' kararverilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2002 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan belgeler üzerinde yapılaninceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan belgelerde LiberalDemokrat Parti'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2002 yılı gelirlerinin173.544.476.592.- lira, giderlerinin 164.450.606.795.- lira, 2003 yılınadevreden nakit mevcudunun 9.093.869.797.- lira olduğu, gelir ile gider ve nakitdevir rakamları toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi gelirleri 41.255.043.220.- lira olarakgösterilmiştir.
Bunun 41.200.000.000.- lirası bağış gelirleri, 43.220.-lirası diğer gelirler ve 55.000.000.- lirası geçen yıldan devreden nakitmevcudundan oluşmaktadır.
Dosyaya sunulan belgelerin incelenmesinde, LiberalDemokrat Parti'nin 2002 yılı kesinhesabına ait gelir belgeleri ile gelirlerinkaydedilmesi gereken defterin gönderilmediği anlaşılmıştır.
Liberal Demokrat Parti'nin 2002 yılı kesinhesabının ilkincelenmesi sonucunda, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine ilişkin karar 1.12.2005 tarihinde verilmiş ve bu ilk incelemekararı Liberal Demokrat Parti Genel Başkanlığı'na Ali Külhan adına 5.7.2006tarihinde tebliğ edilmiştir.
Parti'nin, Genel Başkan Cem Toker imzası ile AnayasaMahkemesi'ne yazdığı 20.9.2006 tarihli yazı ekinde Genel Merkez kesinhesabınındayanağını oluşturan gider belgeleri sunulmuş, ancak eski yönetimin partiye aitdefter, evrak ve mühürleri yeni yönetime devretmemesi nedeniyle gelir belgeleriile defter kayıtlarının gönderilemediği ifade edilmiştir.
Gelir belgeleri ile gelirlerin kaydedilmesi gerekendefterin gönderilmediği hususu, 17.9.2009 tarih ve 1180 sayılı yazı ileParti'ye sorulmuş, Parti Genel Başkanı imzası ile sunulan 13.10.2009 tarihliyazıda eksikliklerle ilgili olarak yeni bilgi ve belge sunulamadığıbelirtilmiştir.
2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 'Gelirlerinsağlanmasında usul' başlıklı 69. maddesinde;
'Bir siyasi partinin bütün gelirleri, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edilir.
Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilatkademelerinin gelirleri, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılanmakbuzlar karşılığında alınır. Bastırılan ve parti teşkilat kademelerinegönderilen gelir makbuzlarının seri ve sıra numaralarına ait kayıtlar partigenel merkezinde tutulur. Parti teşkilat kademeleri aldıkları ve kullandıklarımakbuzlar dolayısıyla parti merkez karar ve yönetim kuruluna karşı malisorumluluk taşırlar.
Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığıkimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı veimzası, makbuzda ve dip koçanlarında yer alır.
Makbuzların asıl kısımlarıyla dip koçanlarında aynı sıranumarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, Anayasa Mahkemesininilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden itibaren beşyıldır.',
Yasanın 'Denetim' başlıklı 75. maddesinde;
'Anayasa Mahkemesi, kesinhesaplara ait bilgilerinbelgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.
Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar. Budenetimi, Sayıştaydan yardım sağlanarak hazırlatacağı raporlar üzerindenyapabileceği gibi, siyasi partilerin genel merkezlerinde ve mahalliteşkilatlarında doğrudan doğruya veya kendi üyeleri arasından görevlendireceğibir naip üye veya mahallin en kıdemli adli veya idari yargı hakimi niyabetindeyaptıracağı inceleme ve araştırmalar üzerinden de yapabilir. Bu maksatla,yeminli bilirkişi görevlendirebilir.
Anayasa Mahkemesi, ilgili siyasi partinin başkanındanveya temsilcisinden yazılı mütalaa isteyebilir; gerekli görürse sorumlu uzmanmuhasipler de dahil ilgililerin sözlü açıklamalarını dinleyebilir.
Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partiningelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygunolmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir.
Siyasi partilerin büyük kongrelerinin kesinhesaplarhakkındaki kararları, Anayasa Mahkemesinin denetimini etkilemez. AnayasaMahkemesinin bu denetim sonucunda vereceği kararlar kesindir.' hükümlerine yer verilmiş olup,
Yasanın 'Hazinece elkoyma' başlıklı 76. maddesinde,Yasa'nın 69. maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinintevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesikararıyla bu gelirin Hazine'ye irat kaydedileceği kurala bağlanmıştır.
Parti yönetiminin değişmesi ve yöneticiler arasında devirişlemlerinin gerçekleşmemesinin Parti'nin iç sorunu olduğu ve yapılacak malidenetimi etkilemediği sonucuna varılmıştır.
Buna göre, siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağınıoluşturan gelir belgeleri ve defter kayıtlarını yasal saklama süresi içerisindeAnayasa Mahkemesi'ne sunması gerektiğinden, gelir belgeleri ve defterkayıtlarını göndermeyen Parti'nin, kesinhesabında gösterdiği gelir rakamıtoplamı kadar parti malvarlığının Hazine'ye irat kaydedilmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.
2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 76. maddesinde,Yasa'nın 69. maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinintevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesikararıyla bu gelir Hazine'ye irat kaydedilir denildiğinden, Partinin 2002 yılıiçinde elde ettiği ve belgelendiremediği 41.200.000.000.- lirası bağış gelirive 43.220.- lirası diğer gelirler olmak üzere toplam 41.200.043.220.- liratutarındaki gelirin Hazine'ye irat yazılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan Siyasî Partiler Yasası'nın 'CumhuriyetBaşsavcılığına ve Anayasa Mahkemesine Gerekli Bilgilerin Verilmemesi' başlıklı111. maddesinin (c) fıkrasında, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılaninceleme ve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğinceistenen bilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceğibelirtilmiştir.
Buna göre, Yasa'nın 75. maddesi hükmüne aykırı olarakParti Genel Merkezi'nin gelir belgeleri ile defter kayıtlarını AnayasaMahkemesi Başkanlığı'na göndermeyen Parti sorumluları hakkında Yasa'nın 111.maddesi (c) fıkrası uyarınca Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusundabulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin il örgütleri gelirleri 132.289.433.372.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 7.996.465.000.- lirası aidat gelirleri,107.855.123.340.- lirası bağış gelirleri, 13.353.000.000.- lirası bayrak,flama, rozet vs. satış gelirleri, 2.061.679.100.- lirası diğer gelirler ve1.023.165.932.- lirası geçen yıldan devreden nakit mevcudundan oluşmaktadır.
İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi giderleri 41.255.043.220.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 200.000.000.- lirası temsil ağırlama giderleri,22.204.013.153.- lirası ulaşım ve haberleşme giderleri, 15.813.970.067.- lirasıpropaganda giderleri ve 3.037.060.000.- lirası diğer giderlerden oluşmaktadır.
Genel Merkezin kayıt ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiğisonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 123.195.563.575.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 11.335.000.000.- lirası personel giderleri,7.439.695.723.- lirası temsil ağırlama giderleri, 34.730.011.570.- lirasıulaşım ve haberleşme giderleri, 12.986.996.519.- lirası kırtasiye giderleri,22.242.050.000.- lirası kira giderleri, 1.253.016.940.- lirası vergi, sigorta,harç vb. giderler, 29.645.920.000.- lirası propaganda giderleri,3.218.122.823.- lirası diğer giderler ve 344.750.000.- lirası teşkilatlarayapılan yardımlardan- oluşmaktadır.
İl örgütlerinin 2003 yılına devreden nakit mevcudu9.093.869.797.- liradır.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Liberal Demokrat Parti'nin 2002 yılı kayıt ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede, Parti'nin 2002 yılında herhangi bir taşınmaz malve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır mal ve menkul kıymet edinimininolmadığı anlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Liberal Demokrat Parti'nin 2002 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda;
1- Kesinhesapta gösterilen gelirlerden belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilemeyen 41.200.043.220 lirası (41.200,04 YTL.)karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 75. ve76. maddeleri gereğince Hazine'ye gelir kaydedilmesine,
2- Parti'nin 2002 yılı kesinhesabında gösterilen173.544.476.592.- lira (173.544,47 YTL.) geliri, 164.450.606.795.- lira(164.450,60 YTL.) gideri ile 9.093.869.797.- lira (9.093,86 YTL.) nakitdevrinin Hazine'ye irat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi vebelgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'na uygunolduğuna,
3- 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesi hükmüne aykırı olarakParti Genel Merkezi'nin 2002 yılına ait gelir belgeleri ile defter kayıtlarınıvermeyen Parti sorumluları hakkında Yasa'nın 111. maddesi uyarınca AnkaraCumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına,
10.11.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ