ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2010/5 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/142
Karar Günü:11.12.2013
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Milli Demokrat Halkın Partisi 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Milli Demokrat Halkın Partisi 2009 yılı kesin hesabınınilk incelemesi sonucunda, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine 11.12.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Milli Demokrat Halkın Partisinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2009 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren Raportör Ömer DURANtarafından hazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2009 yılı gelirleri toplamının 13.215,94 TL, giderleri toplamının12.880,00 TL olduğu ve geçen yıldan devreden nakit mevcudunun da 335,94 TLolduğu anlaşılmaktadır.
Partinin 2009 yılı kesin hesabının, Merkez Karar Yürütme Kurulununtarihsiz ve sayısız kararı ile kabul edilerek onaylandığı görülmüştür.
Bu itibarla, Partinin 2009 yılı kesin hesabının gelir vegider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle Partinin2009 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğusonucuna varılmıştır.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezinin gelirleri 13.215,94 TL olarakgösterilmiştir.
Bunun 12.880,00 TL’si bağış, 335,94 TL’si 2008 yılındandevreden kasa bakiyesinden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu işletme defteri Çankaya İlçe Seçim Kurulu tarafından onaylanmıştır.
Partinin 2009 yılı defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun’a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Partinin sadece 13 il örgütünün bulunduğu ve söz konusuiller teşkilatlarının da herhangi bir gelir ve gider gerçekleşmesininbulunmadığı beyan edilmiştir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarakkaydedilmelidir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarınınhayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye,tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genel yönetim giderlerini deyapması gerekir.
2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve birsiyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı; 75. maddesinde, Anayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ait bilgilerinbelgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebileceği ve denetiminievrak üzerinde yapacağı, denetim sonunda da o siyasi partinin gelir vegiderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar vereceği; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılaninceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen partisorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradanaz olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Buhükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak, karşılığını dagenel yönetim gideri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adınahesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelirve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır. Parti il teşkilatlarınınherhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığı şeklindeki beyanları karşısındasorumluları hakkında gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı giderleri 12.840,90 TLolarak gösterilmiştir.
Bunun 7.500,00 TL’si kira gideri, 4.509,92 TL’si ısıtma,aydınlatma ve temizlik gideri, 796,71 TL’si haberleşme gideri ve 34,27 TL’si detaşıma giderinden oluşmaktadır.
Genel Merkezin 2009 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.
2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin birinci fıkrasında, “Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.”; 75. maddesinin dördüncüfıkrasında ise “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelirve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verir.” hükümleri yer almıştır.
1- Fatura aslıolmadan fotokopi banka dekontu ile mükerrer ödemede bulunulmasının nedenisorulmuştur.
Yapılan incelemede, 2009 yılında banka dekontfotokopisine dayanılarak gider gösterilen 120,77 TL’lik TEDAŞ faturaödemesinin, aynı banka dekontunun aslı ile ilgili olduğu 2008 yılında gidergösterilerek ödendiği, Parti defterinin 2008 yılı kayıtlarındananlaşılmaktadır.
Söz konusu banka dekontu fotokopisine ilişkin 2009 yılıdefter kayıtlarında ise aynı tarih ve aynı tutar ile ancak başka seri numarasıile kayıt yapıldığı görülmüştür.
2008 Yılı Defter Kayıtları
Gider Bölümü
2009 Yılı Defter Kayıtları
Gider Bölümü
Sıra No
Evrak Tarihi
Evrak
No
Açıklama
Toplam Tutar (TL)
Sıra No
Evrak Tarihi
Evrak
No
Açıklama
Toplam Tutar (TL)
37
18.06.2008
5345920
TEDAŞ
120,77
28
18.06.2009
Z3564885
TEDAŞ
120,77
Parti yetkilileri, “Tedaş ödemelerine aitbelirttiğiniz giderlerle ilgili konuda ki sorularınızı muhasebecimize sorduk.Hiçbir kötü niyeti olmadan istemeyerek sehven hata yaptığını yüksek makamınızailetmemizi arz etmiştir.” şeklinde cevap vermişlerdir.
Parti yetkilileri tarafından da parti tüzel kişiliğiningiderlerinin mükerrer olarak kaydedilmiş olduğu teyit edilmekte olup sorumlulargöndermiş oldukları cevap yazılarında hatayı kabul etmiş ve fakat herhangi birdüzeltici işlem yapma yoluna gitmemişlerdir. Bu nedenle söz konusu mükerrergiderin parti adına yapılmış bir gider olarak kabul edilmesi mümkün değildir.Bu ödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır. Bu nedenle 120,77TL’nin Hazineye irad kaydedilmesi gerekir.
2- 2820 sayılıKanun’un 70. maddesinin birinci fıkrasında, “Siyasi partilerin giderleriamaçlarına aykırı olamaz.”; 75. maddesinin dördüncü fıkrasında ise “AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderlerdolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.”hükümleri yer almıştır.
Parti görevlilerinden tahsilât makbuzlarında gecikmebedellerinin de Parti bütçesinden ödenme nedeni sorulmuştur.
Tahsilât Makbuzunun
Düzenleyeni
Tarihi
No.su
Makbuzdaki Abone Adı Soyadı
Abone Hizmet No
Gecikme bedeli (TL)
TürkTelekom
10.2.2009
394010740
Hüseyin Bilge GÖNENDİ
1806193893
-
“
14.4.2009
409408456
“
“
-
“
16.6.2009
425134884
“
“
-
“
16.6.2009
425134883
“
“
-
“
21.7.2009
434151545
“
“
1,87
“
18.9.2009
448306398
“
“
4,34
“
20.11.2009
462960878
“
“
13,39
Toplam
19,60
Parti yetkilileri, “Kişi adına tahsilat makbuzları sözkonusu makbuzlar partimizin o zaman ki adsl ve telefon giderleri olup, otarihlerde partimiz çalışanlarından Hüseyin Bilge GÖNENDİ bu işlegörevlendirildiğinden faturalar onun adına gelse de, ödemeler partimizkasasından yapılmıştır. Ayrıca makbuzlarda ki bazı gecikme bedelinin nedeniise, kasamızda bazen para olmadığından dolayı fatura ödemeleriyapılamadığından, geç ödemelerde ki gecikme bedelleridir.” şeklinde cevapvermişlerdir.
Parti yetkililerinin ödemelerin zamanında yapılması içingerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerinin yükümlülüklerinizamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikme zammından Parti tüzel kişiliğinisorumlu tutma imkânı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişisel sorumlulukkapsamında olduğu açıktır. Bu nedenle 19,60 TL’nin Hazineye irad kaydedilmesigerekir.
M. Emin KUZ bu görüşe katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Partinin sadece 13 il örgütünün bulunduğu ve söz konusuiller teşkilatlarının da herhangi bir gelir ve gider gerçekleşmesininbulunmadığı beyan edilmiştir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarak kaydedilmelidir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve birsiyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı; 75. maddesinde, Anayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ait bilgilerinbelgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebileceği ve denetiminievrak üzerinde yapacağı, denetim sonunda da o siyasi partinin gelir vegiderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar vereceği; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılaninceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen partisorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradanaz olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Buhükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak, karşılığını dagenel yönetim gideri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adınahesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır. Parti ilteşkilatlarının herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığı şeklindekibeyanları karşısında sorumluları hakkında gerekli işlemlerin yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Partinin 2009 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, taşınmaz mal ile değeri yüz Türk Lirasını aşan taşınır mal, menkulkıymet ve hak edinilmediği anlaşılmaktadır.
IV- SONUÇ
Milli Demokrat Halkın Partisi 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Partinin 2009yılı kesin hesabında gösterilen 13.215,94 TL gelir, 12.880,00 TL gider ile335,94 TL geçen yıldan devreden nakit mevcudunun Hazineye gelir kaydedilenlerdışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna OYBİRLİĞİYLE,
2- 2820 sayılıKanun’un 70. maddesine aykırı olarak Parti amaçlarına uygun olmayan ve Partitüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 120,77 TLkarşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75.maddesi gereğince Hazineye gelir kaydedilmesine OYBİRLİĞİYLE,
3- 2820 sayılıKanun’un 70. maddesine aykırı olarak Parti amaçlarına uygun olmayan ve Partitüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 19,60 TLkarşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75.maddesi gereğince Hazineye gelir kaydedilmesine M. Emin KUZ’un karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA,
4- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilirşekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir vegider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına OYBİRLİĞİYLE,
11.12.2013 gününde karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
KARŞIOYGEREKÇESİMilli Demokrat Halkın Partisi’nin 2009 YılıKesinhesabının incelenmesi sonucunda, Kesinhesapta gösterilen giderlerden 19,60TL gecikme bedelinin Parti tüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarakkabulünün mümkün görülmediği gerekçesiyle Hazineye gelir kaydedilmesine kararverilmiştir.
Kararın bu kısmına ilişkin gerekçede “…Partigörevlilerinin yükümlülüklerini zamanında yapmamaları sonucu oluşan gecikmezammından Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmadığı” ve “Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında olduğu” belirtilmiştir.
Siyasî partiler de dahil olmak üzere her tüzel kişinin,kendisini oluşturan, temsil eden ve yöneten gerçek kişilerden ayrı bir kişiliğibulunmakta ve bunun sonucu olarak tüzel kişilerin ayrı hakları, yükümlülüklerive sorumlulukları söz konusu olmaktadır. 2820 sayılı Kanunun 70. maddesinde debir siyasî partinin bütün giderlerinin, o siyasî parti tüzelkişiliği adınayapılacağı hükme bağlanmaktadır.
Siyasî partilerin borçlarını zamanında ödememelerinden kaynaklanangecikme bedeli gibi giderlerden Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkânınınbulunmadığının ve bu ödemelerin Parti görevlilerinin kişisel sorumluluklarıkapsamında olduğunun kabulü hâlinde, siyasî partilerin bu fer’i borçlarıödemelerinin gerekmediği sonucuna varılır. Böyle bir sonuca varılması, başkabir ifadeyle söz konusu ödemelerin borçlu olmayan gerçek kişiler adınaödenmesi, belgelendirilmesi ve Parti kayıtlarında gider olarak gösterilememesikanunlar açısından da, muhasebe ilkeleri açısından da isabetli görünmemektedir.
Diğer taraftan, bu sonuç, Parti tüzel kişiliğinin borçluolduğu bedellerden kaynaklanan gecikme bedellerini ödemesinin, aynı miktardaParti malvarlığının Hazineye gelir kaydedilmesi suretiyle ikinci defa Partitüzel kişiliğinden tahsil edilmesini gerektirdiği anlamına gelmektedir.Varılanbu sonuç, Parti tüzel kişiliğinin malî yükümlülüklerini zamanında yerinegetirmemesinden kaynaklanan borçlarını ödememesi gerektiği; ödediği takdirde2820 sayılı Kanuna göre bu miktarda mal varlığının Hazineye gelir kaydedileceğianlamına gelir. Kuşkusuz kanun koyucunun böyle bir sonucu amaçladığısöylenemez.
Söz konusu gecikmenin Partinin malî imkânsızlıklarındanmı, Parti görevlilerinin ihmalinden mi kaynaklandığı ve bir ihmal söz konusuise Parti tarafından bunların sorumlularına rücu edilip edilmediği hususlarıAnayasa Mahkemesince yapılacak malî denetimin kapsamı dışında olmalıdır.Anayasanın 69. maddesi ile 2820 sayılı Kanunun 74. ve 75. maddelerine göreAnayasa Mahkemesinin bu denetimi kanuna uygunluk denetimidir ve siyasîpartilerin gelir ve giderleri yönünden yapılacak denetimin yerindelikdenetimini içerecek şekilde yapılmaması gerekir. Ayrıca 75. madde, kanunauygunluk denetiminde, kanuna uygun olmayan gelir ve giderlerin Hazineye gelirkaydedileceğini hükme bağladığından, kanunen ödenmesi gereken gecikme bedeligibi giderlerin Hazineye gelir kaydedilmesi mümkün değildir.
Bu sebeplerle, Kararın 19,60 TL karşılığı Partimalvarlığının Hazineye gelir kaydedilmesine ilişkin bölümüne katılmıyorum.
Üye
M. Emin KUZ