Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2002/28, K.2008/70 Sayılı Karar - 29/04/2008

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2002/28 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2008/70

Karar Günü:29.4.2008

R.G.Tarih-Sayı:17.05.2008-26879

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Millet Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN veMehmet ERTEN'in katılımıyla 22.10.2003 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında,

'Millet Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda;

1- 2001 yılı il kesinhesaplarıyla verilmemiş olan 20 ilin(Adıyaman, Ankara, Antalya, Çanakkale, Çorum, Gaziantep, Hatay, Isparta, İçel,Kayseri, Kocaeli, Manisa, Nevşehir, Tokat, Trabzon, Aksaray, Karaman,Kırıkkale, Bartın, Karabük) bağlı ilçeleri de kapsar biçimde düzenlenmiş,onaylı kesinhesap çizelgeleri ile buna uygun olarak yeniden düzenlenecekbirleşik kesinhesabın,

2- Genel Merkezin ve tüm illerin gelirleri, giderleri vegelecek yıla devreden nakit tutarları belirtilerek, hesaplarınbirleştirildiğini ve kabul edildiğini gösteren Merkez Karar ve Yönetim Kurulukararının,

3- Partinin 2000 yılı hesap döneminde edindiği değeriyüzmilyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim biçimi ve tarihlerini de belirten listelerinin,

4- İller kesinhesap cetvellerinde ve birleşik kesinhesapcetvelinde 'geçen yıldan devreden para' hesabı adı altında gösterilen ve 2000yılından devreden miktarların, 2000 yılı kesinhesabında 'sonraki yıla devredenpara' miktarları olarak gösterilerek buna ilişkin listenin,

5- İktisap şekli 'devir' olarak gösterilen 'AtatürkBulvarı 72/37 Kızılay/Ankara' adresindeki dairenin edinim biçimi, tarihi vedeğerine ilişkin bilgileri içerecek biçimde hazırlanan listenin,

2820 sayılı Siyasî Partiler Yasasının 74. maddesiuyarınca Parti'den istenmesine,

Anayasa Mahkemesi'ne gönderilmesi için Anayasa Mahkemesiİçtüzüğünün 16. maddesi uyarınca Partiye bu kararın tebliğ tarihinden itibaren30 gün süre verilmesine, bu süre içinde istenilen bilgi ve belgeleringönderilmemesi halinde 2820 sayılı Yasanın 111. maddesine göre işlem yapılmaküzere durumun Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına duyurulacağının Partiyebildirilmesine,

Gerekli tebligatın yapılması için karar örneğininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine, OYBİRLİĞİYLE' karar verilmiştir.

Ara kararda istenen eksiklikler giderildiğinden işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2001 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeMillet Partisi Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2001 yılı gelirleri toplamının150.020.865.234.- TL ve giderleri toplamının 148.328.813.559.- TL olduğu,1.692.051.675.- liranın nakit mevcudu olarak 2002 yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi'nin gelirleri 73.274.425.907.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 24.400.000.000- lirası aidat gelirleri,48.430.345.914.- lirası bağış, 444.079.993.- lirası 2000 yılından devreden kasave banka mevcudundan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2001 yılı defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'yauygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

Parti Genel Merkezi'nin 2001 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye ve defteri kebir mevcut olup, sözkonusu defterler Ankara 31inci noteri tarafından mühürlenmiş ve onaylanmıştır.

2820 sayılı Kanun'un 60. maddesinin altıncı fıkrasında 'Bütündefterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret oldukları teşkilatın bulunduğuilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir ve tasdik edilir.' AynıKanun'un 113. maddesinde 'Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter vekayıtları tutmayanla ,altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veyayok edenler veya gizleyenler,bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ilecezalandırılırlar.' denildiğinden, defterleri ilçe seçim kurulu yerinenotere tasdik ettiren Parti hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na suçduyurusunda bulunulmasına Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI veFulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA karar verildi.

2- İl ÖrgütleriGelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 76.746.438.827.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 30.940.350.000.- lirası aidat gelirleri,44.729.599.606.- lirası bağış, 111.450.000.- lirası diğer gelirler ve965.039.221.- lirası 2000 yılından devreden kasa ve banka mevcudundanoluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2001 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelirbölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğugörülmektedir.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Partisi Genel Merkezi'nin giderleri 73.050.796.618.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 24.081.007.618.- lirası genel giderlerden,48.969.789.000.- lirası demirbaş giderlerinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi'nin 2002 yılına devreden kasa vebanka mevcudu 223.629.289.- liradır.

Parti Genel Merkezi'nin 2001 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinin birve ikinci fıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırıolamaz.

Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıKanunun 75. maddesinin dördüncü fıkrasında ise; 'Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' hükümleri yeralmaktadır.

492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli (4) sayılı tablonun 20.maddesine göre, gayrımenkullerin alım ve satımında devir eden ve devir alaniçin ayrı ayrı binde 15 oranında harç alınacağı belirtildiğinden, gayrımenkulusatan kişinin ödemesi gereken binde 15 oranındaki harç bedelini partininkarşılaması mümkün değildir. Dolayısıyla satıcının ödemesi gereken binde 15oranındaki harç parti amaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışbir harcama olarak kabul edilmediğinden 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesineaykırı olarak yapılan toplam 240.000.000- lira ödemenin, aynı Kanun'un 75.maddesi hükmü uyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 75.278.016.941.- TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 71.364.402.613.- lirası genel giderler,829.340.000.- lirası demirbaş giderleri, 3.084.274.328.- lirası diğergiderlerden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2002 yılına devreden kasa mevcudu1.468.421.886.- liradır.

Parti'nin il örgütlerinin 2001 yılı kesinhesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıYasaya uygun olduğu görülmektedir.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Parti'nin 2001 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede 48.750.000.000.- TL taşınmaz mal edinimi ile 1.049.129.000.- TLtutarındaki taşınır malın Kanuna uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

IV- SONUÇ

Millet Partisi'nin 2001 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda;

1- Parti'nin 2001 yılı kesinhesabında gösterilen150.020.865.234.- TL gelir ve 148.328.813.559.- TL gider ile 1.692.051.675.- TLkasa ve banka devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna OYBİRLİĞİYLE,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 240.000.000.- TL (240 ytl) karşılığıParti malvarlığının, aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'ye gelirkaydedilmesine OYBİRLİĞİYLE,

3- Siyasî Partiler Kanunu'nun 60. maddesine göre usulüneuygun olarak İlçe Seçim Kurulu'na tasdik edilmeyen defterler nedeniyle YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına, Haşim KILIÇ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

29.4.2008 gününde karar verildi.

KARŞIOY YAZISI

Siyasî Partiler Kanunu'nun 60. maddesine göre usulüneuygun olarak İlçe Seçim Kurulu'na tasdik edilmeyen defterler nedeniyle YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin OsmanAlifeyyaz PAKSÜT'ün karşıoyuna katılıyoruz.

KARŞIOY YAZISI

Millet Partisi'nin 2001 yılı hesaplarının incelenmesinde,Parti'nin tutması gereken defterleri ilgili seçim kurulu başkanlığı yerinenotere tasdik ettirmesinin Siyasi Partiler Kanunu'nun (SPK) 113. maddesindekialtı aydan bir yıla kadar hapis cezasını gerektiren suçu oluşturduğu ve anılanParti yetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunulması gerektiğine ilişkinkarara aşağıdaki nedenlerle katılmamaktayım:

SPK'nun 113. maddesindeki suç, genel kastla işlenebilecekbir suçtur. Bu nedenle, suçun oluştuğundan söz edebilmek için defter tutmamakastının varlığını aramak zorunludur. Parti yöneticileri, hukuk sistemimizdegenel olarak tasdike yetkili bir mercide defterlerini tasdik ettirmişolduklarından, olayda artık kastın varlığına hükmedilemez. Zira defterlerinnoterde tasdik ettirilmiş olması, defter kayıtları üzerinde yasaya aykırıişlemler yapma olanağını ortadan kaldırmakta ve ceza yaptırımı altına alınanhukuki yarar gerçekleşmektedir.

Suçun unsurlarının yasalarda açıkça belirtilmiş olması,ceza hukukunun temel ilkelerindendir. SPK'nun 60. maddesinde belirtilendefterleri tasdik ettirme yükümlülüğünün ihlali suçunun hangi eylemlerleoluşacağının SPK'da veya bu kanunun gönderme yaptığı diğer yasa hükümlerindeaçıkça tanımlanmış olması gerekir. SPK'nun 121. maddesinde, Türk Medeni Kanunuile Dernekler Kanunu'nun ve dernekler hakkında uygulanan diğer kanunlarınSPK'na aykırı olmayan hükümlerinin siyasi partiler hakkında da uygulanacağıbelirtilmektedir. 60. maddedeki defterleri tasdik görevi SPK'na göre ilçe seçimkuruluna verilmiştir. Dernekler Kanununa göre ise noterler görevlidir. Siyasiparti defterlerinin özel görevli değil genel görevli bir mercide tasdikettirilmesinin de suç oluşturacağı yasada açıkça belirtilmediğinden, noterdeyapılan tasdik işleminin suç sayılması, ceza hukukunun temel ilkelerineaykırıdır. Hürriyeti bağlayıcı ceza gerektiren bir eylemin varlığına, ancakmevzuatta açıkça tanımlanan suç unsurlarının ve kastın varlığı halindehükmedilebilir.

Bu nedenle suç duyurusunu gerektiren bir durumbulunmadığı düşüncesindeyim.

Millet Partisi'nin 2001 yılı hesaplarınınincelenmesinde gelir ve gider defterinin Noter tarafından onaylandığısaptanmıştır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 60. maddesinin ilkfıkrasında, 'Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri,gelen ve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşyadefteri tutmak zorundadırlar.'; altıncı fıkrasında da 'Bütün defterlerinsayfaları ve kaç sayfadan ibaret oldukları teşkilâtın bulunduğu ilgili seçimkurulu başkanı tarafından mühürlenir ve tasdik edilir' denilmiş, aynı Yasa'nın113. maddesinde ise bu Kanun'un 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanların,altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenlerin veyagizleyenlerin, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacaklarıbelirtilmiştir. Yürürlükten kaldırılan 765 sayılı Yasa'nın 235 ve 26.9.2004günlü 5237 sayılı yeni Ceza Yasası'nın 279. maddelerinde de göreviyle ilgiliolarak kamu adına soruşturma ve kovuşturma gerektiren bir suçun işlendiğiniöğrenip de yetkili makamlara bildirmeyen kamu görevlilerinin cezalandırılmalarıöngörülmüştür. Ceza yasalarında belirtilen söz konusu bildirimin yapılabilmesiiçin öncelikle bir suç işlenmesi gerektiği açıktır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 113. maddesinegöre suç oluşabilmesi için Yasa'nın 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtlarınhiç tutulmaması veya tahrif ya da yok edilmesi gerekmektedir. Oysa Parti deftertutmuş, ancak bunun onayını Yasa ile belirli mercilere değil notereyaptırmıştır. Bu nedenle bir suç işlendiğinin, kabulüne olanak bulunmadığındanduyurulması gibi bir yükümlülükten de söz edilemez.

Açıklanan nedenlerle suç duyurusunda bulunma koşullarıoluşmadığından bu konudaki çoğunluk görüşüne katılmıyorum.