Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2010/17, K.2013/89 Sayılı Karar - 28/05/2013

Anayasa MahkemesiSiyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler

Karar Metni

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:2010/17 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/89

Karar Günü:28.5.2013

R.G.Tarih-Sayı:29.06.2013-28692

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Millet Partisinin 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

MilletPartisinin 2009 yılı kesin hesabının ilk incelemesi sonucunda, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, 28.5.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

MilletPartisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2009 yılı kesin hesap çizelgeleri iledayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren Raportör Zekeriya AYDIN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu,Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları,bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2009 yılı gelirleri toplamının 152.055,29 TL, giderleri toplamının139.043,98 TL olduğu ve 13.011,31TL TL'nin nakit mevcudu olarak 2010 yılınadevrettiği anlaşılmaktadır.

Parti Genel Merkezi ve il örgütleri kesin hesaplarıMerkez Karar ve Yönetim Kurulunca 13.6.2010 gün ve 241 sayı ile kabul edilerekonaylanmıştır.

Millet Partisinin 2009 yılı birleşik kesin hesabınıngelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliylepartinin 2009 yılı birleşik kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'auygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtlarına göre,Partinin 57 il, 374 ilçe ve 497 beldede teşkilatı bulunmaktadır.

Parti yetkililerince sunulan birleştirilmiş kesin hesapcetvelinde, Adıyaman, Ağrı, Aydın, Balıkesir, Bitlis, Burdur, Çanakkale,Çankırı, Çorum, Giresun, Gümüşhane, Hakkari, Kastamonu, Kahramanmaraş,Nevşehir, Niğde, Ordu, Sakarya, Sivas, Şanlıurfa, Van, Yozgat, Zonguldak,Karaman, Kırıkkale, Bartın, Ardahan ve Karabük olmak üzere toplam 28 ilin gelirve giderinin olmadığı belirtilmiştir.

Partinin faaliyetini sürdürdüğü Genel Merkez, il, ilçe vebeldeye ait yerlerin kira ve mülkiyet durumu ile 2009 yılı aylık/yıllık kiratutarlarının tablo olarak belirtilmesi ve 28 il örgütünde yönetim giderlerinin(kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.) nasıl karşılandığının belgeleriylebirlikte açıklanması istenmiştir.

Parti yetkilileri, "Partimizin Ankara'da bulunanGenel Merkez Binası dışında taşınmaz mal varlığı mevcut değildir. YargıtayCumhuriyet Başsavcılığının görüş ve açıklamaları doğrultusunda (Ekte sunulanbelge fotokopisi) Parti İl, İlçe ve Belde teşkilatlarının kullandıklarıbüroları, büyük ekseriyetle parti yöneticilerimize ait ikamet ettikleriadresleri ve çalışma bürolarından oluşmaktadır. Parti teşkilatına ait müstakilbüro olmadığından, parti teşkilat kademesinin kira gideri de olmamaktadır.Bunun dışında kalan teşkilat kademelerinin kiraları V.U.K. ve Gelir VergisiGenel Tebliğleri çerçevesinde kiralayanın banka hesapları veya Posta Çeklerihesaplarına ödeme yapılmaktadır. Kiralara ait Muhtasar Beyan Vergileri demahallin vergi dairelerine ödenmektedir.

Siyasi Partiler Kanununda parti il ve ilçe teşkilatlarınıngiderlerinin tanzim ve detaylandırmalarına dair bir hüküm ve istekbulunmadığından bu güne kadar gider kalemlerinin detaylandırılmasıyapılmamıştır. Bu konuda her siyasi parti yetkilisi kendi yorumunca birdüzenleme ile hesap bildirimlerini yapmışlardır. Bundan böyle denetimlere veraporlara kolaylık sağlamak amacıyla arzu edilen detay bilgileri AnayasaMahkemesi Başkanlığı Raportörleri ve Siyasi Parti Yetkilileri ile yapılantoplantıda mutabakat sağlanan şekilde tanzim edilecektir. Gerçekçi olmakgerekir ki, Millet Partisinin 900 ü aşan teşkilat kademelerinin bir hamledesorgulanıp gerekli dokümantasyonu, tayin edilen bu kısa süre içinde oluşturmakimkan ve gücünden mahrumuz.

Birleştirilmiş Kesin Hesap tablosunda yer alan 28 ilteşkilatının yönetimlerince beyan edilen gelir ve giderine rastlanmamıştır.Genel yönetim giderlerine dahil edilebilecek parti tüzel kişiliğine ait herhangi bir gelir ve gider belgesi de beyan edilmemiş ve mevcut değildir. Söz konusuteşkilat kademelerinin kiraladıkları bir bürosu da yoktur.' şeklindecevap vermişlerdir.

Partinin faaliyetini sürdürdüğü Genel Merkez, il, ilçe vebeldeye ait yerlerin kira ve mülkiyet durumunun bildirilmesi ile 2009 yılıaylık/yıllık kira tutarlarının tablo olarak belirtilmesi ve kiralanan yerlereait ödemelerinin nasıl yapıldığının bildirilmesi istendiği halde, partiyetkilileri genel merkez binasının partiye ait olduğu ve başka bir taşınmazınınbulunmadığını belirtmişler, il, ilçe ve beldeye ait yerlerin kira ve mülkiyetdurumu ile 2009 yılı aylık/yıllık kira tutarları ve yönetim giderlerinin nasılkarşılandığı konusunda bilgi vermemişlerdir.

Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri GenelMerkez, il, ilçe veya belde başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veyakira olması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi partifaaliyette bulunuluyor ise (il, ilçe veya belde teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

Partinin il, ilçe ve belde örgütleri faaliyette olduğunagöre, bu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesikayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820sayılı Kanun'un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, osiyasi partinin tüzel kişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun'un 70.maddesindeki bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

Mahkemeye istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 111.maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin gelirleri 13.338,45 TL olarakgösterilmiştir.

Bunun 6.875 TL'si aidat geliri, 4.400 TL'si bağış ve2.063,45 TL'si önceki yıldan devreden kasa ve banka mevcudundan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye ve defteri kebir mevcut olup, söz konusu defterler Çankayaİlçe Seçim Kurulu tarafından 15.12.2009 tarihinde mühürlenmiş ve onaylanmıştır.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılı defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun'auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2-İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 138.716,84 TL olarakgösterilmiştir.

Bunun 33.927,4 TL'si aidat geliri, 101.341,67 TL'sibağış, 320 TL'si diğer gelir ve 3.037,77 TL'si ise önceki yıldan devreden kasave banka mevcudundan oluşmaktadır.

İl örgütleri 2009 yılı kesin hesap çizelgelerinin gelirbölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B-Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin 2009 yılı genel giderleri 4.233,37TL olup, 2010 yılına devreden kasa ve banka mevcudu ise 9.105,08 TL'dir.

Genel Merkezin 2009 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışında,giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

Muhasebe biliminin genel kabul görmüştemel kavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. 213 sayılı VergiUsul Kanunu'nun 229. maddesinde 'Fatura, satılan emtia veya yapılan işkarşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veyaişi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır' şeklindetarif yapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232.maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimler tarafındanalınması ve verilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmetalımlarında bu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş vegerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belgeolarak kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.

Aynı Kanun'un 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlütahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasınımüşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanun'un 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usuldetespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabınınve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.' hükmünden fatura vermekmecburiyetinde olmayanlar için gider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinin üçüncüfıkrasına göre beş bin liraya kadar olan (2009 yılı için 58,65 TL) harcamalarınmakbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bumiktarı geçen harcamaların geçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanmasıgerekmektedir.

2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinde,'Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılır' ve aynı Kanun'un 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir'; 76. maddesinde ise 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.

25.2.2011 günlü, 27857 mükerrer sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'a 18.4.2013 gün ve28622 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan 6456 sayılı Kamu Finansmanı ve BorçYönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 54. maddesiyle 2820sayılı Kanun'a eklenen geçici madde 19 ile, 6111 sayılı Kanun'un 74. maddesindeyapılan değişikliklerin anılan değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla Anayasa Mahkemesi tarafından sonuçlandırılmamış denetimler hakkındada uygulanacağı şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Aşağıda gösterilen telefon harcamaları 213 sayılıKanun'daki belge aslı olmadan yapılmıştır. 213 sayılı Kanun'a göre düzenlenmişbelge aslı olan fatura olmadan ödeme yapılma nedeni sorulmuştur.

213 sayılı Kanun'da Belirtilen Belgeler Olmadan Yapılan Ödemelere Ait Liste

Yevmiye tarih ve no

İçerik

Belge türü

Tutar

24.2.2009/10